Mokomokai, tập tục bảo quản đầu xác ướp của thổ dân Maori ở New Zealand

Mokomokai là tập tục lâu đời của thổ dân Maori ở New Zealand nhưng chỉ đối với những phần đầu người mang hình xăm gọi là moko. Trong quá khứ, moko là nghệ thuật truyền thống xăm những dấu hiệu lên mặt và trên thân người của thổ dân Maori dành cho những người tầng lớp cao quý trong xã hội.

Hình xăm Ta Moko được xăm lên mặt bằng công cụ mà tiếng thổ dân gọi là uhi (giống như cây đục) và sau đó những đường rãnh được lắp đầy bằng mực. Nguồn gốc moko có thể tìm thấy trong câu chuyện cổ của người Maori kể về Niwareka và chồng là Mataora. Vào một ngày, Niwareka bị chồng ngược đãi nên đã chạy đến người cha ở Rarohenga (thế giới ngầm). Mataora liền đuổi theo cố thuyết phục vợ quay trở về.

Bộ sưu tập mokomokai của tướng Robley.
Bộ sưu tập mokomokai của tướng Robley.

Khi đến được Rarohenga, những đường nét sơn trên mặt Mataora bị nhòe đi do mồ hôi khiến người thân của Niwareka bật cười. Từ đó người dân ở Rarohenga bắt đầu sử dụng nghệ thuật hình xăm Ta moko. Mataora cầu xin vợ tha thứ đồng thời bày tỏ mong muốn cha vợ truyền dạy nghệ thuật Ta moko cho mình. Sau đó, Mataora cùng với vợ quay về nhà và mang theo cả kiến thức về Ta moko.

Theo truyền thống, hình xăm moko trên gương mặt nam giới Maori được coi là dấu hiệu của tuổi trưởng thành, và mỗi đường rãnh liên quan đến một hành vi can đảm của người đàn ông. Tiến trình thực hiện những đường rãnh moko gây đau đớn cực kỳ. Trong văn hóa Maori, đầu người được coi là bộ phận thiêng liêng nhất của cơ thể và do đó mà moko được sử dụng để làm nổi bật sự thiêng liêng này. Thậm chí, giá trị của moko vẫn tiếp tục được duy trì sau cái chết cho nên trong quá khứ những chiếc đầu tô điểm hình xăm moko đều được bảo quản hết sức cẩn thận và được gọi là mokomokai.

Câu chuyện về Mataora và Niwareka.
Câu chuyện về Mataora và Niwareka.

Tiến trình thực hiện mokomokai bắt đầu bằng hành động cắt đầu người chết và sau đó lấy đi phần não bộ và hai mắt. Hai lỗ tai được bịt kín bằng sợi cây lanh và nhựa cây, tiếp tục qua nhiều khâu xử lý. Tùy thuộc cái đầu là của ai mà nó được xử lý theo cách khác nhau. 

Một mokomokai được trưng bày trong nhà bảo tàng.
Một mokomokai được trưng bày trong nhà bảo tàng.

Đầu tiên là các thành viên gia đình và sau đó đến các cá nhân quan trọng được tôn sùng trong xã hội Maori. Sau khi những người này qua đời, đầu của họ được xử lý mokomokai. Sau khi phần đầu được mokomokai, người chết tiếp tục được gia đình và cộng đồng tôn sùng. Ngoài ra, đây cũng là cách để cho người quá cố - đặc biệt là những thủ lĩnh – duy trì mối quan hệ với cộng đồng sau khi chết.

Một chiếc đầu mokomokai của người Maori được bảo quản.
Một chiếc đầu mokomokai của người Maori được bảo quản.

Những chiếc đầu mokomokai được bảo quản trong những chiếc hộp được chạm trổ cầu kỳ. Mặt khác, mokomokai cũng được tạo ra như là chiến lợi phẩm trong chiến tranh. Trong suốt cuộc chiến, chiến binh cố gắng chặt đầu kẻ thù. Sau khi chiến tranh kết thúc, đầu kẻ thù được xử lý thành mokomokai để chế nhạo và lăng mạ trong câu chuyện chiến đấu được kể lại cho con cháu đời sau.

Tuy nhiên, những chiếc đầu mokomokai như thế cũng được sử dụng trong những cuộc thương lượng hòa bình hay để trao đổi thứ gì đó. Khi người châu Âu đến New Zealand, mokomokai trở thành món đồ được bán cho họ. Trong những cuộc chiến tranh bằng súng hỏa mai (Musket Wars) giữa những bộ tộc Maori trong lịch sử New Zealand, với hơn 600 trận chiến từ năm 1801 đến 1840, những chiếc đầu mokomokai được bán với số lượng lớn.

Hình xăm moko của người Maori hiện nay
Hình xăm moko của người Maori hiện nay

Có nguồn cho biết, mokomokai được sử dụng để đổi lấy súng hỏa mai và đạn dược của người châu Âu. Năm 1831, hoạt động buôn bán mokomokai bị cấm đoán bởi chính quyền Sydney của Canada – đây là con đường chính vận chuyển bán mokomokai đến châu Âu. Tuy vậy, một số lượng lớn mokomokai vẫn được tuồn ra khỏi New Zealand và hàng trăm trong số đó hiện vẫn được gìn giữ trong các nhà bảo tàng, bệnh viện và bộ sưu tập tư nhân ở châu Âu và Mỹ.

Tướng Horatio Gordon Robley là sĩ quan và nghệ sĩ Anh phục vụ trong những cuộc chiến tranh đất đai ở New Zealand trong những năm 1860. Ông nghiên cứu dân tộc học và say mê nghệ thuật xăm của người Maori. Robley là tác giả một cuốn sách về đề tài moko, tựa đề “Moko hay Nghệ thuật xăm của người Naori”, xuất bản năm 1896. Sau khi quay về nước Anh, Robley mang theo bộ sưu tập gồm 35 đến 40 mokomokai mà về sau ông đề nghị bán lại cho chính quyền New Zealand.

Sau khi đề nghị bị khước từ, phần lớn bộ sưu tập của Robley được bán cho Nhà Bảo tàng Lịch sử tự nhiên Mỹ. Ngày nay, nhiều người Maori mong muốn những chiếc đầu mokomokai được trao trả về cho cộng đồng của họ ở New Zealand. Từ năm 1987 và 2009, khoảng 68 mokomokai được trả về cho người Maori hay Nhà Bảo tàng New Zealand.

Duy Ân (tổng hợp)

Các tin khác

Đừng để chiêu trò lấn át nghệ thuật

Đừng để chiêu trò lấn át nghệ thuật

Giữa dòng chảy sôi động của thị trường âm nhạc hiện nay, vẫn còn không ít những sản phẩm gây chú ý bằng yếu tố phản cảm, dung tục, thậm chí lệch chuẩn về nội dung và hình ảnh. Khi ranh giới giữa sáng tạo nghệ thuật và chiêu trò câu view bị xóa nhòa thì câu hỏi đặt ra không chỉ cho ý thức của người làm nghề, trách nhiệm của cơ quan quản lý, mà còn là sự tỉnh táo của công chúng trong việc tiếp nhận và chọn lọc giá trị văn hóa…

Bắn súng Việt Nam và những tín hiệu vui trước thềm ASIAD 20

Bắn súng Việt Nam và những tín hiệu vui trước thềm ASIAD 20

Trong hành trình hướng đến ASIAD 20, bắn súng Việt Nam đang dần phát đi những tín hiệu tích cực cả về lực lượng lẫn thành tích. Từ sân chơi quốc nội đến đấu trường châu lục, các xạ thủ không chỉ duy trì phong độ mà còn tạo ra những điểm nhấn đáng chú ý. Đặc biệt, sự xuất hiện của những nhân tố trẻ cùng sự ổn định của các gương mặt chủ lực đang mở ra hy vọng cho một tương lai xán lạn của bắn súng Việt Nam.

Tìm kiếm lượt xem bất chấp, đánh đổi an toàn để nhận quà tặng

Tìm kiếm lượt xem bất chấp, đánh đổi an toàn để nhận quà tặng

Phát trực tiếp (livestream) đang bị một bộ phận người dùng lợi dụng để tìm kiếm lượt xem (câu view), nhận tiền ủng hộ, tặng (donate) bằng những nội dung nguy hiểm, phản cảm, thậm chí, vi phạm pháp luật. Từ các trò hù dọa người đi đường, trẻ em đến việc tụ tập, sử dụng hung khí theo “thử thách” của người xem, cho thấy xu hướng lệch chuẩn này đang lan rộng và tiềm ẩn nhiều hệ lụy.

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Dưới ánh đèn lờ mờ của những khu dân cư ven đô, khi thành phố còn chưa tỉnh giấc, những "vòi bạch tuộc" của thực phẩm bẩn đang âm thầm vươn ra. Từ những lò mổ không phép nhếch nhác, thịt gia súc, gia cầm không qua kiểm dịch được tuồn thẳng vào chợ đầu mối, bếp ăn tập thể, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe hàng triệu người dân.

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị quan trọng cho ASIAD 20, với nhiều kỳ vọng nhưng cũng không ít lo âu. Sau những tín hiệu tích cực ở đấu trường châu lục, đội tuyển được kỳ vọng có thể tạo nên bất ngờ. Tuy nhiên, trong bối cảnh lực lượng biến động và sự cạnh tranh khốc liệt từ các cường quốc châu Á, câu hỏi lớn được đặt ra: liệu bắn cung Việt Nam có đủ khả năng giành huy chương?

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Mạng xã hội đang xuất hiện ngày càng nhiều nội dung gây sốc, phản cảm chỉ để thu hút lượt xem. Từ vụ TikToker ở Lào Cai bị xử phạt vì đăng video xấu độc, không phù hợp thuần phong mỹ tục đến những hiện tượng “giang hồ mạng” như L.9N, có thể thấy một thực tế rõ ràng: càng gây tranh cãi, càng dễ lan truyền, và hệ quả là trong môi trường số, những nội dung phản cảm như có đất dụng võ: Chỉ cần bạn sẵn sàng xem, tôi sẵn sàng làm nội dung.

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Sau những bộ phim kinh dị chỉ để lại sức hút bề nổi, thể loại này tại Việt Nam đang dần mang sắc thái bản địa, khơi dậy trầm tích tín ngưỡng và văn hóa dân gian. Đây là bước đi đầy tham vọng, dẫu còn nhiều thách thức, của một nền điện ảnh đang tìm kiếm tiếng nói riêng giữa bối cảnh cạnh tranh của thị trường tiêu thụ văn hóa toàn cầu.

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

IMF cảnh báo kinh tế toàn cầu đối mặt nguy cơ suy thoái khi xung đột Trung Đông kéo dài, đồng thời hạ triển vọng tăng trưởng và đưa ra 3 kịch bản với các mức độ rủi ro khác nhau tùy theo diễn biến giá dầu và thị trường tài chính.

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

Nguồn cung nhiên liệu hàng không đối mặt rủi ro gián đoạn, EU đang chuẩn bị kịch bản nhập khẩu từ Mỹ và tăng dự trữ nhằm hạn chế tác động tới ngành hàng không.

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam đang đứng trước một bài toán nan giải tại ASIAD 20 (diễn ra tại Nhật Bản vào tháng 9 tới) khi đặt mục tiêu giành 1 HCV, 1 HCB và 1 HCĐ trong bối cảnh sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Nếu như đấu trường Đông Nam Á vẫn là “sân nhà” quen thuộc, thì bước ra châu lục, mọi thứ trở nên khắc nghiệt hơn gấp nhiều lần.

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

“Cơm áo không đùa với khách thơ”, khi thu nhập từ sân khấu không đủ sống, nhiều nghệ sĩ biểu diễn phải xoay xở đủ nghề như làm MC, hát thuê, buôn bán… Dẫu vậy, không ít người vẫn chọn ở lại với nghề, giữ lửa đam mê và chờ đợi một cơ hội đổi thay.

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Cuối năm 2024, qua công tác nắm tình hình, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an phát hiện trên thị trường có rất nhiều loại sữa không đảm bảo chất lượng, đặc biệt là các loại sữa dành cho các đối tượng đặc biệt như người già, trẻ em, phụ nữ có thai, người gầy yếu... và các loại sữa có ghi bổ sung vitamin, canxi, khoáng chất, thậm chí cả đông trùng hạ thảo, tổ yến... nên đã báo cáo lãnh đạo Bộ chỉ đạo xác minh, làm rõ, xác định 2 công ty sản xuất các loại sữa trên với số lượng đặc biệt lớn là Công ty Rance Pharma và Công ty Hacofood.

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Thị trường xuất bản Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ, trong khi nền tảng số mở ra vô vàn cơ hội tiếp cận tri thức. Thế nhưng, chính sự phong phú ấy lại khiến người đọc dễ rơi vào tình trạng bối rối và mất phương hướng khi chọn sách khoa học, dòng sách thiết yếu để xây dựng nền tảng tri thức cho mọi lứa tuổi.

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Ở 3 kỳ SEA Games liên tiếp, đội tuyển karate Việt Nam không chỉ đóng góp nhiều HCV cho Đoàn thể thao Việt Nam mà còn duy trì được vị thế số một Đông Nam Á. Đây là nền tảng quan trọng để các võ sĩ của chúng ta hướng đến mục tiêu chinh phục huy chương tại ASIAD.

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Với những người chiến sĩ CAND khoác lên mình sắc xanh lá mạ, vinh dự, tự hào nhưng trách nhiệm cũng rất nặng nề, Công an xã Cẩm Hưng đã và đang ngày đêm giữ cho thế trận an ninh nhân dân vững chắc, đảm bảo an ninh, trật tự để mang lại bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập.

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số đang thay đổi cách người Việt tiếp cận di sản và văn hóa. Từ những bộ sưu tập tĩnh trong tủ kính, công chúng dần bước vào trải nghiệm sống động qua trình chiếu mapping và trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh việc hỗ trợ hoạt động bảo tồn, công nghệ còn làm sống dậy các lớp giá trị văn hóa, đồng thời mở ra động lực cho kinh tế trải nghiệm theo hướng bền vững.

Mỹ được, mất gì sau một năm áp thuế đối ứng?

Mỹ được, mất gì sau một năm áp thuế đối ứng?

Thuế đối ứng giúp Mỹ cải thiện một số chỉ số kinh tế vĩ mô và thu hút đầu tư, nhưng đồng thời làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Sau một năm, bức tranh kinh tế Mỹ hiện lên với cả gam sáng và những khoảng tối đáng chú ý.