Lim dim ngọn lửa Bàn Tài Đoàn

Tôi lại nhớ cái ống quần của bác hôm mặc đi dự Đại hội Nhà văn. Nó bị tuột chỉ ở ngang bẹn. Cứ một bước là một há. Hai há thành một chặp. Tôi nhìn thấy một vệt lúc sáng lúc tối. Trần Hùng mắt trước mắt sau mới ghé vào tai bác, nói một câu gì rất khẽ. Nhà thơ Bàn Tài  Đoàn bỗng phá lên cười. Tiếng cười như đứa trẻ bị ai cù vào nách. 

Cuối năm 2002, tôi về Hội Nhà văn Việt Nam nhận công việc mới. Không kịp lên Nguyên Bình chào tạm biệt bác Đoàn. Bây giờ ngồi trước di ảnh, tôi vô cùng xấu hổ và chẳng còn biết nói gì. Tôi tự trách mình vô tâm đểnh đoảng. Trách kiểu gì cũng không gột sạch được cái tôi ích kỷ. Chỉ nghĩ đến mình đang được sướng, mà quên ngay những người xung quanh. Biết vậy, nhưng vào độ tuổi "Lục thập nhi nhĩ thuận", rất khó thay đổi biến cái xấu thành cái tốt đẹp. Giờ tôi chỉ dám xin bác để tôi khấu đầu ba vái. Bác Đoàn đại xá thì cho  xin một tràng cười giòn. 

Ngày bác còn ở Nguyên Bình, mỗi khi rảnh rỗi công việc là anh em xúi nhau lên chơi bác Đoàn. Đoạn đường từ thị xã Cao Bằng lên phố huyện Nguyên Bình vừa được nâng cấp. Các cung đường cua gấp đã được nắn thẳng, rút ngắn lại được gần chục cây số. Mặt đường mới là cán lại loáng bóng phẳng lỳ. Chỉ cần ai đó xướng một câu: "Bác Đoàn đ…ê…ê!", thế là năm sáu cái đầu ngoắc lên cười đến tận đỉnh thóp. Không khí nháo hẳn lên. Cả họ hàng nhà văn nghệ khóa trái cửa, đánh rạch roạt một cái, chân trước rủ chân sau cùng nhau ù té rồi.

Cố nhà thơ Bàn Tài Đoàn.
Cố nhà thơ Bàn Tài Đoàn.

Không hiểu sao từ sâu thẳm, anh em văn nghệ coi bác như cha. Gần gũi, thân thiết đến mức suồng sã. Vào đến cửa, đã thấy bác ngồi đó. Bác Đoàn như ngọn lửa lim dim. Ấm áp, tin cậy. Anh em cất tiếng cười thay cho lời chào. Ai tìm được chỗ nào ngồi thì xù xòa ngồi. Còn ai thích được gần bác, xin hãy cứ đứng. Ai khát thì tự xuống bếp vục nước lã từ trong bẳng ra uống. Nước lấy từ đầu nguồn dưới chân núi đá vôi, nên trong vắt. Uống nước ấy vào người một lúc sau mới thấy ngọt. Ngọt đến mức cả thèm như nước mắm pha đường. Có người uống nở bung miệng rốn mà không hay biết. Uống xong mới sực nhớ, vội vàng hỏi: "Bác ơi có sợ bị Tào Tháo đuổi không hả bác?". 

"Tao uống cả đời có sao đâu!". Đúng thật. Ngoài chín mươi xuân mà bác vẫn khỏe re. Bữa nào cũng chén sạch ba bát cơm trắng. Khi thì chấm muối vừng. Lúc cá kho trám xanh. Nhưng thích nhất vẫn là cơm với trám đen. Trám đen mặn ngọt bùi chua chát, năm vị có cả. Một bát trám cõng mấy bát cơm như bay.

Trước đây, có nhiều người nghĩ bác hay rượu. Rượu với người vùng cao như nước lavi giải khát. Ngược lại, bác là người ghét rượu như kẻ ăn nói phá mào bốc phét một tấc đến trời. Tôi nhớ từng có người tò mò hỏi thẳng bác "khoản kia" thế nào? Hình như người đó là nhà văn Cao Duy Sơn, hay nhạc sỹ Đàm Thanh? Tôi không nhớ chính xác. Chỉ nhớ khuôn mặt giãn nở, cặp mắt hơi hiếng, bác tủm tỉm, lim dim. "Cứ ở với nhau khắc biết à".

Ngôi nhà nhỏ của bác nằm sâu bên lề đường vào phố. Trước mặt có cái ao. Ao vừa nhỏ vừa nông choèn. Nước trong ao hình như quanh năm ngái ngủ. Chẳng kịp hỏi bác có nuôi cá không, tôi chỉ thấy mấy con nhái bén. Con bơi dưới nước, con nằm phơi nắng trên bờ. Chúng lặng thinh như người. Thỉnh thoảng lại thấy có đôi trai gái trẻ măng người Dao Tiền vào nhà. Họ bước đến mép bàn.

Chủ nhà hỏi: Lấy mấy bài? Khách bảo: Hai. Thấy khách lục xục túi áo, bác Đoàn thủng thẳng: "Mái lủng xèn" (không cần tiền - tiếng Dao). Đôi trai gái rụt rè cầm túi lưới, đội nón chóp bước ra cửa. Không một lời cảm ơn. Thấy lạ, tôi muốn hỏi nhưng bác đã trả lời ngay: "Con cháu mình cả. Người mãi trên Xí Kèng đấy!". "Thơ à bác?". "Ờ!". Thơ tán gái. Mỗi phiên chợ bác viết mấy bài?"; "Còn tùy. Yêu nhiều viết nhiều". Rồi bác cười. Tiếng cười bác Đoàn lúc nào cũng trong vắt như nước suối.

Chuyện bác Đoàn rinh cả gia đình vào xã Yasô, huyện Eaka tỉnh Đắk Lắk theo người con trai cả từ năm 2005, tôi hoàn toàn không biết tý gì. Nghe nói trước lúc đi, mắt bác bị đục thủy tinh thể. Bác được người con trai là bác sỹ Bàn Tiến Khang đưa xuống bệnh viện Thái Nguyên chạy chữa. Tôi cũng hoàn toàn không biết.

Nhưng tệ nhất là ngày bác mất, anh em bè bạn là người Cao Bằng ở ngoài Hà Nội không ai hay. Mãi tới lúc tang lễ xong xuôi diễn ra ở trong Nam, vào ngày 17,  thì sáng 28 tháng 11 năm 2007, Hội Nhà văn mới tổ chức lễ truy điệu.

Buổi lễ truy điệu nhà thơ Bàn Tài Đoàn thật xúc động. Có vòng hoa và lời chia buồn sâu sắc của đồng chí Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh. Có đông đủ con cháu người thân bác Đoàn và đại diện lãnh đạo tỉnh Cao Bằng. Hội trường chật ních người đến viếng. Tôi nghe mọi người nói về bác Đoàn trong màn nước mắt. Hoa và đồ phúng viếng cũng chua như lòng người. Cả căn phòng yên ắng và lạnh ngắt. Nhìn bức chân dung nhà thơ đang cười, tim tôi đau như thắt, mắt ai cũng ngấn nước. Lòng tôi thầm gọi bác Đoàn ơi!

Y Phương

Các tin khác

Nhà văn, liệt sĩ Nam Cao Bên dòng Châu Giang lộng gió

Nhà văn, liệt sĩ Nam Cao Bên dòng Châu Giang lộng gió

Chúng tôi về thăm khu tưởng niệm nhà văn, liệt sĩ Nam Cao (1917-1951) đúng vào vụ chuối ngự chín rộ thơm phức. Nằm bên sông Châu, những cây đại quanh vườn ra hoa quanh năm trắng muốt. Khu tưởng niệm nhà văn Nam Cao (thành lập năm 2004) là một trong số ít địa chỉ văn chương được công nhận là Di tích cấp Quốc gia (2023). Đây là một quần thể di tích, gồm bảo tàng di sản văn học của Nam Cao, ngôi nhà Bá Kiến và dấu chứng lò gạch trong làng.

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Làng Dục Tú (Đông Anh, Hà Nội) tên nôm là Kẻ Giếc, một xã đứng đầu tổng Dục Tú gồm 4 xã thuộc huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc, tức tỉnh Bắc Ninh (đầu thời kỳ nhà Nguyễn). Trong kháng chiến chống Pháp, cả 4 xã của Dục Tú được nhập thành một xã, thuộc huyện Từ Sơn, Bắc Ninh. Tháng 5/1961, Dục Tú trở thành đơn vị hành chính thuộc huyện Đông Anh, TP Hà Nội.

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Đến Làng văn hóa - du lịch các dân tộc Việt Nam ở Đồng Mô, Hà Nội, du khách đặc biệt ấn tượng với một nghệ nhân có nước da rắn rỏi, mải miết với từng nan tre và các sản phẩm thủ công đặc sắc của người Cơ Tu.

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Với hơn 300 năm hình thành và phát triển, giữa không gian hiện đại của miền nắng ấm phương Nam này vẫn còn đó những dấu tích trăm tuổi để nhắc nhớ thị dân về những giai đoạn lịch sử của vùng đất năng động, cởi mở, hào sảng và đầy trượng nghĩa.

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Từng là thời điểm “ăn nên làm ra” của các phim bom tấn, nhưng mùa hè năm nay đang cho thấy một diễn biến khác, khi các phim kinh dị mới là chủ lưu. Trong những tuần qua, 2 tác phẩm mới “Obsession” (tạm dịch: Ám ảnh kinh hoàng) và “Backrooms” (Thực thể quỷ quyệt) liên tiếp thay nhau đạt đỉnh phòng vé.

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Từ nhỏ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc (1919-2001) bị bạn bè gắn biệt danh Phúc "Rỗ" hay Phúc "Khoèo". Mặt bị rỗ sau lần lên sởi, còn khuỷu tay trái bị trật vì một cú ngã bó thuốc mãi không khỏi, thế là cậu Phúc ngày ấy mang tật. Khi lớn lên, chàng Phúc biết rõ những khiếm khuyết của mình nhưng vẫn tỉnh bơ, vui vẻ sống với những khát vọng tuổi trẻ. Tới tuổi đôi mươi khi nghĩ đến chuyện yêu đương, mọi sự mới thành chuyện. Cũng lắm tình huống xảy ra bất ngờ.

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.