Kì 2: Những người “vác tù và hàng tổng”

Nếu như những vùng nông thôn địa bàn rộng, nhất là vùng sâu vùng xa, ngoài lực lượng Công an chính quy rất cần lực lượng Công an bán chuyên trách nắm vững địa bàn, phong tục tập quán của người dân thì các khu vực thành thị, dân cư tập trung đông đúc hơn, tình hình an ninh trật tự (ANTT) phức tạp hơn, vai trò của lực lượng bảo vệ dân phố, dân phòng càng được phát huy triệt để...

1. Ngày nào cũng thế, cứ 7 giờ sáng là ông Nguyễn Văn Hải, trưởng ban bảo vệ dân phố phường Liên Bảo, thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc cũng có mặt tại trụ sở Công an phường Liên Bảo để cùng lực lượng công an phường đi nhắc nhở giữ trật tự đô thị trên địa bàn. Chiều đến lại về trụ sở UBND phường để nhận nhiệm vụ như họp hành, lo giấy tờ, quyết định cách ly y tế và hết hạn cách ly của những người nhiễm COVID-19, xuống tận địa bàn trao cho họ.

Phường Liên Bảo gần các khu công nghiệp nên tập trung số lượng người dân đến làm việc, sinh sống khá đông, vì thế nhiệm vụ “bám cơ sở”, rà từng ngõ, gõ cửa từng nhà, kiểm tra nhắc nhở những người từ nơi khác đến khai báo lưu trú luôn được coi trọng.

Tối đến, ông cùng các tổ trưởng dân phố của phường, đều trong ban bảo vệ dân phố thay nhau chia ca đi tuần tra cùng lực lượng Công an trên địa bàn. Có hôm 3-4h sáng mới trở về nhà. Công việc vất vả, đi sớm về muộn khiến ông hiếm khi có mặt ở nhà trong khi phụ cấp thấp nhưng ông bảo đó là niềm vui tuổi già, là đam mê nhiệt huyết của những người tham gia lực lượng bảo vệ ANTT cơ sở như ông.

Cũng như ông Hải, bà Nguyễn Thị Thành (sinh năm 1962) cũng có thâm niên làm tổ trưởng tổ dân phố và kiêm luôn nhiệm vụ của ban bảo vệ dân phố hơn chục năm nay. Bởi thế mà ở tổ dân phố của bà, chắc không ai thông thuộc địa bàn, nắm rõ tên từng người, từng hộ dân, từng con phố như bà.“Người lạ đến tổ dân phố, tôi nhìn là biết ngay.Ai hỏi thăm người quen, tên gì, nhà ở đâu là tôi chỉ được đến tận nhà hoặc biết ngay khu phố mình không có người tên như vậy”, bà Thành vui vẻ chia sẻ.

Là phụ nữ nhưng bà Thành không nề hà bất cứ công việc gì ở khu phố. Đêm đến vẫn cùng công an phường đi tuần tra quanh phố đến gần sáng mới về. Thấy người lạ xuất hiện tại khu vực là bà hỏi han hoặc lặng lẽ theo dõi mọi động thái nếu nghi ngờ có biểu biện nghi vấn để đề phòng mọi tình huống xấu có thể xảy ra. Ban ngày thì lo việc phòng, chống dịch, tiêm phòng vaccine ngừa COVID-19 cho người dân. Chỉ những ngày mắc COVID-19, phải cách ly ở nhà, bà mới không đi sớm về muộn nhưng mọi công việc của tổ dân phố vẫn xử lý chu toàn qua điện thoại. Công việc bận rộn nhưng bà luôn nhận được sự ủng hộ hết mình của chồng và các con. Chồng bà là cán bộ công an về hưu, các con trai con gái cũng đều trong ngành Công an nên luôn thấu hiểu sự vất vả trong công việc của vợ, của mẹ. “Chồng tôi còn trêu đùa, may mà là tôi chứ là người khác chắc bỏ bà lâu rồi vì đi suốt ngày suốt đêm như vậy”, bà Thành tếu táo chia sẻ.

Phường Liên Bảo có 17 tổ trưởng tổ dân phố thì cả 17 người đều lớn tuổi, có người năm nay đã bước sang tuổi 75 như ông Nguyễn Hồng Thông nhưng không ai nề hà giờ trực đêm hay đi làm bất kể sớm tối, ngày nghỉ.

2. Khác với phường Liên Bảo, phường Suối Hoa, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh tuy không phải là địa bàn trọng điểm về ANTT nhưng lại tập trung nhiều cơ quan nhà nước, cơ sở ban, ngành. Bởi thế, nhiệm vụ của công an phường là bảo đảm được tình hình an ninh chính trị, bảo vệ các sự kiện lớn diễn ra trên địa bàn.

Thiếu tá Lê Văn Diện, Phó trưởng Công an phường Suối Hoa cho biết, vì phường tập trung nhiều cơ quan, ban, ngành của tỉnh nên các dịp kỉ niệm những ngày lễ lớn là lực lượng Công an cùng tổ ANTT phải ra quân 100%, bảo đảm an toàn cho địa bàn. Có những khi người dân kéo rất đông lên trụ sở UBND thành phố khiếu kiện hay đề nghị gặp lãnh đạo thành phố, khi đó lực lượng Công an vừa mềm mỏng vừa cứng rắn, tuyên truyền vận động người dân không tụ tập đông người, đồng thời hướng dẫn họ làm đơn lên các cơ quan chức năng có thẩm quyền. Bên cạnh công an phường, tổ bảo vệ dân phố cũng có những đóng góp không nhỏ vào việc đảm bảo ANTT trên địa bàn. Hiện, tổ bảo vệ dân phố có 11 thành viên đều lớn tuổi nhưng họ đều nhiệt tình hăng hái tham mọi việc từ lớn đến nhỏ. Hằng ngày, họ cùng công an phường bảo đảm trật tự đô thị, nhắc nhở vi phạm lòng đường, vỉa hè... Trong dịp Tết 2022, các tổ bảo vệ dân phố cùng công an tuyên truyền vận động được nhiều người vô gia cư trở về địa phương sinh sống, đưa được 2 người vào trung tâm bảo trợ xã hội.

Thiếu tá Lê Văn Diện, Phó trưởng Công an phường Suối Hoa cho biết, tổ bảo vệ dân phố có 11 thành viên thì cả 11 thành viên đều đã đứng tuổi. Cách đây hơn chục năm, cả 11 người đều viết đơn tình nguyện tham gia công việc giữ gìn ANTT tại địa bàn phường dù số tiền phụ cấp khá ít ỏi. Có người dù hoàn cảnh gia đình khó khăn nhưng rất nhiệt tình, xốc vác với công việc chung của phường. Có người chỉ vì mắc bệnh nặng, phải thường xuyên đến bệnh viện điều trị nên đành ngậm ngùi nghỉ công việc đã gắn bó với mình hơn chục năm qua dù còn nhiều nuối tiếc, trăn trở.

Như trường hợp ông Lưu Ngọc Khánh năm nay đã ngoài 50 tuổi.Cách đây gần 20 năm, vợ chồng ông ly hôn, một mình ông nuôi con 2 con nhỏ. Hằng ngày, ngoài việc tham gia cùng công an phường đi nhắc nhở trật tự đô thị, hay làm công việc của khu phố thì buổi trưa ông lại tranh thủ đi bốc vác, làm thuê để kiếm thêm tiền nuôi các con ăn học. Hiện tại các con đều đã trưởng thành, hoàn cảnh cũng không mấy khá giả nên tuổi già ông vẫn phải mưu sinh nhưng công việc ở phường, ông chưa bao giờ xao nhãng.

3. Dù không phải là phường nhưng thị trấn Quốc Oai, huyện Quốc Oai, Hà Nội lại là nơi “nửa phố, nửa làng”, tập trung đông dân cư từ khắp nơi về sinh sống với khoảng 30 khu nhà trọ, chia thành 5 tổ tự quản. Nhờ sự hỗ trợ đắc lực của các tổ trưởng tổ tự quản mà nhiều năm nay, tại các khu nhà trọ không phát sinh những vụ việc phức tạp.Công việc chính của các tổ trưởng là thường xuyên kiểm tra, đôn đốc người thuê trọ khai báo tạm trú, tạm vắng, đảm bảo phòng cháy chữa cháy trong các khu trọ.Không chỉ ở khu trọ, ngay trong khu dân cư, nhà nào có mâu thuẫn, việc lớn việc nhỏ hay hàng xóm mâu thuẫn với nhau là người dân lại gọi đến các tổ trưởng.Hầu như vụ việc nào cũng được khuyên nhủ, hòa giải kịp thời ngay từ cơ sở.

Trung tá Tạ Quang Vinh, Trưởng Công an thị trấn Quốc Oai cho biết, mô hình tự quản về ANTT các khu nhà trọ giúp cho lực lượng Công an nắm bắt được tình hình ANTT ở cơ sở tốt hơn. Những người tham gia mô hình này đều là những chủ nhà trọ, những tổ trưởng dân phố, hay dân phòng. Họ vốn là những người sinh sống tại địa phương, nắm rất chắc địa bàn, lại có uy tín trong cộng đồng dân cư, bởi vậy, mọi nguy cơ mất ANTT đều sớm được họ giải quyết từ cơ sở, giảm tải công việc cho lực lượng Công an. Ý thức chấp hành pháp luật và các quy định của địa phương về công tác đảm bảo ANTT của các chủ hộ có nhà thuê trọ và những người đến thuê nhà lưu trú trên địa bàn được nâng cao rõ rệt. Tình hình ANTT được đảm bảo, các quy định về công tác quản lý tạm trú ở cụm dân cư được chấp hành nghiêm chỉnh, số vụ việc vi phạm pháp luật về hình sự, tệ nạn xã hội so với năm trước khi xây dựng mô hình không xảy ra, địa bàn không có điểm nóng, phức tạp về hình sự - tệ nạn xã hội.

4. Trong những ngày đi thực tế tại các địa bàn trọng điểm về ANTT, điều chúng tôi ghi nhận là cán bộ, chiến sĩ ở công an phường hiện khá vất vả do hằng ngày phải xử lý rất nhiều việc, với định biên cho một đơn vị công an phường, xã, thị trấn, nếu không có công an xã bán chuyên trách và bảo vệ dân phố hỗ trợ, anh em công an chính quy luôn phải làm việc quá tải. Địa bàn nào kinh tế càng phát triển thì tình hình ANTT càng phát sinh nhiều phức tạp. Trong khi đó, bất cập lớn nhất hiện nay là ngân sách và các điều kiện bảo đảm cho hoạt động của lực lượng bảo vệ dân phố còn thấp so với tình hình kinh tế, nhất là ở địa bàn đô thị nên khó thu hút được những người trẻ, khỏe, có năng lực tham gia công tác. Vì thế, phần lớn những người tham gia bảo vệ dân phố đều là những người lớn tuổi nhưng vì nhiệt huyết mà theo đuổi công việc mà nhiều người vẫn gọi vui là “ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng”, tham gia với tinh thần tự nguyện, tự giác cống hiến vì cộng đồng.

Vì vậy, cần thiết phải luật hóa chức năng, nhiệm vụ của lực lượng tham gia bảo vệ ANTT tại cơ sở để bảo đảm cơ sở pháp lý cho việc thực thi nhiệm vụ.