Khóc ròng với thần tượng ảo

Thần tượng “mặc áo AI”

Trào lưu nuôi người mẫu ảo xây dựng kênh nhằm mục đích tăng tương tác và quảng cáo bán hàng đã trở thành nghề hốt bạc trong thời đại AI (trí tuệ nhân tạo). Lợi dụng vào sự thịnh hành này, các đường dây lừa đảo đã dựng lên hàng loạt người mẫu, hoa hậu… đóng vai thiếu nữ, nam nhi trong sáng, xây dựng kênh bán hàng hoặc đơn giản chỉ mỗi ngày quay video về cuộc sống bình thường, nói những lời hay ý đẹp để chiêu dụ con mồi vào lưới tình online hoặc làm người hâm mộ mua hàng.

Mấy tháng nay, chị T.M.Đ (32 tuổi, ngụ phường Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh) luôn sống trong trạng thái lâng lâng vì trót thầm thương trộm nhớ anh chàng mẫu nam có tên Tiểu Đồng. Trang Facebook Tiểu Đồng giới thiệu là người mẫu, nhà sáng tạo nội dung sở hữu hàng trăm nghìn lượt theo dõi. Anh chàng có gương mặt thanh tú, hát hay, đàn giỏi và còn nói về triết lý nhân sinh khiến nhiều người mê đắm.

Chị M.Đ theo dõi không bỏ một video nào và quyết tâm gia nhập nhóm fan (người hâm mộ) của Tiểu Đồng. Mỗi khi rảnh rỗi, chị Đ. đều lên mạng vào trang cá nhân của anh chàng ngắm nghía và chiêm nghiệm những lời anh ấy nói. Khi anh chàng người mẫu này rao bán những sản phẩm như trà giảm cân, thực phẩm chức năng thì chị M.Đ dù không có nhu cầu vẫn đăng ký mua hàng, chỉ để ủng hộ trai đẹp trên mạng. Chị Đ. còn thường xuyên nhắn tin hỏi thăm và đăng ảnh của Tiểu Đồng lên trang cá nhân, nuôi hy vọng về một mối tình đơn phương.

Hiểu được tâm ý của chị M.Đ, chủ kênh cũng tương tác rất nhiệt tình, thả thính rôm rả để chị Đ. mua thêm đơn hàng. Đến một ngày, chủ kênh công bố Tiểu Đồng là nhân vật hư cấu dựng bằng AI, thì chị M.Đ hụt hẫng muốn suy sụp. “Tôi như vừa trải qua một cuộc chia tay vì tôi chưa bao giờ nghi ngờ cậu ấy là giả. Tôi đã rất sốc. Nhưng điều tồi tệ hơn chính là một đống sản phẩm trị giá hơn 30 triệu đồng tôi đã bỏ ra mua từ trai đẹp AI sẽ phải vứt bỏ. Tôi đã mang ra mấy cửa hàng bán lại nhưng chẳng nơi nào nhận, họ nói hàng không hóa đơn, không nguồn gốc xuất xứ”, chị M.Đ buồn bã chia sẻ.

Cùng tình cảnh mê thần tượng online nhưng bi đát hơn chị M.Đ, là chị N.T. (35 tuổi, ngụ phường Gia Định, TP Hồ Chí Minh). Sau nửa năm theo dõi một nữ nhi có tên Hỷ Lạc trên mạng xã hội, N.T đã bỏ ra một số tiền lớn để mua mỹ phẩm, váy áo mà thần tượng chia sẻ, gợi ý mua. “Mỗi video cô ấy đăng đều rất thuyết phục, cách ăn mặc của cô ấy đẹp và hòa hợp khiến mình không rời nổi mắt. Cô ấy đẹp một cách hoàn hảo”, N.T chia sẻ cảm nhận về thần tượng chưa gặp mặt.

Sự việc sẽ chưa đi đến hồi kết nếu N.T không bị sự cố về sức khỏe. Sau khi mua mỹ phẩm từ thần tượng online về dùng một thời gian, khuôn mặt của N.T bị dị ứng nổi mẩn đỏ, ngứa và sưng vù. N.T. có phản hồi lại với chủ kênh thì được hướng dẫn do tác dụng phụ của thuốc, chỉ cần uống nhiều nước, tránh ánh nắng mặt trời và tiếp tục dùng cho hết liệu trình sẽ trẻ đẹp như cô gái Hỷ Lạc trên mạng. Tin lời, N.T tiếp tục dùng và hậu quả là bộ mặt của T. nổi cục như cơm cháy, toàn thân mệt mỏi, sốt cao. N.T phải vào bệnh viện da liễu khám. Bác sĩ chẩn đoán, T. bị viên da do dị ứng thuốc có chứa Corticoid (Corticoid là nhóm thuốc kháng viêm mạnh, thường được chỉ định điều trị nhiều bệnh như hô hấp, thần kinh, tiêu hóa, cơ xương khớp…)

Vào bệnh viện nhưng chị N.T vẫn nghĩ do cơ địa của mình chứ mỹ phẩm mua của thần tượng thì không thể có vấn đề. Chỉ đến khi một người bạn làm đồ họa chỉ ra những điểm bất thường của thần tượng Hỷ Lạc như, phông nền bị biến dạng, sợi tóc quá mượt mà, giọng nói quá hay và hàm răng quá trắng. Một người bình thường, dù đẹp đến mấy cũng sẽ có khuyết điểm, không thể hoàn hảo đến mức tuyệt đối như vậy. Lúc này, N.T mới vỡ lẽ. “Sự kết nối cảm xúc bấy lâu nay của tôi bị đứt gãy hoàn toàn. Tôi thấy bị xúc phạm khi nhận ra mình đã đặt niềm tin vào những dòng trạng thái vô tri của thần tượng ảo. Khi tôi vào trang Facebook của cô ấy để bốc phốt thì bị chặn ngay, thực tế phía sau bóng hồng online này chính là đối tượng lừa đảo rất nhiều người để bán hàng không rõ nguồn gốc”, N.T cho biết.

Không chỉ tổn thương cảm xúc, trào lưu này còn tiềm ẩn rủi ro kinh tế và sức khỏe. Các nạn nhân của thần tượng ảo từng chi tiền triệu mua thực phẩm chức năng theo lời khuyên. “Với quần áo, mình có thể nhìn qua ảnh để đoán chất liệu, nhưng những thứ uống vào người mà tin vào một thực thể không có thật là quá mạo hiểm”, chị N.T thừa nhận.

Vụ việc những nạn nhân của người đẹp ảo không đơn thuần là cá biệt, mà trở thành xu hướng, là chiêu bài lừa đảo mới trong ranh giới thực - ảo rất khó nhận diện. Trên các diễn đàn mạng xã hội, hàng nghìn người hâm mộ khác cũng ngỡ ngàng khi những ca sĩ, mẫu ảnh họ theo dõi bấy lâu được xác nhận là ảo. Dưới những bài đăng công khai sự thật, hàng loạt bình luận thể hiện sốc như: “dù biết là AI nhưng tôi vẫn không muốn tin vì mọi thứ quá chân thật” hay “trót yêu AI mất rồi, giờ biết làm sao”. Nhiều người cho biết họ từng thức đêm chờ đợi thần tượng ra video mới, theo dõi từng cử chỉ, lời nói của một thực thể không có thật với một sự kỳ vọng lớn.

Chuyên gia tâm lý Lê Kim Chung, Chủ nhiệm CLB Lá chắn TP Hồ Chí Minh phân tích, việc dễ dàng phải lòng AI phản ánh sự cô đơn và thiếu hụt kết nối đời thực. AI được lập trình để luôn lắng nghe, không phản kháng, tạo ra vùng an toàn cho những người ngại va chạm xã hội. Vỡ mộng vì AI có thể là một bài học đắt giá để giới trẻ quay về với những giá trị thực. Sự tương tác giữa người với người, dù đôi khi có những xích mích hay sự không hoàn hảo, vẫn là thứ cảm xúc có giá trị nhất mà máy móc không bao giờ thay thế được. AI có thể bắt chước giọng hát, gương mặt, nhưng không thể bắt chước được trải nghiệm sống và sự đồng điệu của tâm hồn. “Khi thần tượng người thật, bạn phải chấp nhận cả khiếm khuyết của họ. Nhưng với AI, khi sự thật phanh phui, cảm giác bị phản bội và trống rỗng thường nặng nề hơn. Ranh giới giữa sáng tạo và lừa dối trong kỷ nguyên AI rất mong manh. Chưa có quy định bắt buộc gắn nhãn nội dung do AI tạo ra, trở thành kẽ hở cho các hành vi trục lợi hoặc điều hướng dư luận”, chuyên gia Kim Chung cho biết.

Sụp đổ ước mơ người mẫu

Không chỉ lừa tình, tiền từ bán sản phẩm không rõ nguồn gốc, ổ nhóm lừa đảo đứng sau lớp mặt nạ mang tên người đẹp AI còn ngắm đến các bậc phụ huynh có con em đang ở độ tuổi trưởng thành, có ước mơ làm người mẫu.

Là fan ruột của nghề người mẫu, chị T.V.H (40 tuổi, ngụ phường Gò Vấp, TP Hồ Chí Minh) đã rất chăm chỉ theo dõi và tương tác với các trang mạng xã hội có người mẫu tham gia. Chị H. có con gái năm nay 16 tuổi, chị định hướng cho con thi người mẫu để thỏa ước mơ của hai mẹ con.

Chị H. không ngần ngại chia sẻ dự định trên các hội nhóm, nhằm tìm kiếm cho con gái một cơ hội làm quen và thử sức. Nắm được điều này, đối tượng lừa đảo đã tiếp cận chị H. bằng cách chủ động kết bạn, gửi tin nhắn giới thiệu là đại diện tuyển dụng của hãng thời trang. “Họ gửi logo thương hiệu, poster chương trình, lịch casting, thậm chí cả danh sách đối tác và hình ảnh hậu trường chụp mẫu cho tôi xem. Sau đó, họ mời tôi tham gia các nhóm chat trên mạng xã hội. Trong các nhóm này, hàng loạt tài khoản liên tục đăng tải nội dung khoe thu nhập, chia sẻ hình ảnh trẻ em làm mẫu, cảm ơn ban tổ chức vì đã thanh toán tiền đúng hẹn. Tôi tin tưởng vì các trang này tôi đã theo dõi một thời gian, có dàn người mẫu cực phẩm, con gái tôi nhìn vào đó để phấn đấu và mơ ước”, chị H. kể cơ duyên dẫn dắt chị sập bẫy lừa đảo.

Sau khi tạo dựng được niềm tin ban đầu, đối tượng lừa đảo bắt đầu đưa ra các thử thách với lý do rất thuyết phục. Chúng yêu cầu nạn nhân chuyển khoản để mua sản phẩm hàng hiệu cho con làm mẫu chụp ảnh, quay video quảng bá trên mạng xã hội, nộp tiền đăng ký đi du lịch thực tế cùng mẫu ảnh. Theo lời các đối tượng, số tiền này chỉ mang tính tạm ứng, sẽ được hoàn trả ngay sau khi hoàn thành nhiệm vụ, kèm theo tiền công và hoa hồng.

Ở giai đoạn đầu, số tiền chuyển khoản thường không lớn. Phụ huynh nhanh chóng nhận lại tiền cùng một khoản lãi, từ đó tin rằng đây là công việc thật, có lợi nhuận rõ ràng. Chính những lần thanh toán sòng phẳng ban đầu đã trở thành mồi nhử hiệu quả, khiến nạn nhân sẵn sàng tham gia các nhiệm vụ tiếp theo với giá trị cao hơn.

Khi phụ huynh đã hoàn toàn tin tưởng, các đối tượng bắt đầu yêu cầu chuyển những khoản tiền lớn với lý do tham gia “chiến dịch cao cấp”, “gói hợp tác dài hạn” hoặc “nhiệm vụ đặc biệt” cùng người mẫu. Ngay sau khi nhận được tiền, chúng lập tức cắt đứt liên lạc. “Khi tôi chuyển số tiền lớn thì cũng là lúc tài khoản mạng xã hội bị xóa, nhóm chat bị giải tán, mọi dấu vết biến mất. Lúc này, tôi mới nhận ra mình đã rơi vào bẫy lừa đảo, việc đòi lại tiền gần như không thể”, chị H. chia sẻ.

Không chỉ thiệt hại về tài chính, những nạn nhân như chị H. còn đối mặt nguy cơ nghiêm trọng hơn khi hình ảnh, thông tin cá nhân của trẻ em đã được cung cấp cho kẻ gian. Những dữ liệu này có thể tiếp tục bị sử dụng cho các mục đích xấu khác, gây ảnh hưởng lâu dài đến quyền riêng tư và sự an toàn của trẻ em trên không gian mạng.

Chuyên gia an ninh mạng Võ Đỗ Thắng, Giám đốc Trung tâm An ninh mạng Athena khuyến cáo người dùng mạng xã hội cần tỉnh táo trước những hình ảnh quá hoàn hảo, chú ý các chi tiết nhỏ như kẽ ngón tay, ánh sáng trong mắt hay độ trễ của khẩu hình trong các video của người mẫu hay thiếu nữ có lượng tương tác và theo dõi cao.

Các bậc phụ huynh cần đặc biệt cảnh giác với lời mời tuyển người mẫu trên mạng xã hội. Phần lớn các trường hợp lừa đảo đều có điểm chung là thông tin mập mờ, không có địa chỉ làm việc rõ ràng, không hợp đồng chính thức, mọi trao đổi chỉ diễn ra qua tin nhắn hoặc nhóm chat. Nội dung tuyển dụng thường có nhiều lỗi chính tả, bố cục lộn xộn; hình ảnh minh họa bị chỉnh sửa, cắt ghép; thông tin về chương trình, thời gian, địa điểm dễ dàng thay đổi khi phụ huynh đặt câu hỏi xác minh. Đặc biệt, mọi yêu cầu chuyển tiền trước dưới bất kỳ hình thức nào đều là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ lừa đảo.

Để bảo vệ con em mình, phụ huynh không nên cung cấp thông tin cá nhân, hình ảnh của trẻ cho người lạ trên mạng; hạn chế kết bạn và tham gia các nhóm Zalo, Facebook, Telegram không quen biết. Khi có nhu cầu cho con tham gia hoạt động người mẫu, cần làm việc trực tiếp với các đơn vị uy tín, có pháp nhân rõ ràng, địa chỉ cụ thể, quy trình tuyển chọn minh bạch.