Khi điện ảnh bước lên không gian số

Đây là động thái được cho là cần thiết trong bối cảnh điện ảnh bước lên không gian số - nơi mọi nội dung có thể “vượt biên giới” chỉ bằng một cú nhấp chuột.  Từ loạt phim từng bị xử phạt cho thấy câu chuyện không chỉ nằm ở khâu kỹ thuật kiểm duyệt, mà là trách nhiệm chung trong việc bảo vệ chủ quyền văn hóa quốc gia trên màn ảnh số.

Phim của ai thì cũng phải gỡ nếu vi phạm

Đầu tháng 10/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 3546/QĐ - BVHTTDL về việc thành lập Đoàn kiểm tra công tác chấp hành quy định về hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng.

Theo đó, đoàn kiểm tra công tác chấp hành quy định về hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng gồm: ông Đỗ Quốc Việt, Phó cục trưởng Cục Điện ảnh làm Trưởng đoàn cùng với các thành viên khác là đại diện các đơn vị chuyên môn thuộc Bộ.

Trưởng đoàn có trách nhiệm phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên và tổ chức triển khai hoạt động kiểm tra theo đúng kế hoạch. Các thành viên đoàn kiểm tra có trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ được phân công, bảo đảm việc kiểm tra diễn ra đúng quy định, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng.

Thông báo này được đưa ra sau khi bộ phim “Hãy để tôi tỏa sáng” (tiếng Anh: Love's Ambition) được chiếu trên các nền tảng Việt Nam như TV 360, VieOn, K+, FPT Play - có hình ảnh chứa “đường lưỡi bò” phi pháp.

“Hãy để tôi tỏa sáng” là bộ phim do Tencent Video và Shanghai Jinhe Film and Television hợp tác sản xuất và phát hành. Phim có Triệu Lộ Tư và Trần Vỹ Đình đóng chính. Chi tiết bản đồ có "đường lưỡi bò" phi pháp được là cho xuất hiện ở gần giữa tập 16, khi nhân vật Thẩm Hạo Minh (Trần Vỹ Đình đóng) không thể tham gia hội đồng quản trị của tập đoàn Kim Đạt và bị điều tới huyện Thành An làm rõ việc công trình bị trì hoãn.

Tuy nhiên, ông Đặng Trần Cường - Cục trưởng Cục Điện ảnh khẳng định: "Việc lập đoàn kiểm tra này không xuất phát sau những ồn ào liên quan phim “Hãy để tôi tỏa sáng” mà theo kế hoạch năm 2025 đã đề ra từ trước”.

Sau đó, Cục Điện ảnh liên tiếp ban hành hai Công văn số 1537/ĐA-VP và số 1541/ĐA-VP về việc báo cáo, giải trình việc phát hành, phổ biến phim "Hãy để tôi tỏa sáng". Trong đó, yêu cầu các công ty này báo cáo, giải trình việc phát hành, phổ biến bộ phim nêu trên. Cục Điện ảnh đã nhận được báo cáo, giải trình của 4 công ty liên quan. Các báo cáo nêu rõ, hiện tại phim "Hãy để tôi tỏa sáng" không còn được phổ biến trên các nền tảng phổ biến phim trực tuyến tại Việt Nam.

Tiếp theo, Cục Điện ảnh tiếp tục có Công văn số 1551/ĐA-VP gửi đến Công ty Tencent Holdings Limited và Công ty Image Future Investment (HK) Limited về việc tuân thủ quy định của pháp luật Việt Nam khi phổ biến phim trên không gian mạng.

Theo quy định tại Luật Điện ảnh và Nghị định số 131, tổ chức phổ biến phim trên không gian mạng tại Việt Nam phải được công nhận đủ điều kiện phân loại phim phổ biến trên không gian mạng hoặc được cấp "giấy phép phân loại phim/quyết định phát sóng". Tuy nhiên, Cục Điện ảnh chưa nhận được hồ sơ của phía 2 đơn vị nói trên

Do đó, Cục đã đề nghị hai công ty tạm dừng toàn bộ hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng tại Việt Nam cho đến khi được công nhận đủ điều kiện, báo cáo giải trình và cung cấp thông tin về hoạt động cung cấp dịch vụ tại Việt Nam.

Cục Điện ảnh cho biết sẽ tiếp tục theo dõi, kiểm tra và xử lý vi phạm theo đúng quy định của pháp luật, đồng thời tăng cường các biện pháp kiểm tra, giám sát nhằm ngăn chặn các vi phạm có thể tái diễn trong thời gian tới.

Quyết liệt với vấn nạn phim ảnh có nội dung sai lệch

Đây không phải lần đầu Cục Điện ảnh thành lập Đoàn kiểm tra công tác chấp hành quy định về hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng. Đây cũng không phải lần đầu tiên các phim chiếu trên nền tảng trực tuyến do Trung Quốc sản xuất cài cắm nội dung sai lệch, trong đó có bản đồ “đường lưỡi bò”.

Năm 2023, Netflix Việt Nam phải gỡ series Trung Quốc "Flight to you" (tựa Việt: Hướng gió mà đi) chứa hình ảnh bản đồ có “đường lưỡi bò" sau yêu cầu của cơ quan chức năng.

Tháng 7/2021, Netflix Việt Nam đã phải gỡ 6 tập phim "Pine gap" sau khi cơ quan chức năng phát hiện có hình ảnh phi pháp và lên tiếng. Tháng 7/2020, đơn vị trên cũng gỡ bỏ những hình ảnh vi phạm chủ quyền biển đảo Việt Nam trong phim "Gửi thời thanh xuân ấm áp của chúng ta". Tháng 8/2020, phim "Bà ngoại trưởng" cũng có sai phạm tương tự.

Trở lại trường hợp của bộ phim “Hãy để tôi tỏa sáng”, động thái “thần tốc” của Cục Điện ảnh được xem là động thái mạnh mẽ, quyết liệt của cơ quan quản lý. Nhất là khi điện ảnh bước vào không gian số - nơi mọi nội dung đều có thể “vượt biên giới” chỉ bằng một cú click, vai trò, trách nhiệm của những “người gác cổng” càng được đề cao.

Chính vì vậy, ông Lê Quang Tự Do - Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử khẳng định: “Bộ phim “Hãy để tôi tỏa sáng” được phát trên nền tảng trả phí và mặc dù tập có hình ảnh vi phạm chưa chiếu tại Việt Nam (tập 16 của bộ phim có chứa hình ảnh "đường lưỡi bò" phi pháp mới được chiếu ở Trung Quốc chưa được phát ở Việt Nam), nhưng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử và Cục Điện ảnh đã thống nhất quan điểm mọi sản phẩm có yếu tố "đường lưỡi bò" phi pháp đều phải bị gỡ bỏ, không được phép lưu hành. Không chỉ riêng bộ phim này mà tất cả các bộ phim từ trước đến nay có liên quan đến yếu tố "đường lưỡi bò" phi pháp đều bị cấm phát sóng ở Việt Nam”.

Ông Do dẫn Luật Điện ảnh năm 2022, trước khi phim được phổ biến, phát hành trên các nền tảng OTT, các đơn vị phải tự phân loại hoặc xin giấy phép phân loại từ cơ quan chức năng. Sau khi phát hành, nhà nước có quyền yêu cầu chỉnh sửa hoặc gỡ bỏ phim vi phạm (theo Điều 9 về các nội dung cấm) trong thời hạn nhất định 24 giờ đối với nội dung nghiêm trọng và 3-5 ngày đối với vi phạm khác.

Tuy nhiên, nhà nghiên cứu văn hóa Ngô Hương Giang (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) cho rằng, với lượng nội dung khổng lồ đến từ nhiều quốc gia, đa nền tảng, phần lớn là nằm bên ngoài lãnh thổ Việt Nam, chúng ta đang thiếu những công cụ kiểm soát trực tiếp. Do đó, việc kiểm soát những hình ảnh vi phạm trong phim phát hành trên không gian mạng là thách thức không nhỏ đối với các cơ quan chức năng.

Để có sự kiểm soát tốt hơn về sản phẩm văn hóa chứa bản đồ "đường lưỡi bò" phi pháp, PGS.TS Bùi Hoài Sơn đề xuất 5 giải pháp.

Trong đó, ông Sơn đề cập giải pháp đầu tiên là triển khai thực hiện nghiêm Luật Điện ảnh (sửa đổi). Ở đó, các cơ quan chức năng cần tăng cường thực thi các quy định pháp luật liên quan đến nội dung văn hóa và truyền thông, đặc biệt là hậu kiểm với phim chiếu trên không gian mạng.

Ngoài ra, các cơ quan quản lý Nhà nước, như Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cơ quan văn hóa và truyền thông ở các địa phương, cần nắm vững vai trò và trách nhiệm của mình trong việc quản lý và kiểm soát nội dung văn hóa có liên quan đến chính trị nói chung và chủ quyền quốc gia nói riêng. Cần tập trung và tăng cường nguồn lực để thực hiện công tác này một cách hiệu quả.

Bên cạnh đó là tăng cường hợp tác giữa các cơ quan quản lý và kiểm soát. Các cơ quan quản lý Nhà nước cần cùng nhau làm việc để tạo ra một hệ thống kiểm soát chặt chẽ và hiệu quả. Thông qua việc chia sẻ thông tin, tăng cường sự tương tác và hợp tác, các cơ quan có thể cùng nhau phát hiện và ngăn chặn sự lan truyền của các sản phẩm văn hóa vi phạm.

“Chúng ta cần tạo ra môi trường tác động tích cực từ phía công chúng bằng cách mỗi cá nhân trong xã hội cần nhận thức được vai trò quan trọng của mình trong việc giữ gìn và bảo vệ chủ quyền văn hóa, lãnh thổ của đất nước từ sớm, từ xa. Cần tăng cường việc tạo ra một môi trường tác động tích cực từ cộng đồng.

Đặc biệt là tăng cường nhận thức và giáo dục cho công chúng. Từ đó ngăn chặn sự lan truyền của các sản phẩm văn hóa vi phạm, cần tăng cường công tác giáo dục và nâng cao nhận thức cho công chúng về tác động của những sản phẩm văn hóa. Một công chúng có nhận thức cao sẽ đưa ra những quyết định chính xác và có ý thức khi tiếp xúc với sản phẩm văn hóa không phù hợp”, ông Bùi Hoài Sơn cho hay.

Cùng chung quan điểm, ông Ngô Hương Giang cũng đề xuất thêm: “Để hạn chế những vi phạm khi phổ biến phim trên môi trường mạng, cũng cần đề cập trách nhiệm của nhà phát hành trong nước khi mua bản quyền và phân phối các phim có nguồn gốc nước ngoài. Cần quy định rõ ràng hơn trong việc liên đới trách nhiệm giữa nền tảng và đơn vị hợp tác nội địa”.