Hình tượng con dê trong thời tiền sử

Sau 4 năm đất nước thống nhất, các nhà khảo cổ đã vào miền Nam để khảo sát và phát hiện ra một khu mộ chum ở khu di tích Gò Đình, xã Đại Lãnh, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam. Đáng nói là nơi đây tìm được 15 chiếc khuyên tai hai đầu thú được chôn trong mộ cùng với các hạt đá mã não màu hồng đậm, cuốc sắt, giáo sắt, giáo đồng, khuyên tai thủy tinh, đồ gốm minh khí…

35 năm trôi qua, giờ đây, khu mộ Gò Đình đã được các nhà khoa học xác định là khu mộ thuộc văn hóa Sa Huỳnh trong tổng thể hàng chục di tích Sa Huỳnh phát hiện khắp miền Trung và miền Nam.

Những chiếc khuyên tai hai đầu thú nói trên đều làm bằng đá màu xanh nhạt hay trắng đục, được mài trau chuốt công phu. Con thú có đầu nhô ra phía trước, miệng há rộng, có vẻ có râu ở phần cằm, mắt nổi rõ hình bầu dục và được khắc họa hoa văn gân lá, hai đầu thú giống nhau và nằm đối xứng qua móc đeo có hình khuyên để đeo vào tai.

Khi mới phát hiện, các nhà khoa học gọi khuyên tai này hình đầu lừa, đầu châu chấu, cũng có ý kiến cho là đầu dê. Chiếc khuyên tai hai đầu thú đẹp nhất và lớn nhất ở Gò Đình có chiều dài 6,4cm, riêng phần quai đeo cao 4,2cm. Khoảng cách giữa hai đầu thú là 6,5cm.

Những chiếc khuyên tai tượng dê trong văn hóa Sa Huỳnh.
Những chiếc khuyên tai tượng dê trong văn hóa Sa Huỳnh.

Trong sưu tập 15 chiếc khuyên tai hai đầu thú này có chiếc bị gãy phần sừng, nơi gãy được khoan 4 lỗ có lẽ để nối các đoạn sừng bằng dây đồng. Có chiếc hình dáng còn thô, nhiều vết ghè đẽo mà chưa được mài hoàn chỉnh. Đó là những chiếc khuyên tai đang trong quá trình chế tác dở dang.

Điều đó cũng chứng minh nơi đây là một công xưởng nhỏ chế tác loại khuyên tai hai đầu thú này. Vùng núi Quảng Nam cũng là nơi có nhiều đá để làm nguyên liệu cho việc sản xuất khuyên tai hai đầu thú tại chỗ, đáp ứng nhu cầu của toàn vùng.

Từ khi phát hiện sưu tập khuyên tai Gò Đình đến nay, đã phát hiện hàng chục chiếc khuyên tai hai đầu thú ở trên địa bàn của văn hóa Sa Huỳnh và các vùng lân cận như khu mộ Giồng Cá Vồ (Cần Giờ, TP HCM ), Bãi Cọi (Hà Tĩnh) và nhiều vùng biển xa ở Đông Nam Á như UThong (Thái Lan), Malaysia, Philippines…

Từ khi lặn lội lên miền núi Quảng Nam để nghiên cứu sưu tập 15 chiếc khuyên tai hai đầu thú, tôi đã đề nghị gọi tên hình tượng con thú trên khuyên tai là dê. Nay thì điều đó lại càng chắc chắn. Với đôi sừng cong, mắt hình lá có gân nổi, phần mồm dê có vẻ có râu, lại có vẻ như đang há miệng. Xem ra, người xưa muốn đặc tả nét khu biệt của loài dê trên những chiếc khuyên tai bằng đá và thủy tinh này bằng cách nhấn mạnh đôi sừng và râu cằm chăng?

Người Sa Huỳnh mang hình tượng dê khắc họa trên khuyên đeo tai là để chuyển tải ý nghĩa tín ngưỡng và tâm thức của họ. Có thể người xưa trang trí hai đầu dê đối xứng ở hai bên khuyên tai để biểu đạt sự phồn thực, đăng đối âm dương, vốn là nét chính của tín ngưỡng nguyên thủy, giống như hình tượng hươu đực - hươu cái khắc họa trên trống đồng Đông Sơn vậy. Nhất là họ biết được cái “tố chất” của loài dê là sinh sôi nảy nở nhanh, lại thích ứng với mọi điều kiện sống trên sườn đồi, vách núi để sinh tồn.

Tượng dê bằng đồng thau ở vùng Hồ Bắc (Trung Quốc).
Tượng dê bằng đồng thau ở vùng Hồ Bắc (Trung Quốc).

Cũng cần nói thêm về loài dê vốn gần với vùng núi đá, đồng cỏ mà vùng miền núi Quảng Nam thích hợp với việc nuôi dê, có thể chính đây là địa bàn làm ra những chiếc khuyên tai tượng dê đầu tiên, rồi mới lan tỏa đến vùng biển của văn hóa Sa Huỳnh và nhiều vùng biển xa xôi nữa.

Không chỉ người Sa Huỳnh tôn vinh dê, mà một số văn hóa cổ đại khác cũng đã có những tượng dê trong nghệ thuật tạo hình của mình, nhất là ở vùng thảo nguyên trên lục địa Âu-Á. Vào khoảng thế kỷ 7-6 trước Công Nguyên ở vùng bắc Trung Quốc giáp với vùng Nội Mông, người ta cũng đúc các tượng dê bằng đồng thau rất đẹp và coi đó như một linh vật, biểu thị sự phồn thực.

PGS.TS Trịnh Sinh

Các tin khác

Những chiếc bẫy tâm linh trên không gian mạng

Những chiếc bẫy tâm linh trên không gian mạng

Không còn là những lời phán truyền miệng ở cổng chùa hay góc chợ, mê tín dị đoan đang được nâng cấp thành những chiếc bẫy tinh vi trên không gian mạng. Từ vụ nữ thầy bói lừa 31 người chiếm đoạt hơn 28 tỷ đồng đến các đường dây sử dụng hàng chục nhân viên gọi điện tự xưng "cô đồng", hàng nghìn người đã trở thành nạn nhân khi nỗi sợ bị biến thành công cụ thao túng và niềm tin mù quáng trở thành món hàng để trục lợi.

Từ trào lưu phim kinh dị đến bài toán phát triển điện ảnh bền vững

Từ trào lưu phim kinh dị đến bài toán phát triển điện ảnh bền vững

Doanh thu hàng trăm tỷ đồng và sức hút mạnh mẽ với khán giả đang đưa phim kinh dị trở thành thể loại nổi bật nhất của điện ảnh Việt. Nhưng khi ngày càng nhiều tác phẩm chạy theo yếu tố giật gân, máu me và tâm linh, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để thị trường không rơi vào vòng xoáy của những trào lưu ngắn hạn.

Giới siêu giàu thưởng thức bóng đá theo cách nào?

Giới siêu giàu thưởng thức bóng đá theo cách nào?

Khi các cầu thủ bước ra sân trước hàng chục nghìn khán giả, phần lớn người hâm mộ trên thế giới chỉ quan tâm đến một điều: điều gì sẽ xảy ra trong 90 phút trên sân cỏ. Nhưng ở World Cup 2026, có một cuộc chơi khác cũng đang diễn ra song song. Đó là cuộc chơi của tiền bạc, quyền lực và những trải nghiệm xa xỉ mà phần lớn người hâm mộ chỉ có thể hình dung qua những con số.

Tính trung thực trong sáng tạo nghệ thuật

Tính trung thực trong sáng tạo nghệ thuật

Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, vấn đề giữ gìn sự trung thực và đạo đức trong sáng tạo nghệ thuật của nghệ sĩ đang là vấn đề cấp thiết được đặt ra.

Châu Á tăng cường khai phá “kinh tế bạc”

Châu Á tăng cường khai phá “kinh tế bạc”

Dân số nhiều nước châu Á đang già đi với tốc độ chưa từng có. Nhưng, thay vì nhìn nhận xu hướng đó như một gánh nặng, lục địa này đang chọn cách nhìn nhận tích cực hơn, khi xem người cao tuổi cũng là một động lực kinh tế.

Nhìn lại lỗ hổng nhận thức bản quyền

Nhìn lại lỗ hổng nhận thức bản quyền

Vụ việc xuất hiện yếu tố từ tác phẩm sắp đặt Tàn Chỉ của nghệ sĩ Lê Giang trong MV “Come My Way” của ca sĩ Sơn Tùng M-TP đã bộc lộ những hạn chế trong quy trình kiểm soát sở hữu trí tuệ và xử lý khủng hoảng của các đơn vị sản xuất nội dung thương mại, đồng thời đặt ra yêu cầu về năng lực quản trị quyền tác giả trong công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Những "thánh ăn quỵt" hay câu chuyện suy đồi nhân cách

Những "thánh ăn quỵt" hay câu chuyện suy đồi nhân cách

Người phụ nữ gây "ám ảnh" nhất đối với chị em bỉm sữa hành nghề kinh doanh online thời gian vừa qua đó chính là Hoàng Lê Ngọc My, sinh năm 1992, trú tại một con ngõ trên phố Lê Duẩn, phường Cửa Nam, Hà Nội. Hàng xóm nơi đây đã quá quen với cảnh hầu như ngày nào cũng có shipper hoặc chủ shop đến đòi nợ vì My nhận hàng, ăn xong rồi nhưng... không trả.

Vàng tăng nhanh, dầu giảm mạnh sau bước ngoặt Mỹ - Iran

Vàng tăng nhanh, dầu giảm mạnh sau bước ngoặt Mỹ - Iran

Thị trường hàng hóa diễn biến trái chiều sau thỏa thuận Mỹ - Iran: giá vàng tăng mạnh do rủi ro địa chính trị chưa hoàn toàn hạ nhiệt, còn dầu lao dốc khi nhà đầu tư kỳ vọng nguồn cung Iran sớm quay lại thị trường.

Chờ đợi phán quyết của tòa án Pháp

Chờ đợi phán quyết của tòa án Pháp

Sau nhiều năm theo đuổi vụ kiện chất độc da cam, bà Trần Tố Nga tiếp tục chờ Tòa Phá án Pháp xem xét liệu các tập đoàn hóa chất Mỹ có được hưởng quyền miễn trừ tài phán hay không.

Siết quản lý bằng AI và truy xuất nguồn gốc

Siết quản lý bằng AI và truy xuất nguồn gốc

Hơn 2.000 gian hàng có dấu hiệu vi phạm bị chặn, hơn 9.100 sản phẩm bị gỡ khỏi các sàn thương mại điện tử chỉ trong chưa đầy 1 tháng cao điểm kiểm tra. Những con số này cho thấy hàng giả, hàng nhái đang ngày càng dịch chuyển lên môi trường số, buộc cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các nền tảng thương mại điện tử phải đẩy nhanh ứng dụng công nghệ, từ trí tuệ nhân tạo (AI) đến truy xuất nguồn gốc, để bảo vệ người tiêu dùng và giữ niềm tin cho nền kinh tế số.

Lật tẩy đường dây mua bán trái phép hóa đơn khống trên 5.000 tỷ đồng

Lật tẩy đường dây mua bán trái phép hóa đơn khống trên 5.000 tỷ đồng

Nguyễn Văn Tuyến, sinh năm 1984, ngụ phường Phước Tân, TP Đồng Nai thành lập “công ty ma” rồi bán hóa đơn để hưởng phí chênh lệch. Nghĩ rằng với kinh nghiệm nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, sử dụng những trò ma mãnh để qua mặt cơ quan chức năng, Tuyến nhanh chóng thành lập 17 công ty, móc nối với nhiều đối tượng xuất bán khống hàng ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi trên 5.077 tỷ đồng, thu lợi bất chính hàng trăm tỷ đồng. 

Cá độ núp bóng trò chơi có thưởng

Cá độ núp bóng trò chơi có thưởng

Những lời quảng cáo có cánh, mời gọi tham gia hội nhóm để được “tặng ngay tiền mặt, đầu tư sinh lời, chơi là trúng…” xuất hiện kín đáo và khéo léo trên màn hình trò chơi trực tuyến. Ít ai ngờ, “miếng bánh” ấy lại chính là cạm bẫy dẫn vào các trang web cá độ bóng đá, cờ bạc online khi mùa World Cup bắt đầu.

Đâu rồi, tính chân thật của sân khấu đương đại?

Đâu rồi, tính chân thật của sân khấu đương đại?

Sự phổ biến của hát nhép, hát đè và các công nghệ xử lý âm thanh đang đặt ra câu hỏi về tính chân thực của sân khấu đương đại. Giới chuyên môn cho rằng đã đến lúc cần những chế tài đủ mạnh để bảo vệ giá trị cốt lõi của nghệ thuật biểu diễn.

 Phát triển bóng đá hay trục lợi?

Phát triển bóng đá hay trục lợi?

World Cup 2026 sẽ là giải đấu lớn nhất lịch sử với 48 đội tuyển và 104 trận đấu. FIFA gọi đây là bước tiến cho sự phát triển bóng đá toàn cầu, nhưng những con số doanh thu khổng lồ phía sau khiến cuộc tranh luận về mục đích thật sự của FIFA trở nên gay gắt hơn.

Vì sao ngành pin mặt trời Trung Quốc thua lỗ nặng?

Vì sao ngành pin mặt trời Trung Quốc thua lỗ nặng?

Chiếm tới 80% thị phần toàn cầu, sau giai đoạn tăng trưởng nóng, ngành pin mặt trời Trung Quốc từng là biểu tượng trong “Bộ ba chủ lực mới” nay lại rơi vào vòng xoáy dư cung, giảm giá và thua lỗ kéo dài.

Giới trẻ Việt vẫn lao vào tiền ảo

Giới trẻ Việt vẫn lao vào tiền ảo

Tiền ảo mới du nhập vào Việt Nam bằng con đường phi pháp. Nhưng ít ai biết rằng, từ lâu, chúng âm thầm len lỏi khắp ngõ ngách từ thành phố, nông thôn tới miền núi với số lượng tài khoản thống kê lên tới hơn 17 triệu, gần gấp đôi tài khoản chứng khoán dù tuổi đời chỉ bằng 1/2. Thị trường tiền ảo phi pháp này đã mê hoặc giới trẻ, cả người có học thức, thậm chí kỹ sư công nghệ thông tin (IT) các trường nổi tiểng, tới người lao động, du học sinh dù nhiều người đã không ít lần trắng tay chỉ sau vài buổi giao dịch. Đâu là sự thật?