Hình tượng con dê trong thời tiền sử

Sau 4 năm đất nước thống nhất, các nhà khảo cổ đã vào miền Nam để khảo sát và phát hiện ra một khu mộ chum ở khu di tích Gò Đình, xã Đại Lãnh, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam. Đáng nói là nơi đây tìm được 15 chiếc khuyên tai hai đầu thú được chôn trong mộ cùng với các hạt đá mã não màu hồng đậm, cuốc sắt, giáo sắt, giáo đồng, khuyên tai thủy tinh, đồ gốm minh khí…

35 năm trôi qua, giờ đây, khu mộ Gò Đình đã được các nhà khoa học xác định là khu mộ thuộc văn hóa Sa Huỳnh trong tổng thể hàng chục di tích Sa Huỳnh phát hiện khắp miền Trung và miền Nam.

Những chiếc khuyên tai hai đầu thú nói trên đều làm bằng đá màu xanh nhạt hay trắng đục, được mài trau chuốt công phu. Con thú có đầu nhô ra phía trước, miệng há rộng, có vẻ có râu ở phần cằm, mắt nổi rõ hình bầu dục và được khắc họa hoa văn gân lá, hai đầu thú giống nhau và nằm đối xứng qua móc đeo có hình khuyên để đeo vào tai.

Khi mới phát hiện, các nhà khoa học gọi khuyên tai này hình đầu lừa, đầu châu chấu, cũng có ý kiến cho là đầu dê. Chiếc khuyên tai hai đầu thú đẹp nhất và lớn nhất ở Gò Đình có chiều dài 6,4cm, riêng phần quai đeo cao 4,2cm. Khoảng cách giữa hai đầu thú là 6,5cm.

Những chiếc khuyên tai tượng dê trong văn hóa Sa Huỳnh.
Những chiếc khuyên tai tượng dê trong văn hóa Sa Huỳnh.

Trong sưu tập 15 chiếc khuyên tai hai đầu thú này có chiếc bị gãy phần sừng, nơi gãy được khoan 4 lỗ có lẽ để nối các đoạn sừng bằng dây đồng. Có chiếc hình dáng còn thô, nhiều vết ghè đẽo mà chưa được mài hoàn chỉnh. Đó là những chiếc khuyên tai đang trong quá trình chế tác dở dang.

Điều đó cũng chứng minh nơi đây là một công xưởng nhỏ chế tác loại khuyên tai hai đầu thú này. Vùng núi Quảng Nam cũng là nơi có nhiều đá để làm nguyên liệu cho việc sản xuất khuyên tai hai đầu thú tại chỗ, đáp ứng nhu cầu của toàn vùng.

Từ khi phát hiện sưu tập khuyên tai Gò Đình đến nay, đã phát hiện hàng chục chiếc khuyên tai hai đầu thú ở trên địa bàn của văn hóa Sa Huỳnh và các vùng lân cận như khu mộ Giồng Cá Vồ (Cần Giờ, TP HCM ), Bãi Cọi (Hà Tĩnh) và nhiều vùng biển xa ở Đông Nam Á như UThong (Thái Lan), Malaysia, Philippines…

Từ khi lặn lội lên miền núi Quảng Nam để nghiên cứu sưu tập 15 chiếc khuyên tai hai đầu thú, tôi đã đề nghị gọi tên hình tượng con thú trên khuyên tai là dê. Nay thì điều đó lại càng chắc chắn. Với đôi sừng cong, mắt hình lá có gân nổi, phần mồm dê có vẻ có râu, lại có vẻ như đang há miệng. Xem ra, người xưa muốn đặc tả nét khu biệt của loài dê trên những chiếc khuyên tai bằng đá và thủy tinh này bằng cách nhấn mạnh đôi sừng và râu cằm chăng?

Người Sa Huỳnh mang hình tượng dê khắc họa trên khuyên đeo tai là để chuyển tải ý nghĩa tín ngưỡng và tâm thức của họ. Có thể người xưa trang trí hai đầu dê đối xứng ở hai bên khuyên tai để biểu đạt sự phồn thực, đăng đối âm dương, vốn là nét chính của tín ngưỡng nguyên thủy, giống như hình tượng hươu đực - hươu cái khắc họa trên trống đồng Đông Sơn vậy. Nhất là họ biết được cái “tố chất” của loài dê là sinh sôi nảy nở nhanh, lại thích ứng với mọi điều kiện sống trên sườn đồi, vách núi để sinh tồn.

Tượng dê bằng đồng thau ở vùng Hồ Bắc (Trung Quốc).
Tượng dê bằng đồng thau ở vùng Hồ Bắc (Trung Quốc).

Cũng cần nói thêm về loài dê vốn gần với vùng núi đá, đồng cỏ mà vùng miền núi Quảng Nam thích hợp với việc nuôi dê, có thể chính đây là địa bàn làm ra những chiếc khuyên tai tượng dê đầu tiên, rồi mới lan tỏa đến vùng biển của văn hóa Sa Huỳnh và nhiều vùng biển xa xôi nữa.

Không chỉ người Sa Huỳnh tôn vinh dê, mà một số văn hóa cổ đại khác cũng đã có những tượng dê trong nghệ thuật tạo hình của mình, nhất là ở vùng thảo nguyên trên lục địa Âu-Á. Vào khoảng thế kỷ 7-6 trước Công Nguyên ở vùng bắc Trung Quốc giáp với vùng Nội Mông, người ta cũng đúc các tượng dê bằng đồng thau rất đẹp và coi đó như một linh vật, biểu thị sự phồn thực.

PGS.TS Trịnh Sinh

Các tin khác

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Dưới ánh đèn lờ mờ của những khu dân cư ven đô, khi thành phố còn chưa tỉnh giấc, những "vòi bạch tuộc" của thực phẩm bẩn đang âm thầm vươn ra. Từ những lò mổ không phép nhếch nhác, thịt gia súc, gia cầm không qua kiểm dịch được tuồn thẳng vào chợ đầu mối, bếp ăn tập thể, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe hàng triệu người dân.

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị quan trọng cho ASIAD 20, với nhiều kỳ vọng nhưng cũng không ít lo âu. Sau những tín hiệu tích cực ở đấu trường châu lục, đội tuyển được kỳ vọng có thể tạo nên bất ngờ. Tuy nhiên, trong bối cảnh lực lượng biến động và sự cạnh tranh khốc liệt từ các cường quốc châu Á, câu hỏi lớn được đặt ra: liệu bắn cung Việt Nam có đủ khả năng giành huy chương?

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Mạng xã hội đang xuất hiện ngày càng nhiều nội dung gây sốc, phản cảm chỉ để thu hút lượt xem. Từ vụ TikToker ở Lào Cai bị xử phạt vì đăng video xấu độc, không phù hợp thuần phong mỹ tục đến những hiện tượng “giang hồ mạng” như L.9N, có thể thấy một thực tế rõ ràng: càng gây tranh cãi, càng dễ lan truyền, và hệ quả là trong môi trường số, những nội dung phản cảm như có đất dụng võ: Chỉ cần bạn sẵn sàng xem, tôi sẵn sàng làm nội dung.

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Sau những bộ phim kinh dị chỉ để lại sức hút bề nổi, thể loại này tại Việt Nam đang dần mang sắc thái bản địa, khơi dậy trầm tích tín ngưỡng và văn hóa dân gian. Đây là bước đi đầy tham vọng, dẫu còn nhiều thách thức, của một nền điện ảnh đang tìm kiếm tiếng nói riêng giữa bối cảnh cạnh tranh của thị trường tiêu thụ văn hóa toàn cầu.

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

IMF cảnh báo kinh tế toàn cầu đối mặt nguy cơ suy thoái khi xung đột Trung Đông kéo dài, đồng thời hạ triển vọng tăng trưởng và đưa ra 3 kịch bản với các mức độ rủi ro khác nhau tùy theo diễn biến giá dầu và thị trường tài chính.

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

Nguồn cung nhiên liệu hàng không đối mặt rủi ro gián đoạn, EU đang chuẩn bị kịch bản nhập khẩu từ Mỹ và tăng dự trữ nhằm hạn chế tác động tới ngành hàng không.

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam đang đứng trước một bài toán nan giải tại ASIAD 20 (diễn ra tại Nhật Bản vào tháng 9 tới) khi đặt mục tiêu giành 1 HCV, 1 HCB và 1 HCĐ trong bối cảnh sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Nếu như đấu trường Đông Nam Á vẫn là “sân nhà” quen thuộc, thì bước ra châu lục, mọi thứ trở nên khắc nghiệt hơn gấp nhiều lần.

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

“Cơm áo không đùa với khách thơ”, khi thu nhập từ sân khấu không đủ sống, nhiều nghệ sĩ biểu diễn phải xoay xở đủ nghề như làm MC, hát thuê, buôn bán… Dẫu vậy, không ít người vẫn chọn ở lại với nghề, giữ lửa đam mê và chờ đợi một cơ hội đổi thay.

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Cuối năm 2024, qua công tác nắm tình hình, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an phát hiện trên thị trường có rất nhiều loại sữa không đảm bảo chất lượng, đặc biệt là các loại sữa dành cho các đối tượng đặc biệt như người già, trẻ em, phụ nữ có thai, người gầy yếu... và các loại sữa có ghi bổ sung vitamin, canxi, khoáng chất, thậm chí cả đông trùng hạ thảo, tổ yến... nên đã báo cáo lãnh đạo Bộ chỉ đạo xác minh, làm rõ, xác định 2 công ty sản xuất các loại sữa trên với số lượng đặc biệt lớn là Công ty Rance Pharma và Công ty Hacofood.

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Thị trường xuất bản Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ, trong khi nền tảng số mở ra vô vàn cơ hội tiếp cận tri thức. Thế nhưng, chính sự phong phú ấy lại khiến người đọc dễ rơi vào tình trạng bối rối và mất phương hướng khi chọn sách khoa học, dòng sách thiết yếu để xây dựng nền tảng tri thức cho mọi lứa tuổi.

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Ở 3 kỳ SEA Games liên tiếp, đội tuyển karate Việt Nam không chỉ đóng góp nhiều HCV cho Đoàn thể thao Việt Nam mà còn duy trì được vị thế số một Đông Nam Á. Đây là nền tảng quan trọng để các võ sĩ của chúng ta hướng đến mục tiêu chinh phục huy chương tại ASIAD.

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Với những người chiến sĩ CAND khoác lên mình sắc xanh lá mạ, vinh dự, tự hào nhưng trách nhiệm cũng rất nặng nề, Công an xã Cẩm Hưng đã và đang ngày đêm giữ cho thế trận an ninh nhân dân vững chắc, đảm bảo an ninh, trật tự để mang lại bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập.

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số đang thay đổi cách người Việt tiếp cận di sản và văn hóa. Từ những bộ sưu tập tĩnh trong tủ kính, công chúng dần bước vào trải nghiệm sống động qua trình chiếu mapping và trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh việc hỗ trợ hoạt động bảo tồn, công nghệ còn làm sống dậy các lớp giá trị văn hóa, đồng thời mở ra động lực cho kinh tế trải nghiệm theo hướng bền vững.

Mỹ được, mất gì sau một năm áp thuế đối ứng?

Mỹ được, mất gì sau một năm áp thuế đối ứng?

Thuế đối ứng giúp Mỹ cải thiện một số chỉ số kinh tế vĩ mô và thu hút đầu tư, nhưng đồng thời làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Sau một năm, bức tranh kinh tế Mỹ hiện lên với cả gam sáng và những khoảng tối đáng chú ý.

Chuyên gia nước ngoài nâng tầm thể thao Việt Nam

Chuyên gia nước ngoài nâng tầm thể thao Việt Nam

Trong hành trình vươn ra đấu trường châu lục và thế giới, thể thao Việt Nam đang đứng trước một bài toán quen thuộc nhưng chưa bao giờ dễ giải: làm thế nào để rút ngắn khoảng cách với các cường quốc. Và một trong những cách không bao giờ lỗi thời đó là chiêu mộ HLV đẳng cấp từ các nền thể thao phát triển hơn.

AI đang tái định hình điện ảnh Trung Quốc

AI đang tái định hình điện ảnh Trung Quốc

Làn sóng AI đang len lỏi vào mọi khâu sản xuất, từng bước tái định hình ngành điện ảnh Trung Quốc. Cơ hội mở ra cho nhiều người làm nghề, nhưng cũng kéo theo không ít thách thức về bản sắc và sự cạnh tranh trong tương lai.