Hình tượng con dê trong thời tiền sử

Sau 4 năm đất nước thống nhất, các nhà khảo cổ đã vào miền Nam để khảo sát và phát hiện ra một khu mộ chum ở khu di tích Gò Đình, xã Đại Lãnh, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam. Đáng nói là nơi đây tìm được 15 chiếc khuyên tai hai đầu thú được chôn trong mộ cùng với các hạt đá mã não màu hồng đậm, cuốc sắt, giáo sắt, giáo đồng, khuyên tai thủy tinh, đồ gốm minh khí…

35 năm trôi qua, giờ đây, khu mộ Gò Đình đã được các nhà khoa học xác định là khu mộ thuộc văn hóa Sa Huỳnh trong tổng thể hàng chục di tích Sa Huỳnh phát hiện khắp miền Trung và miền Nam.

Những chiếc khuyên tai hai đầu thú nói trên đều làm bằng đá màu xanh nhạt hay trắng đục, được mài trau chuốt công phu. Con thú có đầu nhô ra phía trước, miệng há rộng, có vẻ có râu ở phần cằm, mắt nổi rõ hình bầu dục và được khắc họa hoa văn gân lá, hai đầu thú giống nhau và nằm đối xứng qua móc đeo có hình khuyên để đeo vào tai.

Khi mới phát hiện, các nhà khoa học gọi khuyên tai này hình đầu lừa, đầu châu chấu, cũng có ý kiến cho là đầu dê. Chiếc khuyên tai hai đầu thú đẹp nhất và lớn nhất ở Gò Đình có chiều dài 6,4cm, riêng phần quai đeo cao 4,2cm. Khoảng cách giữa hai đầu thú là 6,5cm.

Những chiếc khuyên tai tượng dê trong văn hóa Sa Huỳnh.
Những chiếc khuyên tai tượng dê trong văn hóa Sa Huỳnh.

Trong sưu tập 15 chiếc khuyên tai hai đầu thú này có chiếc bị gãy phần sừng, nơi gãy được khoan 4 lỗ có lẽ để nối các đoạn sừng bằng dây đồng. Có chiếc hình dáng còn thô, nhiều vết ghè đẽo mà chưa được mài hoàn chỉnh. Đó là những chiếc khuyên tai đang trong quá trình chế tác dở dang.

Điều đó cũng chứng minh nơi đây là một công xưởng nhỏ chế tác loại khuyên tai hai đầu thú này. Vùng núi Quảng Nam cũng là nơi có nhiều đá để làm nguyên liệu cho việc sản xuất khuyên tai hai đầu thú tại chỗ, đáp ứng nhu cầu của toàn vùng.

Từ khi phát hiện sưu tập khuyên tai Gò Đình đến nay, đã phát hiện hàng chục chiếc khuyên tai hai đầu thú ở trên địa bàn của văn hóa Sa Huỳnh và các vùng lân cận như khu mộ Giồng Cá Vồ (Cần Giờ, TP HCM ), Bãi Cọi (Hà Tĩnh) và nhiều vùng biển xa ở Đông Nam Á như UThong (Thái Lan), Malaysia, Philippines…

Từ khi lặn lội lên miền núi Quảng Nam để nghiên cứu sưu tập 15 chiếc khuyên tai hai đầu thú, tôi đã đề nghị gọi tên hình tượng con thú trên khuyên tai là dê. Nay thì điều đó lại càng chắc chắn. Với đôi sừng cong, mắt hình lá có gân nổi, phần mồm dê có vẻ có râu, lại có vẻ như đang há miệng. Xem ra, người xưa muốn đặc tả nét khu biệt của loài dê trên những chiếc khuyên tai bằng đá và thủy tinh này bằng cách nhấn mạnh đôi sừng và râu cằm chăng?

Người Sa Huỳnh mang hình tượng dê khắc họa trên khuyên đeo tai là để chuyển tải ý nghĩa tín ngưỡng và tâm thức của họ. Có thể người xưa trang trí hai đầu dê đối xứng ở hai bên khuyên tai để biểu đạt sự phồn thực, đăng đối âm dương, vốn là nét chính của tín ngưỡng nguyên thủy, giống như hình tượng hươu đực - hươu cái khắc họa trên trống đồng Đông Sơn vậy. Nhất là họ biết được cái “tố chất” của loài dê là sinh sôi nảy nở nhanh, lại thích ứng với mọi điều kiện sống trên sườn đồi, vách núi để sinh tồn.

Tượng dê bằng đồng thau ở vùng Hồ Bắc (Trung Quốc).
Tượng dê bằng đồng thau ở vùng Hồ Bắc (Trung Quốc).

Cũng cần nói thêm về loài dê vốn gần với vùng núi đá, đồng cỏ mà vùng miền núi Quảng Nam thích hợp với việc nuôi dê, có thể chính đây là địa bàn làm ra những chiếc khuyên tai tượng dê đầu tiên, rồi mới lan tỏa đến vùng biển của văn hóa Sa Huỳnh và nhiều vùng biển xa xôi nữa.

Không chỉ người Sa Huỳnh tôn vinh dê, mà một số văn hóa cổ đại khác cũng đã có những tượng dê trong nghệ thuật tạo hình của mình, nhất là ở vùng thảo nguyên trên lục địa Âu-Á. Vào khoảng thế kỷ 7-6 trước Công Nguyên ở vùng bắc Trung Quốc giáp với vùng Nội Mông, người ta cũng đúc các tượng dê bằng đồng thau rất đẹp và coi đó như một linh vật, biểu thị sự phồn thực.

PGS.TS Trịnh Sinh

Các tin khác

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Trước đà lao dốc của đồng yen, Mỹ đã ra tay hỗ trợ Nhật Bản sau gần 3 thập kỷ, đánh dấu động thái phối hợp hiếm hoi giữa lúc những tác động từ tỷ giá ngày càng lan rộng.

Các nghệ sĩ trẻ với tư duy mới mẻ mang đến sức sống mới cho làng nghề.

Tái sinh di sản làng nghề

Hà Nội sở hữu hơn 1.300 làng nghề. Thế nhưng, nhiều làng nghề đang đứng trước nguy cơ mai một vì thiếu thị trường, thiếu người kế nghiệp và thiếu không gian để kể câu chuyện của mình. Trước thềm Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, những người trẻ đã chọn làng nghề làm chất liệu sáng tạo, mở ra một cách tiếp cận mới, tái sinh di sản làng nghề…

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Những pho tượng, sắc phong trong đình chùa đến những cấu kiện nguyên gốc của các công trình cổ, nhiều di sản đang trở thành mục tiêu của nạn trộm cắp ngày càng tinh vi, táo tợn. Mỗi cổ vật bị thất lạc không chỉ là mất đi một tài sản quý giá, mà còn là sự đứt gãy một phần ký ức lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Trước đòi hỏi của kỷ nguyên phát triển mới, thể thao Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt chiến lược: chuyển đổi mạnh mẽ từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại và thương mại hóa chuyên nghiệp. Nâng cao năng lực tổ chức sự kiện không chỉ là thước đo điều hành, mà còn là chìa khóa mở ra không gian kinh tế thể thao đầy tiềm năng.

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Khi “The Odyssey” - bộ phim điện ảnh lấy cảm hứng từ sử thi kinh điển của Homer công bố dàn diễn viên, lựa chọn của đạo diễn Christopher Nolan tựa như “quả táo bất hòa”, tạo ra những luồng tranh luận sôi nổi, độc giả lan tỏa những bài viết phân tích, so sánh với nguyên tác sử thi. Cùng thời gian, điện ảnh Việt Nam dậy sóng khi công bố Tăng Thanh Hà vào vai Nam Phương Hoàng hậu. Tại sao đạo diễn lại thích đảo lộn những hình mẫu vốn đã quá đỗi quen thuộc và thành công từ nguyên tác? Liệu việc tuân thủ tuyệt đối tác phẩm gốc có phải “lá bùa hộ mệnh”, hay sự phóng tác dũng cảm mới giúp tác phẩm đến gần hơn với thế hệ khán giả mới?

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 8 năm 2026 đang diễn ra tại Hà Nội, mở ra một không gian đối thoại đa chiều của nghệ thuật đương đại, phản ánh tiếng nói của những người trẻ trước cuộc sống và những thay đổi của thời cuộc. Tuy nhiên, hơn cả một kỳ liên hoan, mỹ thuật trẻ cần có một chiến lược phát triển dài hạn trong thời gian tới.

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ cơ sở pháp lý của nhiều mức thuế quan, Chính phủ Mỹ phải hoàn hàng chục tỷ USD cho doanh nghiệp nhập khẩu, gây ra hậu quả ngân sách tháng 6/2026 thâm hụt 120 tỷ USD.

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Thời gian gần đây, nhiều bộ phim có chất liệu từ những chuyên án và nguyên mẫu có thật trong lực lượng CAND đã được đưa vào sản xuất. Những tác phẩm điện ảnh ấy không chỉ mang đến những câu chuyện chân thực, giàu tính nhân văn, tái hiện sinh động cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh Tổ quốc mà còn khắc họa bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh của các chiến sĩ Công an trong nhiều giai đoạn lịch sử.

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Trong thể thao thành tích cao, mỗi tấm huy chương không chỉ được quyết định ở khoảnh khắc thi đấu, mà được vun đắp từ rất sớm: từ khâu phát hiện năng khiếu, lựa chọn môn phù hợp, xây dựng giáo án huấn luyện, tạo dựng môi trường rèn luyện cho đến bồi dưỡng bản lĩnh qua từng giải đấu. Với Thể thao Công an nhân dân (CAND), công tác đào tạo trẻ vì thế luôn mang ý nghĩa đặc biệt. Đó không chỉ là nhiệm vụ chuẩn bị lực lượng kế cận cho thể thao CAND, mà còn là sự đóng góp thiết thực vào thành tích chung của thể thao Việt Nam.

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Đầu năm 2026, khi xung đột Mỹ - Iran đẩy eo biển Hormuz vào tình trạng gián đoạn nghiêm trọng, nỗi lo của thế giới không chỉ là giá dầu, mà còn là chip bán dẫn.

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Những tấm thân vùi sâu dưới đất, nằm yên lặng hơn nửa thế kỷ, có những tình yêu không được viết bằng đám cưới, mà được viết bằng cả một đời chờ đợi. Đó là những thước phim chân thực và sống động nhất đã và đang diễn ra trong “chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Trong những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam ghi nhận bước tiến rõ rệt cả về quy mô thị trường lẫn năng lực sản xuất. Chất lượng hình ảnh, thiết kế mỹ thuật, diễn xuất hay tổ chức sản xuất ngày càng tiệm cận những chuẩn mực mới. Tuy nhiên, để một bộ phim không chỉ thành công trong nước mà còn có thể bước ra các liên hoan phim, thị trường phát hành quốc tế, điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở kịch bản. Những câu chuyện giàu bản sắc Việt Nam cần được kể bằng một ngôn ngữ điện ảnh đủ sức tạo đồng cảm với khán giả toàn cầu.

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

Chỉ cần vài thao tác không quá 10 phút trên điện thoại, người lao động có thể nhận trước tiền lương nhờ những lời quảng cáo "0% lãi suất", "giải ngân trong 5 phút". Nhưng phía sau sự tiện lợi ấy là các khoản phí phát sinh mà người lao động chỉ biết khi đã nhận tiền và khả năng vi phạm pháp luật, nguy cơ phụ thuộc tài chính và nếu không tỉnh táo thì rất khó để phân biệt giữa dịch vụ ứng lương với hoạt động cấp tín dụng.

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Những đợt nắng nóng cực đoan đang hoành hành tại châu Âu không chỉ là vấn đề thời tiết hay môi trường, mà ngày càng hiện rõ như một thách thức kinh tế, đe dọa tới tốc độ tăng trưởng GDP và gây ra khó khăn cho mọi mặt đời sống.

Cá độ bóng đá “nóng” cùng World Cup

Cá độ bóng đá “nóng” cùng World Cup

Ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh (FIFA World Cup 2026) mặc dù mới khởi tranh, chỉ mới đi hết nửa chặng đường, song vấn nạn đánh bạc, cá độ bóng đá trên không gian mạng tại Việt Nam đã “nóng” chẳng kém cạnh trên sân cỏ ở Bắc Mỹ. Nhiều đường dây cùng hàng loạt đối tượng, dù hoạt động kín kẽ, tinh vi song vẫn bị lực lượng Công an lật tẩy, xóa sổ trên khắp cả nước.