Già làng Tây Nguyên kể chuyện Tết

Tôi không nhớ nổi mình đã bao lần chếnh choáng với men rượu cần ngày Tết. Đó hẳn là những cuộc tao phùng, khi ngày mùa đã cạn và mùa xuân xôn xao gõ cửa bên gian bếp sực nức mùi lúa mới…

Tết về theo con nước

Ché rượu cần hết vơi lại đầy, câu chuyện ngày xuân của chúng tôi với già Siu Gôk (63 tuổi, làng Puối Lốp, xã Ia Le, huyện Chư Pưh, tỉnh Gia Lai) cũng miên man chẳng có hồi kết. Già kể chuyện làng, về những mùa Tết sum vầy náo nhiệt và cả ký ức ăn Tết Nguyên đán cùng người Kinh dưới xuôi lên Tây Nguyên lập nghiệp những năm núi rừng còn bập bùng ánh lửa. Theo phong tục lâu đời thì người dân tộc Jrai của già không đón Tết Nguyên đán, ngày Tết lớn nhất trong năm của bà con là vào tháng 3 (âm lịch), khi cơn mưa đầu mùa bắt đầu, khi trên rừng cây lá được gột rửa và dưới đất, bụi đỏ bazan đã chịu nằm yên, thời tiết khô ráo, mát mẻ, trong lành.

Già làng Tây Nguyên kể chuyện Tết -0

Những cuộc vui ngày Tết của người Jrai bắt đầu từ “tháng ba mùa con ong đi lấy mật”. Theo già Siu Gôk, thời điểm này đất trời hội đủ ba yếu tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” để con người ta thảnh thơi có thể quên đi nhiều thứ trong một năm, như: Quên rìu rựa, quên ruộng đồng, nương rẫy, quên lo toan đời thường để ăn chơi, để chăm lo những việc tinh thần, củng cố tình đoàn kết cộng đồng.

Trong không khí ngày Tết của đồng bào Jrai, không thể thiếu nghi thức lễ Pơ Thi (lễ bỏ mả), đây được xem là phần lễ có sự chuẩn bị lâu dài, tổ chức trang trọng và hoành tráng nhất. Bởi lẽ, lễ hội bỏ mả là cuộc trình diễn nghệ thuật lớn nhất, mang tính chất tổng hợp trong tất cả các loại hình nghệ thuật dân gian của dân tộc Jrai. Bữa ăn bên nhà mồ là bức tranh đầy đủ về văn hoá ẩm thực của tộc người Jrai. “Đây là bữa ăn mang tính cộng đồng lớn nhất về quy mô những người tham dự, về sự phong phú của các món ăn và cả về nghi thức tín ngưỡng đời thường. Đó còn là biểu tượng, đề cao tính nhân văn của con người, lấy con người làm trung tâm vũ trụ”, già Siu Gôk nhớ lại.

Ngày Tết, người Kinh cúng cơm ông bà tổ tiên. Người Bahnar cúng cơm mới lên thần linh. Và người Jrai cũng thế, khởi đầu của “mùa Tết” chính là món cơm mới. Lúa được tuốt non về, luộc sơ rồi cho vào chảo rang. Các cô gái Jrai xinh đẹp và khéo tay được giao đảm nhận phần việc này. Những đôi tay trần đảo như múa trong cái chảo thơm nhưng nhức mùi đòng đòng. Những đôi mắt đen lúng liếng trong lửa, cặp má ửng hồng trong lửa, cặp đùi khép mở trong lửa, ẩn hiện trong những hoa văn cặp váy tinh xảo và công phu, những câu chuyện rủ rỉ trước lửa về mọi thứ trên cuộc đời.

Dẫn tôi vào gian bếp, già Siu Gôk chỉ lên kho lúa vừa thu hoạch, già cười vui như mùa xuân tỏa nắng: “Năm nay mưa thuận nên lúa được mùa, lúa mới hạt gạo thơm ngon lắm, bà con chúng tôi thường nấu cơm lam và làm các loại bánh từ hạt lúa mới này”. Một loại đặc sản không thể thiếu từ hạt gạo của người Jrai chính là rượu cần. Ngày Tết, người Jrai nhà nào nhà nấy nấu rất nhiều rượu. Người ta cho rằng, rượu của họ là do Giàng (thần linh) bày cho cách làm, vậy nên khi muốn cầu thần linh chứng giám một việc gì đó, bắt buộc phải có rượu cần, phải như thế thì lời cầu nguyện của họ mới linh nghiệm. Chính vì sự thiêng liêng đó, nên tục uống rượu cần ngày Tết của dân tộc Jrai từ lâu đã trở thành một nét văn hóa tín ngưỡng được cả làng tham gia.

Già làng Tây Nguyên kể chuyện Tết -0
Đội cồng chiêng đã sẵn sàng cho lễ hội mùa xuân của bà con Ia Le.

Hòa nhập ngày xuân

Không chỉ là người uy tín của làng, già Siu Gôk còn là một người lính cách mạng, sau ngày đất nước hòa bình, ông giữ chức Xã đội trưởng đầu tiên ở Ia Le. Ông gắn bó và gần gũi với buôn làng, trở thành chỗ dựa tinh thần cho bà con đồng bào Jrai từ những ngày đầu mới lập làng còn nhiều gian khó và khác biệt so với người Kinh.

Ngày ấy, vì khác phong tục và lễ Tết nên làng người Kinh và người Jrai, Bana có sự xa cách. Hiểu được điều này, già Siu Gôk đã đi đầu trong việc hòa nhập văn hóa. Già nói, tuy khác phong tục tập quán nhưng chúng ta cùng nhau sống trên một dải đất, cùng uống chung dòng nước mẹ và cùng là con cháu Bác Hồ nên chúng ta là anh em một nhà. Khi Tết Nguyên đán về, già xách vò rượu cần hoặc túi gạo đi chúc Tết một số nhà người Kinh mà già quen biết. Già có bề dày kiến thức xã hội, nói chuyện vui vẻ hài hước nên câu chuyện cứ kéo dài mãi, tiếng cười không ngớt quanh mâm cơm ngày Tết. Học theo già, cánh thanh niên cũng rủ nhau tới nhà bạn bè người Kinh chúc Tết, nhưng lại toàn đi vào sáng mồng Một, khi gia chủ đang cần một người hợp tuổi tới xông đất, xông nhà. Sự vô tư này đôi khi khiến chủ nhà bối rối… Tuy nhiên, đó là những ngày đầu hòa nhập còn bỡ ngỡ, lạ lẫm. Những năm sau này, người Jrai không chỉ đi ăn Tết nhà người Kinh mà họ còn đón Tết Nguyên đán theo cách truyền thống của dân tộc Việt Nam.

Ở bên làng Kênh Mek, cùng xã Ia Le, trưởng thôn Ksor Xương đã nuôi một đàn dê núi để chờ Tết Nguyên đán về. Số dê này anh mang bán và mổ thịt đãi khách tới chơi nhà chúc Tết. Chỉ mới 40 tuổi nhưng anh Ksor Xương đã được phong là người có uy tín của làng, thay mặt làng đi giao lưu văn hóa với các làng khác và đứng ra hòa giải việc trong nhà ngoài ngõ của làng.

Vẫn giữ phong tục của người Jrai nhưng từ lâu bà con làng Kênh Mek đã biết đón Tết Nguyên đán, biết giành những gì quý nhất cho ngày Tết và trong những cuộc vui, ai cũng gửi cho nhau lời chúc mừng năm mới chân thành nồng hậu nhất.

Già làng Tây Nguyên kể chuyện Tết -0
Công an xã Ia Le thăm hỏi, truyện trò cùng Trưởng thôn Ksor Xương.

Tháng Giêng về chạm lối nhỏ vào làng, mùi cà phê nồng nàn theo gió cuốn mãi lên áo người nông dân, vương đầy lên mái tóc lam lũ qua hai mùa mưa nắng. Ruộng rẫy gác lại, bà con trong các làng nô nức đi xát lúa để lấy gạo làm bánh và nấu rượu cần. Nhấp ngụm cà phê ngọt đắng, trưởng thôn Ksor Xương trải lòng: “Nhân có sẵn rượu, sẵn thịt, sẵn không gian thời gian tuyệt vời, sẵn lòng người đang phơi phới, lại cỏ cây mây trời như cũng bừng tỉnh sau những tháng mùa mưa dầm dề... Thế thì sau cái lễ cúng Giàng, cúng nghi lễ với các vị thần, với vạn vật cây cỏ, với tiền nhân... thì ta chiêng, ta xoang cho nó bõ bao ngày dồn nén, khát khao...”.

Anh Ksor Xương là thế hệ trẻ dân tộc Jrai, được về thành phố học cái chữ và sống bên ngoài bìa rừng nên tư tưởng đón Tết của thế hệ anh dễ dàng hòa nhập hơn bậc bô lão ngày xưa. Những năm sau này, cứ vào khoảng 29 Tết, đồng bào trong các làng đóng góp đụng heo, chuẩn bị rượu cần mang đến nhà cộng đồng cùng chung vui đón Tết. Dàn chiêng lại tấu lên những khúc nhạc tươi vui rộn rã, bà con chuyền tay nhau cần rượu, thưởng thức các món ẩm thực truyền thống, ca hát và nhảy múa, trò chuyện, hóa giải những mâu thuẫn để mong đón một năm mới bình yên, ấm no. “Đó là sự hòa nhập với niềm vui của dân tộc, sau cuộc vui này mới đến ngày Tết của chúng tôi. Người Kinh chỉ có ba ngày Tết nhưng người Jrai, Bana thì có cả mùa Tết, kéo dài suốt cả mấy tháng đầu mùa khô. La đà lễ và kéo theo là hội”, anh Ksor Xương chia sẻ.

Những người sống lâu ở Tây Nguyên đều biết, nơi này mùa xuân thường đến muộn. Hãy lắng nghe mùa xuân, hay trong những “mùa ăn năm uống tháng”, tiếng chiêng trống rộn ràng trầm bổng vỡ òa bóng đêm của rừng, âm ỉ diệu vợi điệu pơ ngui (hát ru), điệu alư (hát giao duyên)… Đi giữa mùa xuân núi rừng, lạc trôi giữa các buôn làng, đắm chìm trong những sắc hoa, ta như say trong vũ điệu hoang dã, ché rượu cần đượm nồng rồi cảm tình đất tình người mà quên lối về. Để ta chợt nhận ra, bên cạnh biển trời tuyết trắng của hoa cà phê, có một mùa Tết độc đáo trên cao nguyên.

Ngọc Thiện

Các tin khác

Lá chắn thép trên không gian số

Lá chắn thép trên không gian số

Không có tiếng súng, không có những cuộc truy bắt giữa đêm trên những cung đường, nhưng trên một “mặt trận” đặc biệt, cuộc chiến vẫn diễn ra từng ngày, từng giờ. Đó là không gian mạng với những loại tội phạm vô cùng phức tạp. Ở mặt trận ấy, cán bộ, chiến sĩ Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Bắc Ninh vẫn hàng ngày hàng giờ thầm lặng đấu tranh và đã giành được những chiến công đặc biệt xuất sắc.

Khi giao dịch thanh toán trở thành vỏ bọc cho dòng tiền bất minh

Khi giao dịch thanh toán trở thành vỏ bọc cho dòng tiền bất minh

Thiết bị chấp nhận thanh toán thẻ (POS) vốn được sử dụng để phục vụ hoạt động mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Tuy nhiên, thực tế xuất hiện tình trạng một số cá nhân, hộ kinh doanh, tổ chức lợi dụng POS để thực hiện giao dịch rút tiền mặt cho khách hàng dù không phát sinh hoạt động mua bán thực tế. Những giao dịch “không hàng hóa, không dịch vụ” này tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để hợp thức hóa, che giấu nguồn gốc dòng tiền bất hợp pháp.

Bơm ma túy vào tinh dầu thuốc lá điện tử

Bơm ma túy vào tinh dầu thuốc lá điện tử

Những lọ dung dịch nhỏ, đầu pod (thuốc lá điện tử) nhiều màu sắc và các lời mời “thư giãn”, “không lên test” đã trở thành lớp vỏ che giấu một thủ đoạn sử dụng ma túy mới khá tinh vi. “Hàng” được chia nhỏ, chuyển qua nhiều tầng trung gian và thanh toán bằng tài khoản không chính chủ trước khi tới tay người sử dụng.

Thao túng doanh số để leo hạng trên sàn thương mại điện tử

Thao túng doanh số để leo hạng trên sàn thương mại điện tử

Chỉ với vài trăm nghìn đồng, các gian hàng trên sàn thương mại điện tử có thể mua dịch vụ "buff đơn” (sử dụng các biện pháp để làm gia tăng số lượng đơn hàng hiển thị), hàng loạt đánh giá 5 sao và nhanh chóng xuất hiện trong nhóm "bán chạy". Điều tra của phóng viên cho thấy phía sau những con số tưởng như phản ánh uy tín là cả một thị trường dịch vụ thao túng thuật toán, tiềm ẩn nguy cơ đánh lừa người tiêu dùng và làm méo mó môi trường cạnh tranh.

Đưa tiện ích số đến với người dân vùng phên giậu

Đưa tiện ích số đến với người dân vùng phên giậu

Địa hình chia cắt, giao thông cách trở, hạ tầng viễn thông còn nhiều hạn chế cùng những nét văn hóa đặc thù của đồng bào khiến hành trình triển khai Đề án 06 tại xã biên giới Keng Đu, tỉnh Nghệ An gặp không ít khó khăn. Thế nhưng, bằng sự kiên trì bám bản, bám dân và cách làm linh hoạt, cán bộ công an xã đã và đang từng bước đưa những tiện ích số đến với đồng bào nơi miền biên viễn.

Đổi mới tuyên truyền từ Công an cơ sở

Đổi mới tuyên truyền từ Công an cơ sở

Không còn là những văn bản tuyên truyền khô cứng, không còn là những buổi tuyên truyền tập trung, nhiều công an xã, phường của tỉnh Bắc Ninh đang đẩy mạnh làm những clip ngắn để đưa pháp luật đến gần với người dân hơn. Những clip tự quay, dựng hình ảnh, thậm chí diễn xuất chính là những cán bộ, chiến sĩ, người dân địa phương đã thực sự tạo ấn tượng mạnh và hiệu quả không kém phần những ê-kíp sản xuất chuyên nghiệp.

Cạm bẫy mang tên “bút tiêm giảm cân”

Cạm bẫy mang tên “bút tiêm giảm cân”

Chỉ cần vài thao tác trên mạng xã hội, người có nhu cầu giảm cân có thể dễ dàng tìm thấy hàng loạt lời mời chào về “bút tiêm giảm cân” với những quảng cáo hấp dẫn như giảm cân nhanh, không cần ăn kiêng, không cần tập luyện. Đằng sau những lời quảng cáo “thần tốc” ấy là những biến chứng khôn lường mà người mua, người sử dụng không lường trước được.

Hệ lụy khôn lường từ phonefarm

Hệ lụy khôn lường từ phonefarm

Chỉ cần vài phút tìm kiếm trên Facebook, Telegram hay các diễn đàn MMO, người dùng có thể dễ dàng bắt gặp hàng loạt hội nhóm công khai rao bán box phonefarm, chia sẻ kinh nghiệm vận hành trại điện thoại, cung cấp phần mềm nuôi tài khoản, bán proxy, SIM và dịch vụ tăng tương tác… Điều đáng lo ngại là đằng sau đó là những hệ lụy khôn lường như tạo tương tác ảo, thao túng dư luận và tiếp tay cho nhiều hành vi vi phạm trên không gian mạng.

Gần dân bằng những clip tuyên truyền “triệu view”

Gần dân bằng những clip tuyên truyền “triệu view”

Không còn những bài tuyên truyền khô cứng hay các buổi phổ biến pháp luật chỉ gói gọn trong hội trường, Công an xã Dân Hòa (Hà Nội) đang tạo dấu ấn bằng hàng loạt video ngắn trên các nền tảng số. Với cách thể hiện gần gũi, dí dỏm nhưng vẫn truyền tải đầy đủ thông điệp pháp luật, những clip chỉ dài chưa đến 1 phút đang giúp kiến thức pháp luật lan tỏa mạnh mẽ tới người dân, đặc biệt là giới trẻ.

“Bảo mẫu” của rùa biển

“Bảo mẫu” của rùa biển

Những đêm biển lặng, họ nằm trên cát ngắm dải ngân hà, ánh trăng trên mặt nước, nghe tiếng gió, tiếng thở của các rùa mẹ. Và, mỗi sớm mai, khi ánh mặt trời rọi xuống bãi biển dài cong mình theo con sóng, những chú rùa con ưỡn mình bò về phía biển, bắt đầu hành trình sinh tồn. Tất cả cảm giác ấy trở thành tình yêu với rùa, thôi thúc và níu giữ những con người từ khắp mọi miền trở về biển để làm “bảo mẫu” của rùa.

Cho thuê tài khoản bán hàng online: Tiếp tay cho hàng giả, trốn thuế?

Cho thuê tài khoản bán hàng online: Tiếp tay cho hàng giả, trốn thuế?

Chỉ cần bỏ ra vài trăm nghìn đến vài triệu đồng, bất kỳ ai cũng có thể thuê hoặc mua một tài khoản Shopee, TikTok Shop đã xác minh danh tính để mở gian hàng mà không cần lộ diện. Đằng sau những giao dịch tưởng như vô hại này là một "thị trường ngầm" đang phát triển, trở thành mắt xích giúp các đối tượng kinh doanh hàng giả, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc và trốn tránh nghĩa vụ thuế, đồng thời gây nhiều khó khăn cho cơ quan chức năng trong việc truy vết, xử lý vi phạm.

Sê Băng Hiêng - dòng sông nghĩa tình với người lính

Sê Băng Hiêng - dòng sông nghĩa tình với người lính

Dòng Sê Băng Hiêng lặng lẽ chảy giữa đại ngàn Trường Sơn, uốn mình qua những bản làng Vân Kiều vùng biên Hướng Lập - Quảng Trị rồi ngược vào đất bạn Lào. Hai bên dòng sông ấy từng là một trong những tọa độ lửa khốc liệt nhất trên tuyến Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Bom đạn đã lùi vào quá khứ. Dòng Sê Băng Hiêng vẫn lặng lẽ chảy giữa đại ngàn và chứng kiến những cuộc trở về...

Tìm ba mẹ trong ký ức đồng đội

Tìm ba mẹ trong ký ức đồng đội

Hơn nửa thế kỷ, người con trai vẫn mòn mỏi tìm kiếm hình bóng ba mẹ qua ký ức rời rạc thời thơ ấu, những lá thư, dòng nhật ký và lời kể của đồng đội cũ. Suốt 70 năm cuộc đời, đó gần như là nơi duy nhất ông có thể gặp lại ba mẹ của mình...

Những ký ức từ “tọa độ lửa” Hàm Rồng

Những ký ức từ “tọa độ lửa” Hàm Rồng

Đi qua 2 cuộc chiến tranh phá hoại khốc liệt của đế quốc Mỹ, lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC và CNCH) Công an tỉnh Thanh Hóa đã kiên cường bám trụ giữa mưa bom bão đạn, viết nên những trang sử vàng chói lọi của một đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, ngọn lửa quả cảm và tinh thần “Vì nước quên thân, vì dân phục vụ” của thế hệ cha anh đi trước vẫn luôn được gìn giữ, trở thành điểm tựa vững chắc để các thế hệ chiến sĩ hôm nay viết tiếp những chiến công giữa thời bình.

Những người lính ngược dòng thác lũ

Những người lính ngược dòng thác lũ

Giữa dòng nước lũ cuồn cuộn ở xã Mường Than (Lai Châu), hình ảnh Hạ sĩ Vàng Văn Tình, chiến sĩ Phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC&CNCH) Công an tỉnh Lai Châu, cõng bé gái vượt qua dòng nước dữ đã chạm đến trái tim của hàng triệu người sau khi bức ảnh được đăng tải trên mạng xã hội. Nhưng đó chỉ là một trong hàng chục cuộc cứu người của cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân trong trận lũ quét kinh hoàng hôm ấy…

Giấc mơ truyền cảm hứng của nữ đại úy chinh phục học bổng Chính phủ Australia

Giấc mơ truyền cảm hứng của nữ đại úy chinh phục học bổng Chính phủ Australia

Từ cán bộ Công an cơ sở, Đại úy Lê Thị Thủy Tiên đã trở thành đại diện duy nhất của Bộ Công an giành học bổng toàn phần Chính phủ Australia. Trên hành trình đến với Đại học Melbourne, nữ Đại úy quê Hà Tĩnh không chỉ khẳng định mình mà còn ấp ủ giấc mơ truyền cảm hứng cho tất cả những ai đang có khát vọng học tập và hội nhập quốc tế để thay đổi chính mình.

Bước đi dài hơi cho hàng Made in Vietnam”

Bước đi dài hơi cho hàng Made in Vietnam”

Khẳng định bản sắc Việt không đồng nghĩa với việc mọi nguyên liệu đều phải được sản xuất trong nước. Trong dòng chảy của chuỗi cung ứng toàn cầu, điều tạo nên sức cạnh tranh của sản phẩm Việt là khả năng làm chủ sáng tạo, kết nối nguồn lực và không ngừng nâng cao năng lực của các làng nghề.

Rộ chiêu lừa đặt cọc thuê phòng nghỉ dưỡng

Rộ chiêu lừa đặt cọc thuê phòng nghỉ dưỡng

Chỉ cần 1 cú click chuột, người thuê có thể tiếp cận hàng nghìn tin đăng phòng trọ, căn hộ, homestay trên mạng xã hội. Nhưng phía sau "ma trận" hội nhóm sôi động ấy là những chiêu trò lừa đảo đặt cọc ngày càng tinh vi, khiến nhiều người mất tiền và lộ thông tin cá nhân.

Kỷ vật đi B - chứng nhân một thời hoa lửa

Kỷ vật đi B - chứng nhân một thời hoa lửa

Những lá đơn tình nguyện viết bằng máu, những sơ yếu lý lịch, học bạ, quyết định điều động, thậm chí cả sổ tiết kiệm, hàng chục cây vàng… Mỗi kỷ vật được được trưng bày tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước là một câu chuyện cảm động về cán bộ đi B sẵn sàng hy sinh tuổi xuân, xương máu vì độc lập dân tộc.