1. Trở lại TP Hồ Chí Minh lần này, ông Nguyễn Văn Hồ (72 tuổi, ngụ xã Xuân Hòa, tỉnh Đồng Nai) không khỏi bồi hồi, xúc động khi được đến thăm Ngân hàng Nhà nước, Chi nhánh khu vực 2, tại bến Chương Dương. Nơi 51 năm về trước, ông Hồ cùng đồng đội trong Đoàn C282Q làm nhiệm vụ tiếp quản và bảo vệ kho vàng.
Những câu chuyện dù xa cách hơn nửa thế kỷ, nhưng vẫn vẹn nguyên trong ký ức của người chiến sĩ Giải phóng sinh ra trên quê hương Thạch Hà, Hà Tĩnh. Năm 1973, khi ấy chàng thanh niên Nguyễn Văn Hồ vừa tròn 18 tuổi, hăng hái đăng ký đi bộ đội và được tuyển chọn vào lực lượng CAND Vũ trang Hà Tĩnh. Đây là đơn vị được huấn luyện đặc biệt, phục vụ cho nhiệm vụ đột nhập, độc lập chiến đấu. Trong đợt tuyển quân năm đó có 34 chiến sĩ của đoàn CAND Vũ trang Hà Tĩnh (phiên hiệu C282Q) trong đội hình đơn vị B17 của Bộ Tư lệnh CAND Vũ trang thuộc Bộ Công an (năm 1979, lực lượng này chuyển thành Bộ đội biên phòng, trực thuộc Bộ Quốc phòng). Ngoài đơn vị C282Q thì B17 còn có 8 đơn vị của CAND Vũ trang các tỉnh, thành phố Hải Phòng, Nghệ An, Thái Bình, Thanh Hóa... Tất cả đều được huấn luyện để chi viện cho chiến trường miền Nam.
Trước khi vào Nam chiến đấu, Đoàn C282Q được đưa ra học tập và huấn luyện tại Trường Hạ sĩ quan CAND Vũ trang tại Chương Mỹ (Hà Nội). Sau gần 2 tháng huấn luyện, tháng 12/1974, các chiến sĩ C282Q được nhận lệnh hành quân vào Nam chuẩn bị lực lượng cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975.
“Trên đường chúng tôi hành quân vào Nam, bằng linh cảm nào đó, mẹ của tôi đã ra Quốc lộ 1, chờ tại trạm dừng chân của CAND Vũ trang Hà Tĩnh mong được gặp con trai. Khi xe đi ngang qua trạm, tôi nhìn thấy bóng hình của mẹ, đầu không mang nón, chân không đeo dép, tất tả chạy theo xe. Do đặc thù nhiệm vụ, xe không thể dừng lại, đồng chí lái xe hiểu ý nên chạy chầm chậm để mẹ con tôi nhìn rõ mặt nhau. Lúc đó, tim tôi thắt lại, nghẹn ngào không nói được gì. Còn mẹ, tôi nhớ mãi, bà vừa chạy vừa nói với theo “con đi giữ gìn sức khỏe, chiến thắng trở về”, ông Nguyễn Văn Hồ rưng rưng kể về khoảnh khắc người mẹ tiễn con trai đi chiến đấu. Hình bóng người mẹ luôn khắc khoải trong trái tim của ông Hồ, trở thành động lực, để ông cùng đồng đội giữ vững tay súng, vững niềm tin cho ngày chiến thắng.
“Tôi vẫn nhớ từng đoạn đường gian khó mà đoàn vượt qua để vào miền Nam. Lúc này, Huế và Đà Nẵng vẫn đang bị bom đạn xối xả cả ngày lẫn đêm. Đoàn chúng tôi phải tính toán thời gian, sắp xếp hành quân chủ yếu vào đêm tối. Sau nhiều ngày vượt qua những con đường bị bom đạn cày xới, đoàn hành quân kịp đến Trung ương Cục miền Nam (Căn cứ R, Tây Ninh) nhận nhiệm vụ”, Thượng tá Trần Đăng Hà, nguyên cán bộ Trại giam Thủ Đức (Bộ Công an) kể.
Ngày ấy, Thượng tá Trần Đăng Hà là chàng trai 21 tuổi đầy ước mơ và hoài bão. “Chúng tôi còn rất trẻ, biết rõ chiến trường miền Nam đầy khốc liệt qua từng chặng đường Nam - Bắc. Trên đường đi, đoàn vào đất Campuchia đúng lúc tết cổ truyền của nhân dân nước bạn đang cận kề. Chúng tôi dừng chân và được đón tết cùng bà con. Giây phút ấy, cảm giác nhớ quê hương, nhớ gia đình tha thiết cháy bỏng và càng có thêm tinh thần để chiến đấu và chiến thắng trở về”, Thượng tá Trần Đăng Hà tâm sự.
2. Sau khi Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk) giải phóng, các đơn vị được lãnh đạo Trung ương Cục miền Nam phổ biến kế hoạch chuẩn bị sẵn sàng để tiếp quản các căn cứ tại Sài Gòn. Đúng 11 giờ 30 phút ngày 30/4/1975, Tổng thống Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng. Đoàn C282Q được giao làm nhiệm vụ đi đầu để bảo vệ đoàn của Trung ương Cục miền Nam tiến về Sài Gòn theo cửa ngõ phía Tây trên 3 chiếc xe Zin 157. Ngoài Ban Chỉ huy đoàn gồm Thượng úy Đặng Hồng Minh là Đoàn trưởng, Chuẩn úy Hoàng Minh Duyệt là Đoàn phó, Chính trị viên Thiếu úy Bùi Bá Lân, Tiểu đội trưởng Tiểu đội 3 Đặng Tài Ô... là một số người ở độ tuổi 23-24 đã có vợ, phần còn lại đều là chiến sĩ trẻ mới 19-20 tuổi, chưa lập gia đình.
“Khi tiến vào Sài Gòn, khung cảnh trước mắt chúng tôi là một thành phố vừa trải qua chiến tranh nhưng có nhiều khu nhà tầng cao đẹp, đường sá thoáng rộng với nhiều ô tô, xe máy đông đúc, nhộn nhịp. Những người lính xuất thân từ nông dân ở các vùng quê nghèo chúng tôi cảm thấy ngỡ ngàng và lạ lẫm. Khi đoàn C282Q về tới ngã tư Bảy Hiền (phường Bảy Hiền, TP Hồ Chí Minh ngày nay) người dân hai bên đường bắt đầu tiến vào thành phố trong niềm hân hoan chiến thắng. Họ vẫy tay chào những đoàn xe bộ đội, họ mang bánh, nước ngọt chuyển lên cho chúng tôi”, Phó Đoàn C282Q Hoàng Minh Duyệt nhớ lại khoảnh khắc đoàn xe tiến về Sài Gòn ngày 30/4/1975.
Đoàn C282Q được lệnh tập kết tại Trường Kỹ thuật Cao Thắng (đường Huỳnh Thúc Kháng, phường Sài Gòn ngày nay) để nhận nhiệm vụ.
“Khi tiếp nhận địa điểm này, chúng tôi phát hiện có khoảng hơn 20 người đang ẩn nấp bên trong. Họ khai là người dân các tỉnh dạt về làm ăn. Chúng tôi chia đồ ăn, nước uống để họ vơi bớt nỗi lo lắng. Để xóa bỏ khoảng cách, tôi khởi xướng màn giao lưu văn nghệ. Tiếng hát cất lên, những tràng pháo tay giòn giã, quân và dân thực sự hòa làm một, tiếng cười đã trở lại trong ngày hòa bình”, ông Hoàng Minh Duyệt chia sẻ.
Đêm 30/4, những chiến sĩ Đoàn C282Q không ai chợp mắt. Họ vui mừng, hạnh phúc hưởng trọn vẹn đêm đầu tiên sau giải phóng. “Suốt cả ngày hành quân, dù thành phố đã được giải phóng nhưng chúng tôi vẫn luôn cảnh giác, đề phòng bị tấn công. Khi trời gần sáng, niềm vui chiến thắng mới thực sự bộc phát trong lòng. Phần lạ lẫm vì lần đầu tiên ngủ ở giữa thành phố, phần vì những cảm xúc lâng lâng của ngày chiến thắng. Tôi nằm bên hiên ngôi trường, nhìn ra ngoài đường đầy ánh điện. Mắt tôi đỏ hoe khi nhớ về mẹ với lời dặn “chiến thắng trở về”, ông Nguyễn Văn Hồ bồi hồi kể.
4 giờ sáng ngày 1/5, đoàn nhận lệnh rời Trường Cao Thắng, xuất phát đến Ngân hàng Quốc gia Việt Nam ở số 17 Bến Chương Dương (nay là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Chi nhánh khu vực 2, đường Võ Văn Kiệt, phường Sài Gòn, TP Hồ Chí Minh).
Phía Ngân hàng Quốc gia có ông Huỳnh Bửu Sơn (người giữ chìa khóa kho vàng) và ông Lê Minh Khiêm (giữ chìa khóa các hầm bạc). Số vàng đúc lưu giữ tại kho của Ngân hàng Quốc gia vào thời điểm đó gồm vàng thỏi, các loại tiền vàng nguyên chất và tiền. Hiện nay, ông Duyệt vẫn còn lưu giữ 2 kỷ vật từ ngày 1/5/1975, liên quan đến việc tiếp nhận bàn giao số tài sản khổng lồ này, đó là bảng kê số tiền, vàng và con dấu của Ngân hàng Quốc gia Việt Nam. Bảng kê khai số tiền, vàng nay đã cũ, mờ theo năm tháng nhưng trên đó vẫn còn lưu giữ các con số, thể hiện ở 3 phần vàng, bạc và tiền.
Không chỉ Ngân hàng Quốc gia mà tất cả các hệ thống, chi nhánh thuộc ngân hàng chế độ cũ như Chi nhánh Ngân hàng Quốc gia Bến Chương Dương, Phan Đình Phùng, Chợ Lớn, Bà Chiểu, Đa Kao... đều bàn giao cho đơn vị C282Q tiếp quản và bảo vệ. Đoàn C282Q còn được giao tiếp quản căn cứ Tồn Trữ (nay là Tổng kho Thủ Đức). Đây là tổng kho chứa lượng nhu yếu phẩm, lương thực, thực phẩm của quân đội Việt Nam Cộng hòa.
Nhớ lại thời điểm đó, Thượng tá Trần Đăng Hà kể: “Khi biết đang được giao bảo vệ kho vàng, tiền, anh em chúng tôi vừa tự hào lại vừa lo lắng vì đây là nhiệm vụ rất nặng nề. Tự hào vì được cấp trên tin tưởng, giao nhiệm vụ đặc biệt. Còn lo lắng, sợ rằng có ai đó không giữ được mình, bị cám dỗ bởi tiền, vàng thì ảnh hưởng tới uy tín của cả đơn vị, làm hoen ố phẩm giá của người lính”.
Cùng với việc tiếp quản, bảo vệ các ngân hàng, đầu tháng 5/1975, ông Nguyễn Văn Hồ cùng nhóm chiến sĩ Tiểu đội 3 do Đặng Tài Ô làm Tiểu đội trưởng, nhận nhiệm vụ tiếp quản, bảo vệ căn cứ tồn trữ Thủ Đức, tổng kho gồm 14 kho hàng kiểu nhà lắp ghép chứa lượng nhu yếu phẩm khổng lồ với gạo, đồ hộp, vải vóc... đủ cho hàng triệu người dùng trong 1 đến 2 năm.
Đầu tháng 6/1975, các chiến sĩ đoàn C282Q chính là những người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ bảo vệ, áp tải tiền trong quá trình đổi tiền tại Sài Gòn. “Khi đó, mỗi người phải quán xuyến, bảo vệ 1 đến 2 ngân hàng. Và, chỉ 6 người bảo vệ tổng kho hàng hóa khổng lồ, rộng lớn. Chúng tôi làm vì trách nhiệm, vì lòng tự trọng của của một người lính nên ai cũng tự giác và giữ vững kỷ luật đạo đức. Nhờ vậy, đơn vị đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được cấp trên giao phó, gìn giữ, bảo quản toàn bộ tài sản, cơ sở vật chất trước khi bàn giao cho các đơn vị tiếp nhận sau này”, Phó đoàn Hoàng Minh Duyệt cho biết.
Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, những người lính đơn vị C282Q được phân bổ đi khắp nơi. Ông Hoàng Minh Duyệt về làm trợ lý tại Cục Chính trị CAND Vũ trang, sau đó về Trường Sĩ quan Biên phòng II làm giáo vụ rồi chuyển ngành sang Bộ Thương mại. Tiểu đội trưởng Đặng Tài Ô về trại giam Thủ Đức (Z30D, Bình Thuận) rồi làm Chủ nhiệm Bộ môn Quân sự võ thuật, Thể dục Thể thao Trường Trung cấp CSND 2 (nay là Cao đẳng CSND 2, Bộ Công an). Năm 2008, ông nghỉ hưu với quân hàm Đại tá. Đại úy Nguyễn Văn Hồ công tác tại Trại giam Thủ Đức cho đến ngày nghỉ hưu...
Với những người lính trong Đoàn C282Q, khi nhớ về Ngày Giải phóng 51 năm trước, trong họ vẫn đầy lòng tự hào và kiêu hãnh vì hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ kho vàng nguyên vẹn và các tài sản có giá trị. “Chúng tôi đã giữ vững được danh dự, nhân phẩm và đạo đức của người lính. Không hổ thẹn với những đồng đội đã hy sinh...”, Đại tá Đặng Tài Ô chia sẻ.
Bài 6: Niềm vui hạnh phúc dâng trào trong ngày giải phóng 
