Đội đặc nhiệm tìm sâm quý của Vua Gia Long

Năm 1802, sau khi bình định được nhà Tây Sơn và lập nên vương triều Nguyễn nối dài qua 13 đời vua với gần 150 năm trị vì, chúa Nguyễn Ánh lên ngôi vua, lấy niên hiệu Gia Long. Trong những năm đầu trị vì, để xây dựng kinh thành và chi dùng trong hoàng cung, vua Gia Long đã lập nên nhiều đội quân... lạ, ăn lộc vua, chuyên làm các nhiệm vụ săn thú dữ, ngậm ngải tìm trầm, săn tìm sản vật đại dương...

Một trong những "đội quân lạ" đó là đội Thái Sâm, chuyên luồn rừng tìm sâm quý tiến cống triều đình. Đặc biệt, đội quân này được VUA Gia Long thành lập chỉ hơn 1 tháng trước khi ông trở thành người thiên cổ!

Trong suốt cuộc đời, Minh Mạng -  vị vua nổi tiếng có đông con nhất trong 13 đời vua Nguyễn với 142 hoàng nam và hoàng nữ chỉ hai lần ban sâm cho đại thần. Lần ban sâm đầu tiên được chính sử triều Nguyễn ghi nhận diễn ra vào năm vua Minh Mạng thứ 14 (1833).

Vua Gia Long (trái) và con trai ông - Vua Minh Mạng.
Vua Gia Long (trái) và con trai ông - Vua Minh Mạng.

Tổng đốc quân đạo vụ Ninh Bình Tạ Quang Cự cùng Tham tán Hoàng Đăng Thận nhận lệnh vua Minh Mạng dẹp loạn thổ phỉ ở nơi hiểm trở, không từ khó nhọc, xông pha khí độc núi rừng liên tục lập đại công: "…. đến thẳng Sơn Âm, Thạch Bi đập tan sào huyệt của giặc, thổ phỉ cả thảy đều chạy trốn, nay lại bắt sống được đầu sỏ giặc là Lê Duy Lương, Lê Huy Nhiên giải về Kinh để trừng trị".

Vua đã thưởng cho Tạ Quang Cự 1 nhẫn đeo tay bằng vàng khảm 3 hạt kim cương to bằng hạt đậu, cùng đó là 1 chỉ nhân sâm Quan Đông, 2 chỉ nhân sâm Cao Ly thượng hạng. Tham tán Hoàng Đăng Thận, được thưởng 1 nhẫn đeo tay nạm 1 viên kim cương cùng 2 chỉ nhân sâm Cao Ly thượng hạng.

Hai năm sau đại thần được hưởng đặc ân ban sâm là Tham tán Nguyễn Xuân cùng tổng đốc trấn An Giang - Hà Tiên, tướng Trương Minh Giảng. Sự kiện này diễn ra vào năm 1834.

Chỉ dụ vua ban ghi, nhận được biểu tấu của Tham tán Nguyễn Xuân báo tin thắng trận lớn khi đuổi đánh giặc Tiêm (Xiêm), vua mừng rỡ và quyết định thưởng hậu: "Người có công bực đầu là Nguyễn Xuân cho tấn phong tước Tân Khánh bá, lại thăng chức Đô thống, trật tòng nhất phẩm, vẫn lĩnh chức Tổng đốc Vĩnh Long - Định Tường, lại thưởng 1 chỉ nhân sâm cống phẩm Quan Đông, 2 chỉ nhân sâm Cao Ly của vua dùng, và 3 đồng tiền bằng vàng có 2 con rồng hạng nhỏ, 1 chiếc đồng hồ Tây dương, 1 chiếc nhẫn đeo tay bằng vàng nạm ngọc kim cương to bằng hạt đậu trắng".

Trương Minh Giảng cũng được tấn phong chức tước, ban tiền vàng, nhẫn ngọc… cùng nhân sâm với số lượng tương tự!

Theo ghi nhận của chính sử triều Nguyễn, tính từ khi lên ngôi vua (1820) đến năm trị vì cuối cùng (1840, năm Minh Mạng thứ 21), vua Minh Mạng có gần 120 lần ban thưởng cho các trọng thần, tướng lĩnh trận tiền lập công trong việc dẹp giặc. Nhưng số lần mà ông ban sâm chỉ có 2 lần kể trên. Vua Gia Long trong 18 năm trị vì thì chưa có lấy một lần ban sâm. Vua Gia Long chỉ ban tiền, đãi yến tiệc, cấp ruộng, ban chức tước, vàng bạc, phẩm phục cho quan quân để "đền đáp công lao đặc biệt".

Thời Nguyễn, hiếm khi Vua ban sâm cho các đại thần vì sâm vô cùng quý hiếm.
Thời Nguyễn, hiếm khi Vua ban sâm cho các đại thần vì sâm vô cùng quý hiếm.

Thời bấy giờ, sâm còn quý hơn cả tổ yến. Nguồn sâm mà triều đình Minh Mạng ban thưởng cho quân thần là sâm Quan Đông (Trung Quốc) và Cao Ly (Triều Tiên), không hề có bóng dáng của sâm có nguồn gốc Đại Việt. Qua nghiên cứu các vị thuốc mà Thái y Viện triều Nguyễn sử dụng chốn hoàng cung, cũng như các phương thang Ngự dược qua các đời vua Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức…, người viết không ghi nhận bất kỳ sự hiện diện, cũng như thông tin của loại sâm quý nào được khai thác trên lãnh thổ Việt Nam.

Theo cách tính của ngành y học cổ truyền, 1 chỉ tương đương với 4 gam.  Hai lần ban sâm của vua Minh Mạng, người nhận nhiều nhất cũng chỉ ngoài 10 gam, chứng tỏ nhân sâm quý hiếm và giá trị vô ngần. Về điều này, lương y Lê Văn Quốc Dinh (Phòng khám nhân đạo huyện Tri Tôn - Hội Chữ thập đỏ tỉnh An Giang) phân tích: "Sâm ngày xưa là sâm tự nhiên, giá trị ngời ngời, tìm kiếm khó khăn nên quý hiếm và giá trị. Còn bây giờ, người ta trồng đại trà, sâm lớn nhanh bằng chất kích thích tăng trưởng, chưa kể bị rút chất, nhiễm chất độc do quá trình sấy bằng lưu huỳnh, nên nhiều và tầm thường là vậy".

Phóng viên Chuyên đề An ninh thế giới trước lối vào lăng mộ Vua Gia Long.
Phóng viên Chuyên đề An ninh thế giới trước lối vào lăng mộ Vua Gia Long.

Trở lại chuyện lập "đội đặc nhiệm" tìm sâm quý của vua Gia Long. Tháng 11 năm Kỷ Mão (năm Gia Long thứ 18 - 1819), đang lúc lo giải quyết việc giảm thuế, cho nộp tiền thay của các trấn đổ dài từ Thanh Hóa ra Bắc bị nạn lũ lụt hoành hành, thì vua Gia Long đổ bệnh. "Đại Nam Thực Lục" (Quốc Sử quán triều Nguyễn) ghi: "Ngày Bính Tý, vua (Gia Long) không được khỏe, Hoàng thái tử (Nguyễn Phúc Đảm) vào hầu. Hạ chiếu rằng mọi việc quân việc nước đều khải lên để Hoàng thái tử quyết đoán, rồi sau mới tâu lên. Hoàng thái tử thiên tính rất hiếu, ngày thường chăm sóc sức khỏe, hầu bữa ăn, quạt nồng ấp lạnh, chưa từng trễ nải. Đến nay hầu cơm canh thuốc thang, lo lắng hiện ra sắc mặt".

Thái tử Đảm "thường trai giới cầu khấn với liệt thánh và trời đất thần kỳ" những mong vua cha mau hồi phục. Nhưng tình trạng sức khỏe của vua cha ngày càng biến chuyển tệ hơn. Trước sự bất lực của ngự y chính Nguyễn Tiến Hậu và 2 phó ngự y Đoàn Quang Hoảng - Đoàn Văn Hòa (được vua Gia Long thăng chức tháng 8-1819), Hoàng Thái tử Minh Mạng đã ra sức mời danh y ở khắp nơi, cùng họ sớm hôm bàn bạc, kiếm tìm phương dược cứu cha, nhưng sự thể càng lúc càng vô vọng!

Phó ngự y Đoàn Văn Hòa làm việc lâu năm ở Viện thái y, giỏi xem mạch và dùng thuốc, giữ việc bào chế thuốc của viện.  Năm 1820 sau khi vua Gia Long băng hà, được triều đình Minh Mạng vẫn trọng dụng, cho giữ ấn triện của Viện thái y vào năm Minh Mạng thứ 11 (1830). Điều đáng buồn là dù y thuật lẫy lừng như vậy, nhưng ngự y Đoàn Văn Hòa cùng các ngự y khác vẫn bất lực trong việc níu kéo sự sống cho vua Gia Long lúc mệnh rồng lâm trọng bệnh!

Đang lúc dầu sôi lửa bỏng, nhận được tin vùng núi Sa Kỳ, tỉnh Quảng Ngãi có nhiều sâm, triều đình, mà cụ thể ở đây là vua Gia Long đã cho thành lập "đội đặc nhiệm" chuyên tìm sâm về tiến cung. Đại Nam Thực Lục ghi ngắn gọn, sự kiện này: "Đặt đội Thái Sâm (lấy sâm) ở Quảng Ngãi. Các núi ở Sa Kỳ sản nhiều sâm, hạ lệnh cho trấn thần đặt đội lấy sâm, mộ dân ngoại tịch 50 người sung vào".

Tháng 10, vua Gia Long trở trọng bệnh. Tháng 11 ông cho lập đội Thái Sâm và đến đầu tháng 12 thì ông băng hà (1762-1820). Sử sách triều Nguyễn về sau không ghi rõ đội Thái Sâm được vua Gia Long lập vào lúc cuối đời có tìm được sâm, có kịp dâng sâm về cho vua ngự hay không? Các thư tịch cổ của Nguyễn triều cũng không ghi rõ đội Thái Sâm ấy tồn tại được bao lâu, được duy trì đến thời vua nào thì chấm dứt?

Nhưng điều mà hậu thế rất rõ là "đội đặc nhiệm" chuyên đi tìm sâm quý kia đã chẳng thể giúp gì được cho sự sống của một vị vua có cuộc đời chinh chiến với nhà Tây Sơn (từ lúc nối ngôi Chúa đến lúc lấy lại kinh đô cũ, đặt niên hiệu Gia Long, kéo dài 22 năm) dài hơn cuộc đời trị vì thiên hạ của mình (18 năm). 

Bệnh án của vua Gia Long đến nay vẫn là ẩn số. Từ thời điểm vua Gia Long lập đội quân săn sâm quý kia đến nay gần 200 năm, vùng núi Sa Kỳ vẫn còn đó. Nhưng thông tin về loại sâm quý được đoàn quân 50 người ăn lộc triều đình kiếm tìm vẫn mờ mịt. Người viết đã từng cùng một số y sinh Trường Y học cổ truyền Lê Hữu Trác tìm đến vùng Sa Kỳ nghiên cứu về dược liệu, chỉ ghi nhận rằng vùng rừng này có sự hiện diện của một số loại thảo dược được người đời gọi là sâm như sâm cau, thất diệp nhất chi hoa, bách bộ… Tất cả thảo dược này đều nằm ngoài danh mục cây thuốc được Viện thái y triều Nguyễn sử dụng cho việc chữa bệnh cho hoàng gia thời bấy giờ!

Thế nên, loại sâm mà đội Thái Sâm ăn lộc triều đình, chịu lệnh luồn rừng săn tìm ở vùng thâm sơn Sa Kỳ đến nay vẫn là một điều bí mật.

Nguyễn Thành Dũng

Các tin khác

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Với mạng lưới giao thông thuận lợi di chuyển đến các trung tâm kinh tế lớn ở khu vực phía Nam, biên giới tỉnh Tây Ninh luôn là địa bàn mà các loại hình tội phạm thường nhắm đến để hoạt động, trong đó có vấn đề xuất, nhập cảnh trái phép. Nhằm đảm bảo an ninh trật tự trên toàn tuyến, đồng thời phát hiện, ngăn chặn sớm các đối tượng vi phạm, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh đã phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ, Công an các xã, Bộ đội Biên phòng, triển khai cao điểm phòng, chống tội phạm…

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Các thầy bà tự xưng là “người bề trên”, có khả năng biết trước kết quả xổ số, lô đề, đánh vào niềm tin tâm linh, ham trúng số, muốn làm giàu của nhiều người. Bằng chiêu thức gửi “lộc” chỉ vài chục ngàn đến vài trăm ngàn, khi tâm lý người tham gia không muốn đòi lại hoặc không dám đòi nên các nhóm đối tượng này mặc sức hưởng lợi từ hàng ngàn nạn nhân…

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Bước vào những ngày đầu tháng 9/2026, chiến dịch chuẩn bị cho Asiad 20 tại Aichi - Nagoya (Nhật Bản) của Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đã chính thức bước sang giai đoạn hoàn tất các khâu then chốt cuối cùng. Với quyết định thành lập quy tụ 498 thành viên tranh tài ở 29 môn thi đấu, thể thao nước nhà đang thể hiện quyết tâm cao độ nhằm hiện thực hóa mục tiêu đoạt từ 4 đến 6 HCV. Từ các chuyến tập huấn nước ngoài của những đội tuyển mũi nhọn, các gói thưởng kỷ lục được kích hoạt, cho đến công tác hậu cần và y tế, tất cả đã sẵn sàng trước giờ xuất trận.

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Giữa hàng loạt ứng dụng mời trải nghiệm miễn phí, người dùng có thể kích hoạt một ứng dụng chỉ sau vài thao tác. Tuy nhiên, khi thời hạn dùng thử kết thúc, hệ thống tự động chuyển sang trả phí, thậm chí thu tiền cả năm nếu khách hàng không kịp hủy.

Khi người trẻ kể chuyện văn hóa, lịch sử trên không gian mạng

Khi người trẻ kể chuyện văn hóa, lịch sử trên không gian mạng

Văn hóa, lịch sử không còn chỉ nằm trong sách giáo khoa, những trang tư liệu hay không gian bảo tàng. Trên TikTok, Facebook, Instagram, YouTube... người trẻ đang kể câu chuyện của cha ông bằng video ngắn, tranh vẽ, thời trang, âm nhạc và công nghệ số. Cách kể mới đang giúp di sản đến gần hơn với công chúng trẻ. Nhưng khi một video có thể lan truyền tới hàng trăm nghìn người chỉ trong thời gian ngắn, câu hỏi đặt ra là: làm thế nào để sáng tạo mà không làm sai lệch những giá trị văn hóa đã được trao truyền qua nhiều thế hệ?

Căng thẳng thuế quan Mỹ - Canada

Căng thẳng thuế quan Mỹ - Canada

Dù ông Trump tuyên bố Mỹ "không cần Canada", thực tế Washington đang mua phần lớn dầu thô, khí đốt, điện cùng nhiều nguyên liệu công nghiệp sống còn từ quốc gia láng giềng.

Giá xăng, dầu đang hình thành một “bình thường mới”

Giá xăng, dầu đang hình thành một “bình thường mới”

Sau 6 tháng xung đột Trung Đông, giá dầu và xăng vẫn neo cao nhưng thị trường đang dần hình thành một "bình thường mới". Dù Mỹ nỗ lực mở rộng nguồn cung qua thỏa thuận với Venezuela, giá nhiên liệu vẫn khó hạ nhiệt trong ngắn hạn.

Golden Oldies - Lễ hội tái hiện ký ức

Golden Oldies - Lễ hội tái hiện ký ức

Ra đời từ năm 1989 từ ý tưởng của cộng đồng địa phương nhằm đưa du khách trở về với bầu không khí "vàng" của các thập niên từ 1950 - 1980, lễ hội Golden Oldies được tổ chức vào ngày cuối tuần cuối cùng của tháng 7 hàng năm tại làng Krofdorf-Gleiberg, thị trấn Wettenberg, tiểu bang Hessen - Đức. Kết hợp giữa âm nhạc, xe cơ giới và thời trang vintage, Golden Oldies đã trở thành một trong những lễ hội văn hóa hoài niệm lớn nhất nước Đức, thu hút mỗi năm khoảng 60.000 - 70.000 lượt du khách.

Asiad 20 và “Chiến dịch săn vàng” của đoàn Việt Nam

Asiad 20 và “Chiến dịch săn vàng” của đoàn Việt Nam

Chỉ còn ít tuần nữa, Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 20 (Asiad 20) sẽ chính thức khởi tranh tại Aichi - Nagoya (Nhật Bản). Thời điểm này, không khí tập luyện tại các trung tâm huấn luyện thể thao quốc gia đang bước vào giai đoạn "nước rút" khốc liệt nhất. Với mục tiêu phấn đấu giành từ 4 - 6 HCV, Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đang dồn toàn lực, kích hoạt chế độ "cắm trại săn vàng" cho các đội tuyển trọng điểm.

Một thoáng Milan

Một thoáng Milan

Được coi là trung tâm quan trọng của thời trang châu Âu, cái nôi của Opera và đô thị kinh tế của nước Ý, Milan trên thực tế còn là một trong những thành phố đẹp nhất nước Ý. Ẩm thực đa dạng và cuộc sống nhộn nhịp, Milan là sự hòa quyện giữa cuộc sống hiện đại phồn thịnh với vô vàn di tích lịch sử tráng lệ. Sự tiên phong nghệ thuật độc đáo và bảo tồn truyền thống cổ điển đã đem đến cho Milan một vẻ quyến rũ mê hoặc.

Mỹ phát động “chiến tranh kinh tế” chống Iran

Mỹ phát động “chiến tranh kinh tế” chống Iran

Ngày 24/8, chính quyền Mỹ đã công bố chiến dịch “chiến tranh kinh tế” hủy diệt do Tổng thống Donald Trump phát động nhằm đối phó với Iran. Chiến dịch này đang được giới quan sát quốc tế theo dõi xem liệu ông Trump có thật sự thực hiện đúng như những gì tuyên bố hay không, khi những cái giá phải trả về mặt chính trị ngày càng tăng.

Biến bản sắc thành động lực kinh tế

Biến bản sắc thành động lực kinh tế

Trong bối cảnh toàn cầu hóa đòi hỏi Việt Nam vừa bảo tồn bản sắc vừa tạo động lực tăng trưởng mới, dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đang mở ra hành lang pháp lý đồng bộ nhằm chuyển hóa giá trị văn hóa thành tài sản trí tuệ và nguồn lực kinh tế. Mục tiêu của dự thảo không dừng ở quản lý mà hướng tới kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo hoàn chỉnh, nơi truyền thống được phát huy thành giá trị thương mại bền vững.

Để sân khấu thực cảnh đậm chất văn hóa, thu hút khách du lịch

Để sân khấu thực cảnh đậm chất văn hóa, thu hút khách du lịch

Những năm gần đây, sân khấu thực cảnh ở Việt Nam đang nở rộ. Khởi đầu từ “Tinh hoa Bắc Bộ” năm 2017 đến nay, chúng ta có thêm những vở như “Ký ức Hội An”, “Tinh hoa Việt Nam”, “Vũ điệu trên mây”, “Chuyện tình Bản Giốc”, “Dòng sông kể chuyện”, “Huyền tích U Va”… và mới đây là “Đất nước thiên hùng ca” cho thấy một xu hướng: lịch sử, truyền thuyết, cảnh quan và di sản đang được kể lại bằng ngôn ngữ của sân khấu hiện đại.

Số hóa an ninh - vì bình yên Đất Mũi

Số hóa an ninh - vì bình yên Đất Mũi

Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, tỉnh Cà Mau không chỉ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào cải cách hành chính hay phát triển kinh tế, mà còn chủ động đưa công nghệ vào công tác bảo đảm an ninh trật tự ở cơ sở. Việc thành lập, duy trì các mô hình như “Cổng an ninh trật tự thông minh” tại xã Phong Hiệp; “An ninh trật tự xã hội thông minh” tại xã Tân Hưng hay hệ thống “Camera an ninh trật tự” tại hầu hết các xã, phường trên địa bàn tỉnh đã mang lại bước ngoặt lớn, trở thành “Lá chắn công nghệ” thay đổi căn bản phương thức quản trị địa bàn và huy động sức mạnh lòng dân, giữ gìn sự bình yên cho xóm làng nơi địa đầu cực Nam Tổ quốc.

Vẫn chưa thể vực dậy đồng yen

Vẫn chưa thể vực dậy đồng yen

Hàng trăm tỷ USD được tung ra để hỗ trợ đồng yen, nhưng chênh lệch lãi suất, gánh nợ công và sức hút của tài sản Mỹ tiếp tục bào mòn hiệu quả can thiệp.