Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 đánh dấu bước chuyển đáng chú ý của môn tiếng Anh khi đề thi tiếp tục được xây dựng theo định hướng đánh giá năng lực, giảm dần việc kiểm tra kiến thức ngôn ngữ đơn thuần và tăng cường các yêu cầu vận dụng trong ngữ cảnh thực tiễn. Những đổi mới này không chỉ tác động đến cách làm bài của học sinh mà còn đặt ra yêu cầu thay đổi đối với hoạt động dạy và học trong nhà trường trong bối cảnh mới.
Theo nhận định của nhiều giáo viên, đề thi tiếng Anh năm nay chú trọng hơn đến khả năng đọc hiểu, phân tích thông tin, suy luận và sử dụng ngôn ngữ trong các tình huống giao tiếp gần gũi với đời sống. Thay vì chỉ ghi nhớ từ vựng hay cấu trúc ngữ pháp, học sinh phải biết vận dụng kiến thức để xử lý các dạng ngữ liệu đa dạng, từ đó thể hiện năng lực sử dụng tiếng Anh một cách thực chất.
Có thể thấy, những đổi mới trong đề thi tiếng Anh THPT không đơn thuần là sự thay đổi về hình thức kiểm tra mà còn là động lực thúc đẩy quá trình đổi mới dạy học ngoại ngữ trong nhà trường. Khi việc đánh giá hướng tới năng lực thực chất, người dạy và người học cũng buộc phải thay đổi để đáp ứng yêu cầu của giáo dục hiện đại và hội nhập quốc tế.
Thầy Nguyễn Trung Nguyên, giáo viên tiếng Anh của hệ thống giáo dục HOCMAI cho biết, đề thi tiếng Anh năm nay đã có sự điều chỉnh rất hợp lý về độ khó sau năm đầu tiên đổi mới. Đề thi không còn "gây choáng" cho thí sinh về áp lực suy luận, nhưng vẫn kiên quyết nói không với lối học vẹt, học tủ truyền thống. Đề đã giảm nhẹ độ khó nhưng vẫn phân hóa rõ nét.
So với đề thi "bước ngoặt" có phần nặng tính hàn lâm và suy luận phức tạp của năm 2025, đề thi năm nay có sự điều chỉnh rõ rệt về độ nhiễu của các phương án lựa chọn và đặc biệt là tần suất xuất hiện các từ vựng ở cấp độ khó đã giảm. Đề chuyển đổi triệt để từ kiểm tra kiến thức ngôn ngữ sang đánh giá năng lực sử dụng ngôn ngữ. Không còn kiểm tra ngữ pháp khô khan; đề đo lường năng lực giao tiếp, logic mạch văn và kỹ năng xử lý thông tin thực tế. Hệ thống câu hỏi bám sát tuyệt đối Chương trình GDPT 2018...
Cô Nguyễn Thị Hằng, giáo viên tiếng Anh tại Nghệ An cũng nhận định, những đổi mới trong đề thi tốt nghiệp THPT môn tiếng Anh sẽ thúc đẩy giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy. Các tiết học không thể chỉ xoay quanh việc chữa bài tập hay truyền thụ kiến thức ngữ pháp mà cần tăng cường các hoạt động giao tiếp, đọc hiểu, thảo luận, giải quyết vấn đề và phát triển tư duy phản biện. Giáo viên cũng cần tạo nhiều cơ hội để học sinh tiếp cận các nguồn học liệu thực tế, giúp các em hình thành kỹ năng sử dụng ngoại ngữ trong học tập và cuộc sống.
Đặc biệt, đối với học sinh, việc học tiếng Anh sẽ phải chuyển từ tư duy “học để thi” sang “học để sử dụng”. Muốn đạt kết quả tốt, các em cần duy trì việc đọc, nghe tiếng Anh thường xuyên, mở rộng vốn từ theo chủ đề và rèn luyện khả năng tư duy bằng ngoại ngữ thay vì học thuộc máy móc. Tuy nhiên, cô Hằng cũng thừa nhận, quá trình chuyển đổi này sẽ đặt ra không ít thách thức, nhất là đối với những trường học còn hạn chế về điều kiện dạy học ngoại ngữ hoặc học sinh ở khu vực nông thôn, miền núi. Điều đó đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ về đội ngũ giáo viên, học liệu và môi trường học tập để bảo đảm cơ hội tiếp cận bình đẳng cho mọi học sinh…
Từ góc độ chuyên gia, TS Yulia Tregubova, Trưởng Bộ môn Tiếng Anh, Trưởng Chương trình Tiếng Anh học thuật, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam nhận định, đề thi năm nay tập trung nhiều hơn vào các kỹ năng học thuật như tính mạch lạc, tính liên kết, suy luận, nhận diện quan điểm/lập trường và tóm tắt. Đây là những kỹ năng giao thoa giữa năng lực học thuật và tư duy phản biện.
Đề thi không chỉ đánh giá khả năng tiếp nhận và phân tích thông tin của học sinh thông qua văn bản mà còn kiểm tra khả năng thực hiện điều đó bằng ngoại ngữ. Đây là yếu tố rất quan trọng đối với những học sinh có định hướng học tập bằng tiếng Anh trong tương lai. Những kỹ năng này cũng gắn chặt với yêu cầu học tập ở bậc đại học, đặc biệt trong các môi trường đào tạo bằng tiếng Anh vốn đang ngày càng phổ biến. Đây cũng là những năng lực mà sinh viên tương lai cần có.
Mặc dù vậy, về khả năng phân hóa, đề thi tương đối thách thức. Nếu không có sự chuẩn bị phù hợp, học sinh sẽ gặp khó khăn để đạt kết quả cao. Thực tế, những kỹ năng này hiện chưa được phát triển rộng rãi trong các trường THPT công lập và không phải lúc nào cũng được giảng dạy đúng cách.
TS Yulia Tregubova cũng cho rằng, các trường học hiện có điều kiện và nguồn lực rất khác nhau. Mức độ tiếp xúc với tiếng Anh của học sinh cũng không đồng đều. Một số em có thể được chuẩn bị rất tốt, trong khi học sinh ở những khu vực xa hơn có thể gặp hạn chế về nguồn lực học tập.
Bên cạnh đó, nhiều kỹ năng được kiểm tra trong đề thi như suy luận, nhận diện lập trường, tóm tắt, diễn giải lại ý, tính mạch lạc và tính liên kết không phải lúc nào cũng được giảng dạy trực tiếp trên lớp. Vì vậy, những học sinh chưa được đào tạo bài bản về các kỹ năng này có thể sẽ gặp khó khăn.
“Tôi nhận thấy trong những năm gần đây, nhiều trường THPT tại Việt Nam đã dành sự tập trung đáng kể cho việc luyện thi IELTS. Tuy nhiên, IELTS chủ yếu giúp học sinh phát triển các kỹ năng phục vụ cho kỳ thi. Điều học sinh thực sự cần là sự chuẩn bị giúp các em chuyển tiếp hiệu quả từ bậc phổ thông sang giáo dục đại học. Nếu nhà trường chỉ tập trung vào luyện thi IELTS, học sinh có thể sẽ không đạt kết quả tốt với dạng đề như năm nay. Ngược lại, nếu các em được chuẩn bị chuyên sâu hơn về những kỹ năng học thuật này, kết quả có thể khả quan hơn đáng kể”- TS Yulia Tregubova nêu ý kiến.
