Chiều 7/11, dưới sự chủ trì của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hoàng Minh Sơn, Bộ GD&ĐT đã tổ chức hội nghị lấy ý kiến về dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư (GS,PGS). Dự thảo thông tư này có nhiều chính sách đột phá khi trao quyền cho các cơ sở giáo dục đại học được tự chủ bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh GS, PGS.
Ông Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục Nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục cho biết, Thông tư được xây dựng dựa vào các căn cứ chính trị, pháp lý và căn cứ thực tiễn quan trọng. Bộ đã đánh giá, tổng kết việc thực hiện Quyết định 37/2018/QĐ-TTg, đến nay đã xét công nhận 3.698 ứng viên đạt chuẩn chức danh GS, PGS. Quyết định 37 đã tạo hành lang pháp lý rõ ràng, từng bước tiếp cận chuẩn mực quốc tế; hướng tới chất lượng đội ngũ.
Tuy nhiên, việc bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh GS, PGS hiện nay chưa gắn với vị trí việc làm; chưa có cạnh tranh; có kẽ hở tính điểm quy đổi thành tổng điểm mà chưa chú ý đánh giá thực chất công trình khoa học; chưa chú trọng năng lực giảng dạy. Hiện quy trình bổ nhiệm GS, PGS theo 3 cấp là rất nặng nề, mất nhiều thời gian. Đa số ý kiến của các cơ sở giáo dục đại học thống nhất với đánh giá việc thực hiện Quyết định 37, đồng thời các trường kiến nghị cần thiết phải thay đổi theo hướng tăng cường tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học
Cũng theo ông Vũ Minh Đức, khi xây dựng dự thảo Thông tư, Bộ GD&ĐT cũng đã tham khảo kinh nghiệm quốc tế của Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Australia, Hoa Kỳ, Pháp về tiêu chí, tiêu chuẩn (học vấn, nghiên cứu, kinh nghiệm giảng dạy, đóng góp cho trường và xã hội; quy trình bổ nhiệm; tỷ lệ và cơ cấu GS, PGS
Dự thảo quy định rõ thẩm quyền Bộ trưởng Bộ GD&ĐT quy định tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình và các cơ sở giáo dục đại học thực hiện việc bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh GS, PGS.
“Chức danh GS, PGS theo quy trình bổ nhiệm mới sẽ gắn với vị trí, nhiệm vụ và nguồn lực. Cơ sở giáo dục đại học chỉ bổ nhiệm GS, PGS khi có vị trí (chức danh giảng viên đại học trong cơ cấu tổ chức, nhân sự), có nhiệm vụ và điều kiện để người được bổ nhiệm làm việc. Coi trọng chất lượng; bảo đảm liêm chính khoa học; bảo đảm hội nhập quốc tế và cơ chế “cạnh tranh” trong bổ nhiệm. Đảm bảo khách quan, công bằng giữa ứng viên trong và ngoài cơ sở giáo dục đại học. Đồng thời, dự thảo phân cấp mạnh mẽ, đề cao trách nhiệm người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học, tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình”, Cục trưởng Vũ Minh Đức nhấn mạnh.
Tại hội nghị, GS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học, Xã hội và Nhân văn đánh giá, dự thảo thông tư khá chặt chẽ, tiếp thu nhiều ý kiến phản biện, các điều khoản cũng rõ ràng, có sự kế thừa và có tính hội nhập.
“Góc độ cá nhân, tôi nhận thấy, so với Quyết định 37, dự thảo đã kế thừa khá nhiều. Khi chức danh GS, PGS theo quy trình bổ nhiệm mới sẽ gắn với vị trí việc làm – trong khi các công chức, viên chức của ngành Giáo dục đã được xác định vị trí việc làm, là một bước thay đổi tiến bộ, rất cần thiết. Quy định mới cũng sẽ hạn chế được sự lạm phát không cần thiết khi có tỉ trọng giữa GS, PGS, tiến sĩ/giảng viên, có yêu cầu tiêu chí cứng và mềm, có cả quy định miễn nhiệm là hợp lí. Tôi có băn khoăn là nguồn ứng viên bên ngoài, chắc chắn các trường sẽ khó khăn hơn. Bên cạnh đó, thông tư tính chỉ tiêu theo nhóm ngành gần, nhưng một số lĩnh vực đặc thù như ngành Dân tộc học, sẽ vướng về số lượng chuyên gia”, GS Hoàng Anh Tuấn bày tỏ.
PGS.TS Hoàng Tùng, Hiệu trưởng Trường ĐH Xây dựng đề xuất, nên bổ sung “những phát minh sáng chế” vào điều kiện tối thiểu; năng lực dẫn dắt cũng chưa được đưa vào dự thảo. Hiện 1 GS khi hướng dẫn 1 nghiên cứu sinh thì được Trường ĐH Xây dựng quy đổi thành 200 giờ giảng, vậy theo quy định mới, có được quy đổi hay không?
Đại diện Học viện Quân y cho hay, với các trường đào tạo về sức khỏe, tiêu chuẩn độc quyền sáng chế có được thay thế bằng bài báo quốc tế hay không? Việc xây dựng phác đồ chẩn đoán điều trị sẽ do nhiều tác giả tham gia, nhiều bệnh viện tham gia, vậy làm rõ tác giả chủ trì là như thế nào?
Chung quan điểm về nhóm ngành sức khỏe, đại diện Trường ĐH Y Hà Nội cho rằng, y tế là đặc thù, những công bố khoa học của ngành Y có chất lượng, có đóng góp rất lớn và có sức ảnh hưởng. Do đó, Trường ĐH Y Hà Nội đề xuất, nhóm ngành sức khỏe đang được xếp vào nhóm ngành 2, thì nên đưa vào nhóm ngành 1.
“Hiện dự thảo quy định, hội đồng sẽ do các trường quyết định, nhưng lại khống chế 30% thành viên trong hội đồng là thành viên bên ngoài, nên chăng để các trường tự quyết tỉ lệ đó, có thể là 20% hoặc 10%, như thế đảm bảo quyền tự quyết của các trường”, đại diện Trường ĐH Y Hà Nội nói.
GS Bùi Văn Ga, ĐH Đà Nẵng cho rằng, vị trí việc làm là cấu trúc của nhà trường khi quy định chức danh GS, PGS theo vị trí việc làm, có thể mâu thuẫn khi ứng viên là GS, PGS về hưu, hoặc hợp đồng, thì khi họ bổ nhiệm GS, họ có vị trí việc làm hay không, có bổ nhiệm được không?
Quy định về ngoại ngữ, GS Bùi Văn nêu, dự thảo chỉ nêu một số thứ tiếng là tiếng Pháp, Trung, Đức, vậy sao không mở rộng sang các thứ tiếng khác như tiếng Tây Ban Nha, Bồ Đào Nhà, do đó, GS Ga đề xuất nên ghi chung: tiếng Anh là bắt buộc và sử dụng ngoại ngữ tùy thuộc chuyên môn.
PGS.TS Nguyễn Lân Hùng Sơn, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Hà Nội phân tích, theo điều 7 của dự thảo thông tư, nhiều nhóm ngành hiện có số lượng GS, PGS vượt công thức do Hội đồng chức danh Giáo sư Nhà nước công nhận trước đây, nên các giảng viên trẻ sẽ không được bổ nhiệm mới trong nhiều năm. Như vậy, giảng viên trẻ đạt chuẩn, sẽ chuyển đi nơi khác, gây chảy máu chất xám. “Đề nghị trong giai đoạn chuyển tiếp (3-5 năm) mỗi nhóm ngành được bổ nhiệm mới tối thiểu bằng số người nghỉ hưu, chuyển đi”, PGS.TS Nguyễn Lân Hùng Sơn đề nghị…
Sau khi nghe các đại biểu đóng góp ý kiến, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Quang Hưng cho hay, Ban soạn thảo sẽ tiếp thu tối đa các ý kiến góp ý, trong đó đáng chú ý là các vấn đề sau: Về số lượng cơ cấu GS, PGS sẽ không có tình trạng bổ nhiệm dàn trải, bổ nhiệm gắn với vị trí việc làm; sẽ có quyết định chuyển tiếp hợp lí, tránh lấp đầy và thông tư là “khung” sẽ cố gắng xử lí tốt nhóm ngành đặc thù, tuy không thể bao quát kỹ từng nhóm ngành. Cũng theo Thứ trưởng Phạm Quang Hưng, Bộ sẽ hài hòa giữa các tiêu chí “định lượng và định tính”, tiếp tục rà soát quyết định chuyên gia phản biện, rà soát các vấn đề chuyển tiếp, vi phạm liêm chính, đảm bảo thông tư phải chặt chẽ, khả thi và chuẩn mực.
Kết luận hội nghị, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn khẳng định, một tiến bộ vượt bậc trong dự thảo thông tư là sẽ trao quyền bổ nhiệm chức danh GS, PGS quanh năm cho các trường. Những quy định mới sẽ tạo sự cạnh tranh và tác động, tạo sự năng động, dịch chuyển trong đội ngũ GS, PGS. Nếu các trường không có chính sách tốt, sẽ thua các trường khác. Thông tư mới bao gồm “tiêu chuẩn tối thiểu”, “cạnh tranh vị trí làm”, công khai minh bạch chỉ tiêu và sẽ hậu kiểm, tăng cường thanh tra, kiểm tra là những biện pháp để đảm bảo chất lượng GS, PGS”. “Tôi mong các thầy phải đánh giá công tâm, khách quan góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực”, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn bày tỏ.
Về tiêu chuẩn chức danh GS, PGS theo dự thảo mới, Bộ GD&ĐT quy định tiêu chuẩn tối thiểu (gồm tiêu chuẩn chung và tiêu chuẩn năng lực), cơ sở đào tạo quy định tiêu chuẩn cụ thể nhưng không được thấp hơn, không được bỏ tiêu chuẩn/tiêu chí, thay đổi hoặc bổ sung trường hợp thay thế ngoài quy định của thông tư này.
Quy định 3 năng lực cốt lõi (năng lực giảng dạy và kết quả đào tạo; năng lực nghiên cứu, sáng tạo tri thức và uy tín khoa học; năng lực phát triển tập thể và phục vụ cộng đồng), trọng số tối thiểu tương ứng: 30- 30- 20%.
Chú trọng năng lực giảng dạy: Yêu cầu giờ giảng trực tiếp (3 năm x 180h hoặc 6 năm x 90h), số lượng tiến sĩ, thạc sĩ; phát triển chương trình. Đánh giá trực tiếp năng lực giảng dạy thông qua hồ sơ, thuyết giảng, thuyết trình…
