Liên kết "3 Nhà" - Khâu đột phá để giải quyết các bài toán lớn của quốc gia

Ngày 13/11, tại Đại học Bách khoa Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), các bộ, cơ quan liên quan tổ chức hội nghị hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2026 với chủ đề: “Từ bài toán đến thị trường - Hợp tác 3 nhà kiến tạo đột phá khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo”.

Động lực để xây dựng mô hình tăng trưởng mới

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Quang Hưng cho biết, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, tạo điều kiện để các nhà khoa học, các trường đại học và doanh nghiệp phát huy năng lực nghiên cứu, sáng tạo và ứng dụng công nghệ.

Trong buổi làm việc với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là động lực chủ yếu để Việt Nam xây dựng mô hình tăng trưởng mới, đồng thời là yếu tố căn cốt để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong dài hạn, tức là từ 10% trở lên.

Tại hội nghị toàn quốc tháng 10 vừa qua, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh liên kết viện, trường với doanh nghiệp là khâu đột phá để giải quyết các bài toán lớn của quốc gia, ngành, địa phương và doanh nghiệp. Phó Thủ tướng đề nghị các đơn vị chức năng nghiên cứu giao nhiệm vụ theo gói, với mục tiêu và sản phẩm rõ ràng. Các bộ, địa phương và doanh nghiệp đặt bài toán. Viện, trường nghiên cứu, doanh nghiệp cùng đầu tư và tiếp nhận kết quả. Nhà nước hỗ trợ về cơ chế, một phần kinh phí và chia sẻ rủi ro. Bộ GD&ĐT phối hợp với Bộ KH&CN xác định danh mục bài toán công nghệ ưu tiên.

Theo Thứ trưởng Phạm Quang Hưng, thực tế đã có những mô hình hợp tác đem lại sản phẩm cụ thể. Tuy nhiên, ở nhiều nơi, từ thỏa thuận hợp tác đến hợp đồng nghiên cứu vẫn còn một khoảng cách. Các bên thường khó thống nhất hai việc: Ai đầu tư cho thử nghiệm và ai được quyền khai thác kết quả. Hiệu quả hợp tác cần được đánh giá qua bài toán đã giải quyết, nguồn lực đã huy động và sản phẩm được thị trường chấp nhận.

“Tôi mong đơn vị sử dụng kết quả cùng đặt bài toán ngay từ đầu. Doanh nghiệp nêu yêu cầu thực tế, nhà trường đề xuất giải pháp, Nhà nước xác định khâu cần hỗ trợ. Khi thử nghiệm, ba bên cùng đối chiếu sản phẩm với yêu cầu ban đầu và thống nhất ai sẽ làm gì để đưa sản phẩm vào sử dụng”, Thứ trưởng Phạm Quang Hưng nói.

Điểm nhấn của hội nghị là công bố 7 cam kết hợp tác thực hiện chương trình KH&CN của Bộ GD&ĐT triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, với sự tham gia của 6 cơ sở giáo dục đại học và 15 doanh nghiệp, hợp tác xã. Các chương trình tập trung vào những lĩnh vực ưu tiên như: Dữ liệu và trí tuệ nhân tạo phục vụ quản lý nông nghiệp, thủy sản vùng Đồng bằng sông Cửu Long; công nghệ lõi đường sắt đô thị; vật liệu nano cho cảm biến thông minh và linh kiện bán dẫn; AIoT trong nuôi trồng thủy sản; vật liệu nano đa chức năng phục vụ nông nghiệp xanh; UAV thông minh phục vụ kinh tế tầm thấp; trí tuệ nhân tạo, thị giác máy tính cho sản xuất thông minh.

Kết quả hội nghị sẽ gồm danh mục bài toán đề xuất đặt hàng, các mô hình hợp tác hiệu quả và các kiến nghị về cơ chế đặt hàng, tài chính, chia sẻ rủi ro, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, sẽ được 2 Bộ tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ, góp phần đưa hợp tác “3 Nhà” đi vào thực chất

Thay đổi cơ chế pháp luật về tài chính để tháo gỡ điểm nghẽn

Hội nghị diễn ra các phiên hội thảo chuyên đề.

Tại phiên chuyên đề: “Nhà nước đặt hàng - Tập đoàn dẫn dắt - Đại học đồng hành: Giải quyết bài toán lớn quốc gia, làm chủ công nghệ chiến lược”, PGS.TS Vũ Văn Tích, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược khoa học và công nghệ, Bộ KH&CN nêu thực trạng: Nhiều yêu cầu công nghệ mới được nêu ở mức mục tiêu chung như chuyển đổi số, tăng năng suất, tiết kiệm năng lượng hoặc phát triển sản phẩm mới, nhưng chưa cụ thể hóa thành dữ liệu nền, yêu cầu kỹ thuật, giới hạn chi phí, thời hạn điều kiện thử nghiệm và tiêu chí đánh giá.

Khi bài toán chưa rõ, khó lựa chọn phương thức nghiên cứu, xác định đối tác với hình thành cam kết tiếp nhận kết quả.

Cũng theo PGS.TS Vũ Văn Tích, rủi ro là đặc tính của hoạt động nghiên cứu phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, cần phân biệt trường hợp không đạt giả thuyết công nghệ dù đã tuân thủ đúng quy trình với hành vi vi phạm pháp luật, hoặc sử dụng nguồn lực sai mục đích, đồng thời xác định trước các mốc đánh giá, phương án điều chỉnh, dừng và xử lý kết quả.

Phó Giám đốc Học viện Chiến lược khoa học và công nghệ đề xuất, cần phải nâng cao chất lượng phát hiện và chuẩn hóa nhu cầu công nghệ, bài toán đặt hàng. Khuyến khích doanh nghiệp, địa phương và cơ quan của nhu cầu sử dụng kết quả xác định rõ hiện trạng, yêu cầu kỹ thuật, điều kiện áp dụng, hiệu quả mong đợi và khả năng tiếp nhận. Đồng thời phải tăng cường kết nối cung - cầu công nghệ; hướng dẫn áp dụng đầy đủ thống nhất cơ chế pháp luật hiện hành về tài chính hợp tác nghiên cứu, tài sản trí tuệ sử dụng dữ liệu và khai thác hạ tầng; quản trị rủi ro giám sát theo mốc kết quả và thương mại hóa công nghệ; tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, địa phương, viện nghiên cứu cơ sở giáo dục đại học và cộng đồng doanh nghiệp trong trao đổi nhu cầu và kinh nghiệm hợp tác.

Thiếu tá Võ Mạnh Cường, Phó Trưởng ban Kế hoạch – Tài chính, Tổng Công ty Công nghệ Công nghiệp Toàn cầu (GTINX), Bộ Công an cho hay, theo số liệu của Bộ KH&CN, khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng còn lớn. Chi nghiên cứu và phát triển do doanh nghiệp thực hiện của Việt Nam tương đương 0,3% GDP, so với 1,3% mức chi của Singapore, 2,1% của Trung Quốc và 4,2% của Hàn Quốc là quá ít. Giai đoạn 2021-2025, doanh nghiệp chủ trì 181 trong 1.451 nhiệm vụ KH&CN cấp quốc gia, chiếm 12,5%. Chỉ có 27/991 doanh nghiệp (khoảng 2,7%) hình thành từ kết quả nghiên cứu của viện, trường. Trong 8 tháng đầu năm 2026, trên các sàn giao dịch công nghệ có khoảng 62.548 công nghệ chào bán nhưng chỉ ghi nhận 750 nhu cầu tìm mua và 72 giao dịch thành công, nguyên nhân chủ yếu ở khâu đặt hàng, thử nghiệm, định giá và chuyển giao kết quả nghiên cứu.

Thiếu tá Võ Mạnh Cường cho biết, GTINX xác định liên kết “3 Nhà” là phương thức để rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng, phục vụ trực tiếp nhiệm vụ chính trị của lực lượng. Để mô hình “3 Nhà” đi vào thực chất, GTINX đề xuất Bộ KH&CN chủ trì, phối hợp với bộ, ngành liên quan xây dựng danh mục nhiệm vụ KHCN đặt hàng định kỳ trên cơ sở nhu cầu thực tiễn. Đối với các sản phẩm công nghệ, công nghiệp an ninh, GTINX đề nghị bố trí môi trường thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) để doanh nghiệp phối hợp với viện, trường triển khai thử nghiệm, đánh giá hiệu quả trước khi sản xuất, công nghiệp hóa. Mặt khác, GTINX còn đề nghị hoàn thiện quy định về quyền sở hữu, quyền sử dụng và định giá kết quả nghiên cứu hình thành từ nhiệm vụ KHCN có sử dụng nguồn lực nhà nước; hình thành cơ chế tài trợ nghiên cứu ứng dụng theo nguyên tắc vốn đối ứng giữa ngân sách nhà nước và doanh nghiệp…

Tại hội nghị, nhiều doanh nghiệp, trung tâm nghiên cứu đã đề xuất nhiều giải pháp để mô hình “3 Nhà” phát huy hiệu quả.

Tập đoàn Viettel đề nghị, giao doanh nghiệp dẫn dắt một số công trình công nghệ chiến lược mà doanh nghiệp có thế mạnh; nhân rộng mô hình “3 Nhà” cho các chương trình công nghệ chiến lược, trong đó Nhà nước đặt hàng và đầu tư kinh phí cho viện, trường giải các bài toán công nghệ nền, công nghệ lõi do doanh nghiệp xác định.

Trung tâm NAVIS, Đại học Bách khoa Hà Nội đề nghị, cần tổ chức đặt hàng từ bài toán có chủ sở hữu, nơi tiếp nhận cụ thể; nên chia quá trình đầu tư thành các giai đoạn có bằng chứng kiểm chứng; cùng với tài chính, các bên cần thỏa thuận sở hữu trí tuệ trước khi triển khai; cuối cùng là cơ chế tạo thuận lợi cho việc mua sắm nguyên vật liệu đặc thù phục vụ cho các nghiên cứu, nhà nước cần có cơ chế cho phép mua sắm và nhập khẩu thuận lợi hơn với các nguyên vật liệu thiết bị khi đã có xác nhận của cơ quan chủ quản…