Vướng mắc triển khai thực tế
Chia sẻ tại Toạ đàm “Đất đa mục đích - Cơ hội phát triển và những vấn đề đặt ra trong thực tiễn” do Báo Tiền phong tổ chức chiều 31/7, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc HTX Du lịch sinh thái Mù Cang Chải (Lào Cai) Lê Văn Tuyên cho biết, thực tế từ đơn vị mình, sau 10 năm làm du lịch, vướng mắc lớn nhất vẫn là thủ tục đất đai.
Theo ông, việc chuyển mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất thương mại, dịch vụ rất khó khăn, có trường hợp mất 5-10 năm mới hoàn thành. Thời gian kéo dài khiến doanh nghiệp chịu áp lực về vốn, trong khi thiết kế, công năng công trình có thể trở nên lạc hậu trước khi được triển khai.
“Ví dụ tại khu Đảo Thiên Đường Hồ Thác Bà chúng tôi triển khai, việc khai thác du lịch đang vướng quy định về bến thủy nội địa. Muốn được cấp phép đón khách phải có bến bãi, nhưng để xây dựng bến bãi thì khu đất lại phải được chuyển sang đất thương mại, dịch vụ. Chủ trương đất sử dụng đa mục đích là rất đúng đắn, song từ chủ trương đến thực tế vẫn còn khoảng cách lớn”, ông Tuyên chia sẻ.
Đánh giá cao chính sách đất sử dụng đa mục đích, ông Nguyễn Quốc Huy, Giám đốc Hợp tác xã Nấm Tam Đảo (Phú Thọ) cho rằng, từ thực tiễn của đơn vị mình cho thấy sử dụng đất đa mục đích không phải là thay đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp mà là gia tăng giá trị trên nền tảng sản xuất.
Sản xuất vẫn là hoạt động cốt lõi, kết hợp với dịch vụ, trải nghiệm và giới thiệu sản phẩm, qua đó nâng cao giá trị nông sản, tạo thêm việc làm, mở rộng sinh kế, quảng bá hình ảnh địa phương và gìn giữ nghề truyền thống.
“Tuy nhiên, việc triển khai vẫn gặp nhiều vướng mắc. Khó khăn lớn nhất là chưa có hướng dẫn thống nhất về phạm vi, điều kiện và trình tự thực hiện các hoạt động kết hợp trên đất nông nghiệp. Từ đó dẫn đến mỗi địa phương áp dụng theo cách khác nhau, gây khó khăn cho hợp tác xã, doanh nghiệp trong lập phương án đầu tư và huy động vốn”, ông Huy cho hay.
Trong khi đó, ở góc độ của chính quyền địa phương, Phó Chủ tịch UBND xã Đà Bắc (Phú Thọ) Nguyễn Đức Kiên cho biết, quá trình triển khai chính sách, chính quyền cơ sở đang đối mặt với nhiều áp lực trong thẩm định, quản lý và giám sát.
“Khó khăn lớn nhất là xác định ranh giới giữa sử dụng đất đa mục đích và sử dụng đất sai mục đích. Việc xác định nghĩa vụ tài chính đối với phần diện tích sử dụng kết hợp cũng còn nhiều lúng túng do chưa có hướng dẫn cụ thể. Chính quyền cấp xã hiện chịu áp lực lớn nhất khi triển khai chính sách mới. Lực lượng mỏng, thiếu công cụ giám sát nên gặp nhiều khó khăn”, ông Kiến cho biết.
Cần sớm có hướng dẫn cụ thể
Nói về vướng mắc trong thực tế, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc HTX Du lịch sinh thái Mù Cang Chải (Lào Cai) Lê Văn Tuyên cho hay, đến nay, tại địa bàn tỉnh Yên Bái cũ vẫn chưa có trường hợp nào được chấp thuận sử dụng đất đa mục đích. Nguyên nhân không phải doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện mà do quy định còn thiếu cụ thể, khiến người có thẩm quyền chưa dám ký vì lo ngại trách nhiệm.
“Các bộ, ngành nên sớm ban hành hướng dẫn chi tiết về điều kiện, trình tự, thủ tục và tiêu chí áp dụng đối với đất đa mục đích. Đồng thời quy định rõ tỷ lệ diện tích, mật độ và quy mô công trình được phép xây dựng để người dân có căn cứ thực hiện, còn chính quyền yên tâm giải quyết hồ sơ’, ông Tuyên kiến nghị.
Chủ tịch Câu lạc bộ Đầu tư và Khởi nghiệp Doanh nhân trẻ Việt Nam Lê Mạnh Cường cũng cho rằng, quá trình triển khai vẫn còn vướng mắc do thiếu hướng dẫn và chưa thống nhất trong áp dụng pháp luật.
Theo ông Cường, ví dụ như trong lĩnh vực nông nghiệp,du lịch nông nghiệp là hướng đi bền vững, nhất là tại vùng sâu, vùng xa và miền núi, nơi còn nhiều dư địa phát triển. Thay vì chỉ đưa nông sản đến thị trường đô thị, cần tạo điều kiện để người dân khai thác chính không gian sản xuất của mình, kết hợp nông nghiệp với trải nghiệm, du lịch và quảng bá sản phẩm.
"Khi người trẻ nhìn thấy cơ hội phát triển ngay trên quê hương, họ sẽ có thêm động lực lập nghiệp, đồng thời góp phần gìn giữ tài nguyên, bản sắc văn hóa và thúc đẩy kinh tế địa phương", ông Cường nhấn mạnh.
Để phát huy hiệu quả mô hình này, theo ông, mỗi địa phương cần lựa chọn hướng phát triển phù hợp với lợi thế về đất rừng, đất nông nghiệp hoặc đất nuôi trồng thủy sản, thay vì áp dụng một mô hình chung. Cùng với đó, các bộ, ngành và địa phương cần sớm ban hành hướng dẫn cụ thể về sử dụng đất đa mục đích, tạo điều kiện để thanh niên, doanh nghiệp và hợp tác xã, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, mạnh dạn đầu tư và phát triển các mô hình kinh tế mới.
Khẳng định ưu điểm của chính sách, bà Đoàn Thị Thanh Mỹ, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, tinh thần của Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 16/6/2022 là giải phóng nguồn lực đất đai, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất. Trên cơ sở đó, Luật Đất đai năm 2024 lần đầu tiên bổ sung cơ chế sử dụng đất đa mục đích, cho phép nhiều loại đất được kết hợp thêm mục đích sử dụng nhưng vẫn phải giữ nguyên mục đích chính.
“Sau gần hai năm triển khai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ghi nhận hầu hết địa phương đánh giá đây là chủ trương đúng hướng, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất và khai thác tốt hơn nguồn lực đất đai. Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn còn nhiều khó khăn”, bà Mỹ thừa nhận.
Theo bà Thanh Mỹ, vướng mắc lớn nhất hiện nay là xác định ranh giới giữa mục đích sử dụng chính và mục đích kết hợp. Nhiều trường hợp khó xác định tỷ lệ diện tích sử dụng kết hợp, nhất là khi người sử dụng đất mở rộng công trình tạm, đường nội bộ hoặc bãi đỗ xe. Quy định diện tích sử dụng kết hợp không vượt quá 50% diện tích đất của mục đích chính cũng khiến chính quyền cơ sở gặp khó khăn trong kiểm tra, giám sát.
Bên cạnh đó, việc triển khai còn liên quan đến nhiều luật khác như Luật Xây dựng, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Lâm nghiệp và pháp luật về bảo vệ môi trường nên nhiều địa phương vẫn lúng túng khi áp dụng.
“Thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục tổng kết thực tiễn để hoàn thiện quy định, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý đất sử dụng đa mục đích. Quan điểm là tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai nhưng kiên quyết xử lý các trường hợp lợi dụng chính sách để chuyển mục đích sử dụng đất trái quy định”, bà Đoàn Thị Thanh Mỹ cho biết.
