Góp ý về vấn đề dự báo dân số của thành phố vào ngày 28/10 vừa qua, Hiệp hội Bất động sản (BĐS) TP Hồ Chí Minh cho rằng, việc dự báo quy mô dân số và sức chứa đô thị tại các mốc thời điểm năm 2030, 2035, 2045, 2050 có tính đến tỷ lệ dân số dự phòng khoảng 10% cần được thành phố tính toán kỹ. Đây là căn cứ đầu vào rất quan trọng để xây dựng Quy hoạch tổng thể TP Hồ Chí Minh trong dài hạn, sát thực tiễn nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Trong đó bao gồm cả định hướng phát triển các khu đô thị mới và chỉnh trang, tái thiết, tái phát triển các khu vực đô thị cũ để sử dụng tối ưu các nguồn lực. Việc dự phòng cũng nhằm sẵn sàng đón đầu lượng tăng dân số cơ học trong 100 năm sắp tới theo từng giai đoạn phát triển của thành phố. Nhất là trong điều kiện thành phố đã và đang tạo được sức hấp dẫn về môi trường sống, làm việc theo chính sách thu hút nhân tài, thu hút nhà đầu tư, thu hút lực lượng lao động có trình độ…
Theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội BĐS TP Hồ Chí Minh, quy mô dân số hiện nay của thành phố khoảng 14 triệu người, gồm dân số thường trú, tạm trú trên 6 tháng và “dân số quy đổi”. Nhưng bên cạnh đó cũng có trường hợp người nhập cư không đăng ký tạm trú hoặc chỉ đăng ký lưu trú ngắn hạn mà trên thực tế đã cư trú nhiều năm. Hoặc trường hợp như Công ty Giày Pou Yuen ở phường Bình Tân lúc cao điểm có đến 80 nghìn người lao động (hiện còn khoảng 55 nghìn lao động) trong đó có khoảng 80% là người đến từ các tỉnh, thành khác thuê phòng trọ tại khu vực Bến Lức, tỉnh Tây Ninh, hàng ngày có cả trăm xe đưa đón, tham gia giao thông, sử dụng các dịch vụ, tiện ích của thành phố.
Ngoài ra, mục tiêu trải thảm đỏ để thu hút nhân tài từ cộng đồng hơn 6,5 triệu người Việt Nam ở nước ngoài và nhân tài là người nước ngoài đến làm việc, sinh sống lâu dài tại thành phố cùng với chiến lược phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới cũng là những yếu tố khiến dân số thành phố tăng mạnh.
Cụ thể, với mục tiêu cả nước thu hút 45-50 triệu khách du lịch quốc tế và TP Hồ Chí Minh dự kiến đón 20 triệu khách du lịch quốc tế vào năm 2030, trong đó chỉ riêng Dự án khu đô thị lấn biển Cần Giờ đã có khả năng đón 40 triệu khách du lịch mỗi năm, là những nhân tố tác động đến việc tăng dân số cơ học cần được xem xét để tính toán “dự báo dân số quy đổi” để dự báo sát với thực tế.
Những yếu tố trên là cơ sở để Quy hoạch tổng thể dự báo quy mô dân số TP Hồ Chí Minh sẽ tăng liên tục trong 25 năm sắp tới, bình quân tăng 0,2-0,3 triệu người/năm trong giai đoạn trước năm 2030; giai đoạn 2030-2035 tăng bình quân tăng 0,3-0,4 triệu người/năm; giai đoạn 2035-2045 tăng bình quân 0,3 triệu người/năm và giai đoạn 2045-2050 bình quân tăng 0,5 triệu người/năm. Song dự báo này có thể chưa tiên lượng hết xu thế già hoá dân số và xu thế sụt giảm người dân từ các tỉnh, thành về TP Hồ Chí Minh sinh sống, làm việc.
Ngoài ra, xu thế giảm đà tăng dân số tự nhiên do giảm mức sinh và do già hóa dân số cũng sẽ biểu hiện rất rõ khi mức sinh tại TP Hồ Chí Minh chỉ đạt trung bình 1,51 con/phụ nữ, thấp so với mức sinh thay thế 2,1 con/phụ nữ của cả nước. Mặt khác, theo Đề án phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, thì trong năm 2025 số người cao tuổi (từ 60 tuổi trở lên) tại thành phố đã ở mức trên 1,57 triệu người, chiếm 11,4% dân số, chiếm tỉ lệ cao nhất cả nước và dự báo sẽ vượt 3 triệu người vào năm 2038.
Thực trạng này đưa thành phố bước vào thời kỳ dân số già hoá. Số người có độ tuổi từ 60 trở lên sẽ chạm mốc 4,6 triệu vào năm 2048, chiếm đến 18% dân số thành phố, khi đó TP Hồ Chí Minh sẽ ngấp nghé chạm mốc “xã hội già hóa” theo chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới. Đáng lưu ý là số liệu thống kê cho thấy, TP Hồ Chí Minh đã bước vào thời kỳ “già hoá dân số” kể từ năm 2017 và rất khó đảo ngược xu thế này.
Nguyên nhân làm giảm đà tăng dân số cơ học do sụt giảm lực lượng lao động đến từ các tỉnh, thành khác biểu hiện rất rõ qua xu thế giảm số lượng người đến từ các tỉnh, thành khác hàng năm. Nếu như trong khoảng 20 năm trước đây, TP Hồ Chí Minh trước sáp nhập luôn giữ được đà tăng trung bình khoảng 0,2 triệu người đến thành phố cư trú/năm; tỉnh Bình Dương (cũ) thu hút được đến 1,2 triệu người đến sinh sống/năm, thì trong 10 năm gần đây, tại nhiều địa phương đã hình thành các cực tăng trưởng mới, giữ chân người lao động tại chỗ nên lượng người đến TP Hồ Chí Minh sinh sống, làm việc có xu thế giảm dần về số lượng, nhất là giảm về lực lượng lao động phổ thông.
Ông Lê Hoàng Châu cho rằng, quy hoạch tổng thể có mức dự phòng quy mô dân số khoảng 10% trong các giai đoạn phát triển của thành phố để sẵn sàng đón đầu lượng tăng dân số cơ học trong 100 năm tới sẽ tạo điều kiện thực hiện các dự án phát triển các khu đô thị mới và các dự án chỉnh trang, tái thiết, tái phát triển các khu vực đô thị cũ, lụp xụp. Bởi nếu không xác định trần quy mô dân số hợp lý, sẽ không có căn cứ để xây dựng Quy hoạch chung xây dựng TP Hồ Chí Minh và cũng không thể xây dựng hệ thống các quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000; 1/5000 làm căn cứ xây dựng các đồ án quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 của các dự án đầu tư. Đặc biệt, nếu không xác định trần quy mô dân số hợp lý sẽ trở thành rào cản, không thể thực hiện hiệu quả công tác phát triển và chỉnh trang, tái thiết, tái chỉnh trang đô thị.
Thực tế cho thấy, quy hoạch phát triển của thành phố trong giai đoạn trước đây xác định quy mô dân số của quận Bình Thạnh (cũ) đến năm 2020 chỉ là 560 nghìn nhân khẩu. Nhưng ngay từ năm 2014, dân số trên địa bàn này đã đạt con số 560 nghìn người, gồm 480 nghìn người thường trú và 80 nghìn người đến từ các địa phương khác. Tình trạng trên dẫn đến việc các chủ đầu tư không còn “trần quy mô dân số” để thực hiện các dự án phát triển nhà ở, nhất là các đô thị lớn như tại Bình Quới - Thanh Đa hoặc thực hiện các dự án chỉnh trang, tái thiết, tái phát triển đô thị, di dời nhà trên và ven kênh rạch tại địa phương.
Mặt khác, quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000 thường có các chỉ tiêu quy hoạch chính như các khu chức năng, quy mô dân số toàn phân khu nên khi thực hiện dự án nhà ở xã hội hoặc dự án cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư cũ đã bị “vướng” rào cản là không có đủ “trần quy mô dân số” để thực hiện dự án. Lý do, các quy hoạch phân khu chưa tính đến “trần quy mô dân số”, “quy mô dân số dự phòng” để thực hiện các dự án này.
Góp ý về Quy hoạch tổng thể TP Hồ Chí Minh - tầm nhìn 100 năm do đơn vị tư vấn đưa ra, TS Trần Du Lịch, nguyên Phó Trưởng đoàn chuyên trách, Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh cho rằng, sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP Hồ Chí Minh đang tiến gần mô hình vùng đại đô thị, tương tự các trung tâm lớn trên thế giới. Do đó, cần làm rõ hơn định hướng phát triển đô thị đa cực, lấy giao thông công cộng và mô hình TOD làm xương sống; phát triển đô thị hướng biển, bám sông; xây dựng đô thị số và quản trị bằng dữ liệu. Đồng thời xem thích ứng với biến đổi khí hậu là trụ cột xuyên suốt của quy hoạch.
