Siết xét duyệt, hậu kiểm đến cùng
Theo số liệu thống kê, đến hết tháng 8, TP Hà Nội có 159.000 căn hộ tại 158 dự án nhà ở xã hội và nhà ở cho lực lượng vũ trang đã được chấp thuận, trong đó 20.800 căn tại 25 dự án đã khởi công. Tuy nhiên, quá trình phát triển nguồn cung vẫn phát sinh những vi phạm đáng lo ngại.
Điển hình mới đây nhất, Công an TP Hà Nội đã khởi tố vụ án liên quan hành vi thu tiền chênh trái quy định của hơn 300 khách hàng tại một dự án nhà ở xã hội, số tiền lên tới 80 tỷ đồng. Vụ việc cho thấy nguy cơ người dân bị một số đối tượng lợi dụng nhu cầu an cư để thu những khoản tiền trái phép, khiến cơ hội tiếp cận nhà ở ưu đãi bị bóp méo.
Trước thực trạng này, Sở Xây dựng Hà Nội vừa phải ban hành Văn bản số 22453/SXD-PTĐT, yêu cầu tăng cường quản lý việc xét duyệt mua, thuê, thuê mua và quản lý, sử dụng nhà ở xã hội trên địa bàn.
Theo đó, chủ đầu tư phải rà soát quy trình tiếp nhận, kiểm tra, xét duyệt hồ sơ; đối chiếu đầy đủ điều kiện về đối tượng, nhà ở, thu nhập và các tiêu chí liên quan. Thông tin dự án, thời điểm nhận hồ sơ, số lượng căn hộ mở bán, điều kiện và trình tự đăng ký phải được công bố rộng rãi để người dân tiếp cận trực tiếp.
Đáng chú ý, chủ đầu tư không được thu tiền, nhận đặt cọc hoặc ký thỏa thuận làm phát sinh quyền mua nhà ở xã hội khi người đăng ký chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định. Quy định này nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quy trình đăng ký để thu tiền trái phép, tạo ra những giao dịch không được pháp luật bảo đảm.
Một yêu cầu quan trọng khác là tăng cường hậu kiểm sau bàn giao căn hộ. Các trường hợp sử dụng sai đối tượng, tự ý chuyển nhượng, cho thuê, cho mượn hoặc thực hiện giao dịch trái quy định phải được phối hợp kiểm tra, xử lý nghiêm.
Không chỉ Hà Nội, TP Bắc Ninh cũng yêu cầu chấn chỉnh hoạt động xây dựng, kinh doanh nhà ở xã hội, tập trung vào những dự án có giá bán cao bất thường hoặc bị người dân phản ánh thiếu minh bạch trong xác định giá.
Theo thông tin trên Cổng thông tin điện tử Bộ Xây dựng, UBND TP Bắc Ninh đã ban hành Công văn số 11291/UBND-KTN, giao Sở Xây dựng lập danh sách các dự án có dấu hiệu bất thường để kiểm tra theo thứ tự ưu tiên. Trọng tâm là làm rõ căn cứ xác định giá bán, kiểm soát các khoản chi phí cấu thành giá nhà ở xã hội. Nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật, vụ việc sẽ được chuyển cơ quan công an điều tra, xử lý.
Những động thái này cho thấy, phát triển nhà ở xã hội không thể chỉ tính bằng số căn hộ được xây dựng. Việc kiểm soát giá bán, điều kiện thụ hưởng và quá trình sử dụng nhà cũng có ý nghĩa quyết định, bảo đảm nguồn lực ưu đãi được phân bổ đúng mục tiêu.
Xử lý nghiêm gian lận, bảo vệ người mua thực
Theo TS Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng văn phòng Luật sư Chính pháp (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), thời gian qua, các hành vi trục lợi chính sách nhà ở xã hội diễn biến phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến ý nghĩa an sinh của chương trình.
Những vi phạm phổ biến gồm làm giả giấy tờ chứng minh thu nhập, hoàn cảnh để đủ điều kiện mua nhà; nhờ người khác đứng tên hộ; tìm cách đưa hối lộ để được ưu tiên xét duyệt. Một số trường hợp mua nhà nhưng không sử dụng để ở mà cho thuê lại hoặc tìm cách bán chênh lệch kiếm lời.
Đáng lo ngại, các đối tượng trung gian còn quảng cáo về “suất ngoại giao”, suất mua ưu tiên hoặc giá ưu đãi để thu tiền của người có nhu cầu. Không ít người lao động có nguy cơ mất tiền mà vẫn không có được căn hộ như kỳ vọng.
TS Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng, tùy tính chất và mức độ, hành vi làm giả tài liệu để hợp thức hóa hồ sơ có thể bị xem xét về tội làm giả tài liệu, con dấu của cơ quan, tổ chức theo Bộ luật Hình sự. Hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, đưa hối lộ hoặc môi giới hối lộ cũng có thể bị xử lý hình sự khi đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Những trường hợp gian dối trong việc đăng ký, sử dụng nhà ở xã hội còn có thể bị xem xét thu hồi căn hộ và xử lý theo quy định pháp luật.
“Để đưa chính sách đến đúng đối tượng, cơ quan chức năng và các địa phương cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, siết quy trình quản lý dự án và nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư trong thẩm định hồ sơ. Cùng với đó, cần tăng cường kiểm tra sau bàn giao, kịp thời phát hiện các trường hợp gian lận, sử dụng nhà sai quy định. Đối với các trường hợp vi phạm áp dụng chế tài phù hợp, thu hồi nhà ở có được từ hành vi gian lận và yêu cầu bồi thường thiệt hại khi có căn cứ”, TS Luật sư Đặng Văn Cường kiến nghị.
Ở góc độ khác, chuyên gia pháp lý bất động sản, Luật sư Phạm Thanh Tuấn (Đoàn luật sư TP Hà Nội) nhận định, chính sách nhà ở xã hội thời gian qua đã có những điều chỉnh theo hướng tạo thuận lợi hơn cho người dân.
Theo Luật sư Phạm Thanh Tuấn, về cơ bản, điều kiện mua nhà ở xã hội tập trung vào hai nhóm chính: Điều kiện về thu nhập và điều kiện về nhà ở. Vì vậy, người dân cần chủ động tìm hiểu quy định áp dụng đối với trường hợp của mình, chuẩn bị hồ sơ và thực hiện theo quy trình chính thức, không nên tin vào những lời chào mời mua suất ưu tiên qua trung gian.
“Khi quy trình đã được chuẩn hóa, việc sử dụng dịch vụ môi giới không chính thống không những có thể làm phát sinh chi phí không cần thiết mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất tiền, vướng rủi ro pháp lý. Người dân cần kiểm tra thông tin từ cơ quan chức năng và chủ đầu tư, không giao tiền chỉ dựa trên cam kết của môi giới”, Luật sư Phạm Thanh Tuấn khuyến nghị.
Luật sư Phạm Thanh Tuấn cho rằng, muốn nhà ở xã hội thực sự trở thành điểm tựa an cư cho người thu nhập thấp, cần kết hợp phát triển nguồn cung với kiểm soát chặt khâu phân phối và sử dụng. Xử lý nghiêm hành vi gian lận, thu tiền chênh, trục lợi chính sách không chỉ bảo vệ người mua thực mà còn giữ gìn ý nghĩa của một chương trình an sinh quan trọng.
