Chiều 28/7, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 4 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dưới sự chủ trì của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thảo luận, cho ý kiến về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.
Theo Tờ trình tóm tắt định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, qua gần 2 năm thi hành, Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản quy định chi tiết thi hành luật có nhiều nội dung mới mang tính đột phá, quan trọng góp phần vào mục tiêu hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất. Hệ thống pháp luật về đất đai đã kịp thời thể chế đường lối, chủ trương đổi mới của Đảng về chính sách đất đai.
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh, thực tiễn triển khai vẫn phát sinh khó khăn, vướng mắc. Một số quy định chưa đồng bộ với tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp và các luật mới được sửa đổi, bổ sung. Quốc hội, Chính phủ đã ban hành một số Nghị quyết để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành luật và thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp nhưng chỉ mang tính tạm thời.
Bên cạnh đó, sau khi Luật Đất đai năm 2024 được ban hành, Trung ương, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết, kết luận mới về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền và hoàn thiện thể chế, đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện pháp luật đất đai để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 là cần thiết nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương mới của Đảng, bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật. Đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn trong quản lý, sử dụng đất, khơi thông và phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.
Việc sửa đổi luật lần này hướng tới thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, quan điểm của Đảng về đổi mới chính sách, pháp luật đất đai; cụ thể hóa các chủ trương về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Đồng thời giải quyết kịp thời những vấn đề cấp bách phát sinh từ thực tiễn thi hành Luật Đất đai; tháo gỡ căn bản các điểm nghẽn về thể chế, khơi thông nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và mục tiêu tăng trưởng "hai con số" trong giai đoạn mới.
Xây dựng mô hình quản lý đất đai hiện đại, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả thông qua đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, đáp ứng yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.
Chính phủ đã thông qua 7 nhóm chính sách, trong đó có nội dung đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng tích hợp, số hóa, đơn giản hóa hệ thống quy hoạch phù hợp tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; nâng cao chất lượng quy hoạch, kiểm soát chặt việc điều chỉnh quy hoạch và ưu tiên quỹ đất cho kết cấu hạ tầng, nhà ở xã hội, giáo dục, y tế và các động lực tăng trưởng mới.
Một nhóm chính sách đáng chú ý là hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất theo hướng công khai, minh bạch; quy định rõ các trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất; hoàn thiện cơ chế khai thác quỹ đất cơ quan, trụ sở dôi dư và ưu tiên đất cho giáo dục, y tế, nhà ở cho thuê, nhà ở xã hội và các lĩnh vực ưu tiên phát triển.
Bên cạnh đó là nhóm chính sách hoàn thiện cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo hướng hài hòa lợi ích Nhà nước, người dân và nhà đầu tư; rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng; bổ sung cơ chế linh hoạt đối với dự án trọng điểm, cấp bách và trường hợp có sự đồng thuận cao của người dân.
Từ đó chuyển mạnh từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang tư duy "tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”, bảo đảm người có đất bị thu hồi có chỗ ở, điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
Chính phủ đã thông qua nhóm chính sách đổi mới cơ chế tài chính đất đai và giá đất theo hướng chuyển mạnh từ tư duy “quản lý hành chính” sang “quản trị phát triển” về đất đai.
Chính phủ cũng thông qua nhóm chính sách hoàn thiện quy định về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, chế độ sử dụng đất theo hướng khơi thông nguồn lực tài nguyên thông qua mở rộng cơ chế sử dụng đất đa mục đích, khai thác không gian đa chiều, không gian trên cao và lấn biển, thúc đẩy tích tụ, tập trung đất đai. Đồng thời phát triển thị trường quyền sử dụng đất và bổ sung cơ chế đối với một số loại đất, mô hình phát triển mới, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Một nhóm chính sách được quan tâm là đổi mới, tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo; khắc phục bằng được tình trạng không sử dụng đất, để đất hoang hóa, ô nhiễm, suy thoái; các tồn tại lịch sử trong quản lý, sử dụng đất; hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai.
Trình bày báo cáo tóm tắt ý kiến về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành về việc cần quản lý, kiểm soát chặt chẽ các chỉ tiêu đất trồng lúa, đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ, đất rừng sản xuất là rừng tự nhiên, đất quốc phòng, đất an ninh là những chỉ tiêu sử dụng đất quan trọng, có ảnh hưởng đến an ninh, quốc phòng, định hướng phát triển bền vững và ổn định vĩ mô của đất nước.
Đối với các loại đất còn lại, không quản lý theo chỉ tiêu cứng về sử dụng đất mà quản lý theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội.
Phát biểu tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải tán thành chính sách đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai; hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia; xử lý các tồn tại lịch sử trong cấp Giấy chứng nhận; đơn giản hóa trình tự, thủ tục hành chính phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp gắn với nâng cao trách nhiệm của địa phương và tăng cường kiểm tra, giám sát của Trung ương.
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh: “Đất đai thực sự trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Cần đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý hành chính, sang quản trị phát triển về đất đai".
“Quản trị phát triển về đất đai tức là đất đai phải được đưa vào sử dụng, không để hoang hóa, lãng phí. Đất đai thu hồi là phải giao, phải cho thuê để thực hiện đầu tư phát triển. Đất đai phải sử dụng đúng mục đích, hiệu quả, tiết kiệm, chứ không chỉ quản lý trên giấy tờ, quản lý hành chính đơn thuần như trước đây”, Chủ tịch Quốc hội giải thích rõ.
Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý việc sửa đổi Luật Đất đai phải bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với phân bổ nguồn lực hợp lý. Đồng thời nâng cao năng lực thực thi của cấp dưới và tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực, khắc phục tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm của một bộ phận cán bộ, công chức trong giải quyết các thủ tục về đất đai.
Việc sửa đổi Luật Đất đai phải tạo điều kiện cho thị trường bất động sản, trong đó có thị trường quyền sử dụng đất phát triển một cách lành mạnh, ổn định và bền vững.
