Đất hiếm: Mặt trận cạnh tranh Mỹ-Trung “âm ỉ”

Đất hiếm được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như quốc phòng, hàng không vũ trụ, điện tử, cơ khí, công nghiệp hóa chất, luyện kim, công nghệ thông tin, hạt nhân, năng lượng mới. Đất hiếm là tài nguyên chiến lược quý và không thể tái sinh.

Nói một cách dễ hiểu, nếu không có các nguyên tố đất hiếm, rất nhiều công nghệ hiện đại và các ứng dụng sẽ là bất khả thi, và dự trữ chiến lược về đất hiếm là một yếu tố quan trọng trong các cuộc cạnh tranh toàn cầu và an ninh quốc gia.

"Vitamin" của ngành công nghiệp hiện đại

Theo một số nghiên cứu, Mỹ và Trung Quốc là 2 quốc gia đứng đầu, chiếm khoảng hơn 90% tổng lượng tài nguyên đất hiếm trên thế giới. Tuy nhiên, chi phí khai thác đất hiếm quá cao, đi cùng với các lo ngại về tác hại đối với môi trường, nhiều nước phương Tây, nhất là Mỹ trong quá khứ đã đình chỉ các hoạt động khai thác và sản xuất đất hiếm, thay vào đó dựa vào nguồn cung ứng dồi dào và giá rẻ đến từ Trung Quốc. Theo thời gian, họ “quên” mất rằng điều này đã trao cho Trung Quốc vị thế đặc biệt.

Đất hiếm: Mặt trận cạnh tranh Mỹ-Trung “âm ỉ” -0
Mỏ khai thác đất hiếm Bayan Obo của Trung Quốc.

Thị trường đất hiếm đã ghi nhận biến động lớn sau khi Trung Quốc cắt giảm mạnh hạn ngạch xuất khẩu vào năm 2010 do nhiều nguyên nhân. Với trữ lượng đất hiếm thuộc hàng lớn nhất thế giới, Trung Quốc kiểm soát khoảng 97% sản lượng đất hiếm của thế giới và cũng là nơi diễn ra phần lớn các hoạt động chế biến quặng đất hiếm. Điều này, tất yếu dẫn đến nhiều lo ngại cho các khách hàng vốn phụ thuộc nguồn cung này từ lâu như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, hay các nước châu Âu. Giá đất hiếm liên tục tăng mạnh và cũng kích thích nhiều quốc gia thúc đẩy trở lại ngành công nghiệp khai khoáng đất hiếm hoặc đa dạng hóa nguồn cung ngoài Trung Quốc.

Bên cạnh đó, toàn cầu hóa và sự phát triển của các ngành công nghiệp hiện nay đều có mối liên hệ, sự phụ thuộc lẫn nhau của các nguồn lực khiến việc thiếu hụt nguồn cung đầu vào dễ kéo theo hàng loạt các thách thức theo kiểu hiệu ứng “domino”. Bất ổn địa chính trị, như cuộc khủng hoảng hiện nay ở Ukraine, là một trong các ví dụ, nơi thị trường thế giới cùng lúc gặp phải tình trạng thiếu thốn nhiều nguồn nguyên, nhiên liệu (như dầu và khí đốt), phân bón, nhôm, đồng, quặng sắt, niken, thiếc và kẽm, và tất nhiên là cả đất hiếm. Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) gần đây cũng đã cảnh báo về các lỗ hổng trong chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng của thế giới, chủ yếu là việc sản xuất và chế biến chủ yếu tập trung ở một số quốc gia.

Trung Quốc đã xác định đất hiếm là một ngành công nghiệp chiến lược từ năm 1990 và chính phủ tiếp tục đầu tư phát triển ngành này qua tài trợ cho các hoạt động nghiên cứu và phát triển.

Về mặt chính sách, Trung Quốc đã sáp nhập 3 công ty khai thác đất hiếm thuộc sở hữu nhà nước để tạo ra một tập đoàn duy nhất kiểm soát khoảng 40% trữ lượng đất hiếm của nước này. Việc chính phủ Trung Quốc củng cố ngành công nghiệp đất hiếm cũng là một phần trong chiến lược nâng cao chuỗi giá trị nguyên liệu thô toàn cầu thông qua phát triển quy trình xử lý và các ứng dụng mới cho đất hiếm. Trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã thống trị thị trường đất hiếm toàn cầu, dù đã giảm hạn ngạch xuất khẩu tài nguyên này.

Thế khó

Ưu thế thuộc về Trung Quốc trên thị trường đất hiếm đã gây báo động cho các nhà hoạch định chính sách lưỡng đảng tại Mỹ, khích lệ nhiều đề xuất về các chính sách mở rộng hoạt động khai thác khoáng sản quan trọng nội địa, trong đó có cả việc đẩy nhanh quy trình cấp phép và đưa ra các ưu đãi về thuế. Tháng 2-2022, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã ký sắc lệnh hành pháp chỉ đạo các cơ quan liên bang xác định các lỗ hổng trong chuỗi cung ứng.

Tự chủ về nguồn đất hiếm cũng bắt nguồn từ mục tiêu “net zero” đòi hỏi xã hội tiếp nhận các các công nghệ và quy trình phụ thuộc vào khoáng sản này. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa quá trình chuyển đổi xanh và yêu cầu khai thác đất hiếm đang gây ra những mâu thuẫn và xung đột nhất định, bởi một số nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng chính quá trình khai thác có nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực với các mục tiêu “xanh” mà nhân loại hướng đến.

Điều đáng nói ở đây, bất chấp nhiều nỗ lực để làm sống lại ngành khai thác đất hiếm và tìm lại vị thế, Mỹ vẫn phụ thuộc vào việc nhập khẩu 31 trong số 35 loại khoáng sản quan trọng và không có năng lực sản xuất nội địa 14 loại trong số này. Mỹ đang xem xét áp thuế đối với đất hiếm theo dự luật lưỡng đảng từng được đề xuất từ giữa năm 2022. Tuy nhiên, theo nhiều phân tích, dù Mỹ có các động thái như thế nào, trong ngắn và trung hạn, với lợi thế là sự thức thời, Trung Quốc vẫn sẽ kiểm soát đáng kể nguồn cung cấp lithium và 85% chuỗi cung ứng đất hiếm của thế giới, đủ để thống trị các ngành công nghiệp toàn cầu đang hướng đến thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh.

Sách trắng về Chỉ số Phát triển ngành pin Lithium-Ion Trung Quốc năm 2021, do Tập đoàn Phát triển Công nghiệp Thông tin Điện tử Trung Quốc (CCID), cho biết Trung Quốc là nhà sản xuất 70% pin và mô-đun năng lượng mặt trời của thế giới và nhà sản xuất pin lithium-ion hàng đầu thế giới là các công ty Trung Quốc.

Công cuộc chuyển đổi xanh toàn cầu vẫn chưa ai dám chắc sẽ diễn ra như thế nào, song trên chặng đường đó, có thể thấy việc tiếp cận, khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyên thô này sẽ có những tác động đáng kể tới thực tế địa chính trị trong những thập kỷ tới, và càng đặt ra những đòi hỏi về tự chủ nguồn tài chuyên và các hoạt động khai thác, cũng như việc cân bằng với các mục tiêu xanh và phát triển bền vững.

Thái Hân (Tổng hợp)

Các tin khác

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Dưới ánh đèn lờ mờ của những khu dân cư ven đô, khi thành phố còn chưa tỉnh giấc, những "vòi bạch tuộc" của thực phẩm bẩn đang âm thầm vươn ra. Từ những lò mổ không phép nhếch nhác, thịt gia súc, gia cầm không qua kiểm dịch được tuồn thẳng vào chợ đầu mối, bếp ăn tập thể, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe hàng triệu người dân.

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị quan trọng cho ASIAD 20, với nhiều kỳ vọng nhưng cũng không ít lo âu. Sau những tín hiệu tích cực ở đấu trường châu lục, đội tuyển được kỳ vọng có thể tạo nên bất ngờ. Tuy nhiên, trong bối cảnh lực lượng biến động và sự cạnh tranh khốc liệt từ các cường quốc châu Á, câu hỏi lớn được đặt ra: liệu bắn cung Việt Nam có đủ khả năng giành huy chương?

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Mạng xã hội đang xuất hiện ngày càng nhiều nội dung gây sốc, phản cảm chỉ để thu hút lượt xem. Từ vụ TikToker ở Lào Cai bị xử phạt vì đăng video xấu độc, không phù hợp thuần phong mỹ tục đến những hiện tượng “giang hồ mạng” như L.9N, có thể thấy một thực tế rõ ràng: càng gây tranh cãi, càng dễ lan truyền, và hệ quả là trong môi trường số, những nội dung phản cảm như có đất dụng võ: Chỉ cần bạn sẵn sàng xem, tôi sẵn sàng làm nội dung.

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Sau những bộ phim kinh dị chỉ để lại sức hút bề nổi, thể loại này tại Việt Nam đang dần mang sắc thái bản địa, khơi dậy trầm tích tín ngưỡng và văn hóa dân gian. Đây là bước đi đầy tham vọng, dẫu còn nhiều thách thức, của một nền điện ảnh đang tìm kiếm tiếng nói riêng giữa bối cảnh cạnh tranh của thị trường tiêu thụ văn hóa toàn cầu.

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

IMF cảnh báo kinh tế toàn cầu đối mặt nguy cơ suy thoái khi xung đột Trung Đông kéo dài, đồng thời hạ triển vọng tăng trưởng và đưa ra 3 kịch bản với các mức độ rủi ro khác nhau tùy theo diễn biến giá dầu và thị trường tài chính.

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

Nguồn cung nhiên liệu hàng không đối mặt rủi ro gián đoạn, EU đang chuẩn bị kịch bản nhập khẩu từ Mỹ và tăng dự trữ nhằm hạn chế tác động tới ngành hàng không.

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam đang đứng trước một bài toán nan giải tại ASIAD 20 (diễn ra tại Nhật Bản vào tháng 9 tới) khi đặt mục tiêu giành 1 HCV, 1 HCB và 1 HCĐ trong bối cảnh sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Nếu như đấu trường Đông Nam Á vẫn là “sân nhà” quen thuộc, thì bước ra châu lục, mọi thứ trở nên khắc nghiệt hơn gấp nhiều lần.

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

“Cơm áo không đùa với khách thơ”, khi thu nhập từ sân khấu không đủ sống, nhiều nghệ sĩ biểu diễn phải xoay xở đủ nghề như làm MC, hát thuê, buôn bán… Dẫu vậy, không ít người vẫn chọn ở lại với nghề, giữ lửa đam mê và chờ đợi một cơ hội đổi thay.

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Cuối năm 2024, qua công tác nắm tình hình, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an phát hiện trên thị trường có rất nhiều loại sữa không đảm bảo chất lượng, đặc biệt là các loại sữa dành cho các đối tượng đặc biệt như người già, trẻ em, phụ nữ có thai, người gầy yếu... và các loại sữa có ghi bổ sung vitamin, canxi, khoáng chất, thậm chí cả đông trùng hạ thảo, tổ yến... nên đã báo cáo lãnh đạo Bộ chỉ đạo xác minh, làm rõ, xác định 2 công ty sản xuất các loại sữa trên với số lượng đặc biệt lớn là Công ty Rance Pharma và Công ty Hacofood.

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Thị trường xuất bản Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ, trong khi nền tảng số mở ra vô vàn cơ hội tiếp cận tri thức. Thế nhưng, chính sự phong phú ấy lại khiến người đọc dễ rơi vào tình trạng bối rối và mất phương hướng khi chọn sách khoa học, dòng sách thiết yếu để xây dựng nền tảng tri thức cho mọi lứa tuổi.

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Ở 3 kỳ SEA Games liên tiếp, đội tuyển karate Việt Nam không chỉ đóng góp nhiều HCV cho Đoàn thể thao Việt Nam mà còn duy trì được vị thế số một Đông Nam Á. Đây là nền tảng quan trọng để các võ sĩ của chúng ta hướng đến mục tiêu chinh phục huy chương tại ASIAD.

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Với những người chiến sĩ CAND khoác lên mình sắc xanh lá mạ, vinh dự, tự hào nhưng trách nhiệm cũng rất nặng nề, Công an xã Cẩm Hưng đã và đang ngày đêm giữ cho thế trận an ninh nhân dân vững chắc, đảm bảo an ninh, trật tự để mang lại bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập.

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số đang thay đổi cách người Việt tiếp cận di sản và văn hóa. Từ những bộ sưu tập tĩnh trong tủ kính, công chúng dần bước vào trải nghiệm sống động qua trình chiếu mapping và trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh việc hỗ trợ hoạt động bảo tồn, công nghệ còn làm sống dậy các lớp giá trị văn hóa, đồng thời mở ra động lực cho kinh tế trải nghiệm theo hướng bền vững.

Mỹ được, mất gì sau một năm áp thuế đối ứng?

Mỹ được, mất gì sau một năm áp thuế đối ứng?

Thuế đối ứng giúp Mỹ cải thiện một số chỉ số kinh tế vĩ mô và thu hút đầu tư, nhưng đồng thời làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Sau một năm, bức tranh kinh tế Mỹ hiện lên với cả gam sáng và những khoảng tối đáng chú ý.

Chuyên gia nước ngoài nâng tầm thể thao Việt Nam

Chuyên gia nước ngoài nâng tầm thể thao Việt Nam

Trong hành trình vươn ra đấu trường châu lục và thế giới, thể thao Việt Nam đang đứng trước một bài toán quen thuộc nhưng chưa bao giờ dễ giải: làm thế nào để rút ngắn khoảng cách với các cường quốc. Và một trong những cách không bao giờ lỗi thời đó là chiêu mộ HLV đẳng cấp từ các nền thể thao phát triển hơn.

AI đang tái định hình điện ảnh Trung Quốc

AI đang tái định hình điện ảnh Trung Quốc

Làn sóng AI đang len lỏi vào mọi khâu sản xuất, từng bước tái định hình ngành điện ảnh Trung Quốc. Cơ hội mở ra cho nhiều người làm nghề, nhưng cũng kéo theo không ít thách thức về bản sắc và sự cạnh tranh trong tương lai.