Tuy nhiên, đáng lên án khi một số tổ chức, cá nhân mang tư tưởng thù địch vẫn không ngừng đưa ra những luận điệu xuyên tạc, cố tình bóp méo sự thật, phủ nhận các thành tựu to lớn mà Việt Nam đã đạt được trong việc bảo đảm quyền con người.
Âm mưu, thủ đoạn tiêm nhiễm thông tin độc hại đối với trẻ em trên không gian mạng
Kỷ nguyên số làm thay đổi toàn bộ các lĩnh vực trong đời sống xã hội và tác động đến mọi cá nhân, trong đó có trẻ em theo cả hai chiều hướng tích cực và tiêu cực. Không thể phủ nhận những lợi ích mà các loại máy tính hoặc thiết bị thông minh có kết nối với mạng internet mang đến cho các em như phục vụ học tập, nghiên cứu, trao đổi trực tuyến… Song những cạm bẫy từ mạng xã hội cũng đưa đến không ít những vụ việc đau lòng, gây ra những hậu quả, nguy cơ tiềm ẩn cho xã hội và mỗi quốc gia. Bên cạnh đó, trong khi nhiều trẻ em được sinh sống, học tập, vui chơi lành mạnh, được ôm ấp, chở che trong vòng tay yêu thương của gia đình, thì cũng đã có những trẻ em bị các thế lực thù địch, các tổ chức phản động, đối tượng cơ hội chính trị coi là công cụ lợi dụng để phục vụ cho ý đồ chính trị, chống phá, xuyên tạc trên không gian mạng. Chính vì vậy, vấn đề bảo vệ quyền trẻ em trên không gian mạng là yêu cầu cấp thiết để tạo nên môi trường lành mạnh cho sự phát triển toàn diện của thế hệ tương lai của đất nước.
Thủ đoạn phổ biến nhất, đó là thổi phồng những sự vụ riêng lẻ, đánh tráo khái niệm, rêu rao rằng “muốn trẻ em Việt Nam được bảo vệ thì phải thay đổi chế độ chính trị, từ bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng”. Như các trang tin RFA, Nhật ký yêu nước… đã lợi dụng những vụ trẻ em bị đuối nước, trẻ em bị bạo lực học đường, bị bạo hành để vu cáo “trẻ em Việt Nam bị mất quyền sống”, “chính quyền bỏ mặc”, “nhà nước phân biệt đối xử với trẻ em đồng bào dân tộc thiểu số”, “trẻ em người Kinh được đi học, trẻ em người dân tộc phải đi làm”... Điển hình trên không gian mạng xuất hiện cái gọi là “Doithoaionline”, do tổ chức mang danh “Liên minh vì dân chủ cho Việt Nam” lợi dụng vấn đề quyền trẻ em để tung ra bản tài liệu “Quyền phụ nữ và quyền trẻ em sau 50 năm” nhằm xuyên tạc, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và con đường phát triển XHCN mà nhân dân ta đã lựa chọn.
Gần đây, lợi dụng chính quyền địa phương như Hà Nội, Bắc Giang, Thành phố Hồ Chí Minh… tiến hành hoạt động giải toả, di dân để làm các dự án lớn phục vụ cho việc xây dựng hạ tầng phát triển kinh tế, xã hội, các thế lực thù địch, các tổ chức phản động, đối tượng cơ hội chính trị tìm cách kích động, xúi giục những gia đình nằm trong diện bị giải toả bắt con em mình bỏ trường, bỏ lớp, xuống đường cầm theo băng rôn, biểu ngữ tụ tập đông người, gây rối trật tự công cộng. Lợi dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) chúng còn lấy hình ảnh trẻ em trên mạng để làm clip có nội dung giả mạo (deepfake), tạo hiệu ứng tâm lý, ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý trẻ em và dư luận xã hội.
Thông qua không gian mạng, với chiêu trò thâm độc từ “thao túng nhận thức” đến kêu gọi tham gia các hội nhóm “xã hội dân sự”, chúng kích động học sinh, sinh viên hành động "bất tuân dân sự" tiêm nhiễm những tư tưởng cực đoan, vô chính phủ, chống chính quyền. Thủ đoạn chống phá dưới chiêu bài “bất tuân dân sự” được coi là nguồn gốc thai nghén các cuộc ly khai, bạo loạn, “cách mạng đường phố”, bạo loạn lật đổ chính quyền… giống như ở một số quốc gia thời gian qua, tạo ra những hệ quả nghiêm trọng, khôn lường.
Những thủ đoạn này còn gây khủng hoảng niềm tin, nhất là với những đối tượng yếu thế như trẻ em, gây hoang mang, không nhận thức được đúng sai, mất niềm tin vào gia đình, nhà trường và xã hội, nghi ngờ các giá trị truyền thống. Dần dần tiêm nhiễm lối sống lệch chuẩn, xa rời truyền thống dân tộc, biến trẻ em trở thành lực lượng dễ bị lôi kéo nhất tham gia vào những hoạt động về tội phạm mạng, thậm chí là những hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia. Đặc biệt, việc lợi dụng trẻ em nhằm kích động, chống phá trên không gian mạng được chúng triệt để khai thác “chân rết” đi đến các vùng miền, xâm nhập vào các cộng đồng, tác động theo kiểu “mưa dầm thấm lâu”. Đây chính là một phần trong chiến lược “diễn biến hòa bình” nhằm làm suy yếu nền tảng chính trị, phá hoại sự ổn định xã hội, đe doạ quyền con người và nền độc lập, chủ quyền của một quốc gia.
Những minh chứng sinh động trong đảm bảo quyền trẻ em trong kỷ nguyên số
Trước đây, quyền con người chủ yếu được thực thi trong không gian vật lý, tuy nhiên, sự bùng nổ của công nghệ số - không gian mạng, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) đến Internet vạn vật (IoT) - đã mở rộng biên giới của những quyền này, đồng thời tạo ra những quyền mới, vốn chưa từng tồn tại. Chẳng hạn, quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân số nay được công nhận là một quyền con người cốt lõi. Kỷ nguyên số đánh dấu sự phát triển của thời đại công nghệ thuộc lĩnh vực điện tử - viễn thông mang tính toàn cầu.
Trong kỷ nguyên số, con người thực hiện các hành vi xã hội không bị giới hạn bởi không gian và thời gian, biên giới quốc gia, văn hoá, ngôn ngữ… dựa trên mạng lưới kết nối của cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, bao gồm mạng viễn thông, mạng internet, mạng máy tính, hệ thống thông tin, hệ thống xử lý và điều khiển thông tin, cơ sở dữ liệu… gọi chung là không gian mạng. Kỷ nguyên số làm thay đổi cách chúng ta sống, làm việc. Lĩnh vực pháp luật nói chung và pháp luật về quyền trẻ em nói riêng cũng không nằm ngoài tầm ảnh hưởng của nó.
Việt Nam đã có những bước đi chủ động nhằm bảo đảm quyền con người trong môi trường số, như ban hành Luật An ninh mạng năm 2018, Luật Dữ liệu năm 2024, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025. Những văn bản này không chỉ thiết lập cơ sở pháp lý để bảo vệ thông tin cá nhân, lợi ích cộng đồng mà còn kết nối với chuẩn mực quốc tế, tạo nền tảng cho quản lý minh bạch và công bằng. Chính phủ Việt Nam đã ký kết và phê chuẩn nhiều công ước quốc tế về quyền trẻ em và chống lao động trẻ em, như Công ước 138 và 182 của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO). Mới đây, việc Việt Nam đăng cai lễ ký Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội), minh chứng cho cam kết bảo vệ quyền lợi công dân, trong đó có bảo vệ quyền trẻ em trong không gian số.
Sự kiện Việt Nam đăng cai Lễ ký Công ước tại Thủ đô Hà Nội vừa qua tiếp tục khẳng định cam kết mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước trong hợp tác quốc tế phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia, nhất là tội phạm mạng, cũng như góp phần đảm bảo quyền con người, trong đó có đảm bảo quyền trẻ em trên không gian mạng, xây dựng môi trường mạng ổn định, an toàn, văn minh, bền vững. Trong bối cảnh thế giới đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về nhân quyền và công lý quốc tế, nhu cầu cấp bách về một hiệp ước toàn cầu mới để ngăn chặn tội phạm mạng, bảo vệ quyền con người trên không gian mạng chưa bao giờ rõ ràng hơn.
Với kinh nghiệm và trách nhiệm quốc tế, Việt Nam không chỉ góp phần xây dựng nền hòa bình bền vững mà còn trở thành điểm sáng trong nỗ lực bảo vệ nhân quyền, nhất là đảm bảo quyền trẻ em trên không gian mạng. Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 50 năm hợp tác giữa Việt Nam và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), 35 năm Việt Nam phê chuẩn Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em, bà June Kunugi, Giám đốc UNICEF khu vực Đông Á-Thái Bình Dương nhấn mạnh: "Cùng nhau, chúng ta có thể biến tham vọng thành hành động và đưa Việt Nam trở thành hình mẫu về quyền trẻ em trong khu vực và trên thế giới".
Việc đặt trẻ em và phát triển con người vào vị trí trọng tâm trong các ưu tiên quốc gia đã giúp ngày càng nhiều trẻ em Việt Nam được chăm sóc tốt hơn, lớn lên khỏe mạnh hơn, được tiếp cận giáo dục nhiều hơn, được bảo vệ tốt hơn và có thêm nhiều cơ hội để phát huy tối đa tiềm năng của mình. Có thể nói, trong hơn ba thập kỷ qua, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong công cuộc xóa đói giảm nghèo, nhờ đó, tỷ lệ lao động trẻ em ở Việt Nam thấp hơn 2% so với trung bình của khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Vừa qua Cuộc thi "Học sinh với an ninh mạng 2026" được Bộ Công an và Bộ Giáo dục và Đào tạo bảo trợ, do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia chủ trì, phối hợp với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an; Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các đơn vị đồng hành tổ chức. Chỉ trong thời gian ngắn, vòng sơ khảo của cuộc thi đã thu hút 1.125.331 học sinh THCS tham gia, đến từ 6.840 trường THCS của 34 tỉnh, thành phố. Đây là con số rất ấn tượng, tương đương khoảng 15% tổng số học sinh THCS toàn quốc và khoảng 64% số trường THCS trên cả nước tham gia. Cuộc thi không chỉ là một sân chơi kiến thức, mà đang từng bước trở thành một mô hình giáo dục số có chiều sâu, góp phần hình thành kỹ năng tự bảo vệ, nâng cao năng lực nhận diện rủi ro và xây dựng thói quen ứng xử văn minh cho học sinh trên không gian mạng.
Để tiếp tục đảm bảo quyền trẻ em trên không gian mạng, thời gian tới các cấp chính quyền cần đẩy mạnh hơn nữa công tác thông tin, tuyên truyền pháp luật về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em nhằm nâng cao nhận thức của các tầng lớp nhân dân về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Bộ Công an tiếp tục làm tốt công tác tham mưu cho Chính phủ đẩy mạnh thực hiện Chương trình quốc gia phòng, chống tội phạm liên quan đến xâm hại phụ nữ, trẻ em và bảo vệ trẻ em trên không gian mạng; chủ động xác minh, nắm tình hình, phòng ngừa, ngăn chặn âm mưu và hoạt động của các đối tượng xấu trên không gian mạng. Tiếp tục nâng cao vai trò, trách nhiệm của ông bà, cha mẹ và người thân nhằm xây dựng thiết chế gia đình bền vững. Gia đình, nhà trường và toàn xã hội cần có cái nhìn đúng đắn, nghiêm túc hơn về việc tăng cường giám sát các hoạt động của con em mình trên không gian mạng, đặc biệt là huấn luyện, hướng dẫn trẻ em sử dụng Internet an toàn, kịp thời phản ánh lại những yếu tố độc hại để ngăn chặn.
Những thành tựu trong bảo đảm quyền con người, nhất là đảm bảo quyền trẻ em trên không gian mạng ở Việt Nam đã tạo cơ sở thực tiễn vững chắc để khẳng định uy tín quốc gia và bác bỏ các luận điệu sai trái, thiếu khách quan của các thế lực thù địch về nhân quyền. Với quyết tâm mạnh mẽ của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội, Việt Nam hoàn toàn có khả năng xây dựng một không gian số văn minh, lành mạnh, nơi mọi cá nhân đều được tôn trọng, bảo vệ, trong đó trẻ em luôn là đối tượng được ưu tiên hàng đầu.
