Cuộc chiến với crypto nóng lên

Thắt thòng lọng

Một thông báo mới đây từ Cơ quan Tội phạm quốc gia Anh đã thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư tiền ảo. Thông báo cho biết cơ quan phòng chống tội phạm có tổ chức  của Anh sẽ thành lập một đội điều tra crypto và tài sản ảo. Cơ quan Tội phạm quốc gia cũng sẽ sớm mở cuộc thi tuyển chọn sỹ quan cảnh sát cho đơn vị này.

Quyết định trên được đưa ra sau ba tháng kể từ khi Quốc hội Anh phê chuẩn chính sách tăng quyền hạn của cảnh sát trong việc điều tra các hoạt động kinh doanh tiền ảo dính dáng đến khủng bố và tội phạm có tổ chức. Trong khi Bộ Tài chính Anh theo đuổi tham vọng phát hành đồng tiền ảo của riêng mình (ý tưởng được Thủ tướng Rishi Sunak đề xướng), những chính sách mới này quả có phần kỳ lạ. Nhưng đây chỉ là một ví dụ trong “làn sóng” thắt chặt quy định về crypto đang diễn ra tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Mới đây, Viện Công tố Sofia (Bulgaria) đã ra quyết định khởi tố sàn giao dịch crypto Nexo vì tội rửa tiền, trốn thuế, làm giả sổ sách, và lừa đảo tài chính. Hơn 300 cảnh sát đã được huy động để lục soát trụ sở của Nexo tại Sofia. Nexo là một trong số các thực thể tài chính lớn cuối cùng trên thế giới chấp nhận tiền ảo làm tài sản thế chấp khi vay vốn. Hai đối thủ trực tiếp của Nexo là Celcius và BlockFi đều đang trong khủng hoảng vì giá trị crypto chạm đáy. Ước tính trung bình một năm Nexo xử lý số giao dịch trị giá khoảng 19 tỷ USD.

Tại Hàn Quốc, chính phủ nước này đang theo sát vụ điều tra Tổng công ty Bithump, doanh nghiệp chủ quản sàn giao dịch tiền ảo cùng tên. Trước đó Bithump từng bị phạt hàng chục triệu USD vì tội trốn thuế. Nguyên chủ tịch công ty là Lee Jung-Hoon cũng chỉ vừa mới thoát một vụ kiện tội chiếm đoạt trái phép 100 triệu USD của khách hàng.  Bithump bị cáo buộc làm giả giấy tờ và phát hành tiền ảo trái phép-Seoul cho phép người dân kinh doanh crypto, nhưng không tổ chức tài chính Hàn Quốc nào được phép tự mình phát hành ra một loại crypto mới.

Ủy ban chứng khoán Thái Lan đang mở cuộc điều tra sàn giao dịch tiền ảo Zipmex. Tuy đơn vị này đã hoàn thành hồ sơ xin phá sản, nhưng yêu cầu của họ đang bị nhà chức trách đặt sang một bên để phục vụ việc điều tra. Theo Bloomberg, Zipmex bị tố cáo kinh doanh đa cấp. Các gói đầu tư ZipUP và ZipUP+ của họ chào mời mức lãi suất “không tưởng” mà không có bằng chứng gì về các nguồn lợi nhuận của mình. Mọi chuyện chỉ vỡ lở sau khi Zipmex buộc phải công bố khoản lỗ 53 triệu USD của mình.

Không phải ngẫu nhiên mà nhà chức trách nhiều quốc gia đồng loạt mở cuộc điều tra vào các tổ chức kinh doanh tiền ảo. Theo số liệu của công ty nghiên cứu CertiK, tổng số tiền nhà đầu tư toàn cầu mất vào các vụ lừa đảo tiền ảo trong năm 2021 chạm ngưỡng 700 tỷ bảng Anh, tăng gần gấp đôi so với 2 năm trước đó. Cần phải nói rằng đây là số liệu được tổng hợp từ 93 vụ lừa đảo đã được khởi tố, chưa kể những trường hợp đang bị điều tra.

Báo Financial Times bình luận: “Bất cứ nhà quan sát nào cũng biết rằng thị trường tiền ảo bất ổn và mờ ám đến nhường nào. Vậy thì tại sao nhà chức trách lại phải chờ tới tận bây giờ mới bắt đầu kiểm soát thị trường? Câu trả lời thứ nhất là “sức ỳ của bộ máy”. Câu trả lời thứ hai có phần sâu xa hơn. Bộ máy tuyên truyền và vận động hành lang của các đơn vị kinh doanh crypto đã hoạt động rất hiệu quả trong việc khiến giới quan chức hoặc là “ngoảnh mặt đi”, hoặc là bị mờ mắt vì những lời hứa “trên mây” về lợi ích và tiềm năng của tiền ảo. Phải đến khi những vụ lừa đảo crypto với quy mô cực lớn liên tục bị vỡ lở thì nhà chức trách mới không thể làm ngơ được nữa”.

Trên tuyến đầu trận mạc

43,3% số cuộc điều tra các công ty tiền ảo đang diễn ra thuộc thẩm quyền Cục điều tra liên bang Mỹ (FBI). Cộng với 20,6% khác đang được Sở mật vụ Hoa Kỳ điều tra thì có thể thấy rõ rằng Mỹ đang là “tiền tuyến” trong cuộc chiến với tội phạm tiền ảo. Đây không phải là điều dễ dàng với các nhà điều tra Mỹ.

Công tố viên quận Nam thành phố New York Damian Williams trả lời đài truyền hình MSNBC: “Tiền ảo trong tay tội phạm là một công cụ để chúng lợi dụng người yếu thế trong xã hội. Trong một thời gian dài các nhà đầu tư cá nhân là đối tượng bị những kẻ lừa đảo nhắm đến. Điều này cho phép chúng “nằm dưới tầm radar” của nhà chức trách. Tham vọng của chúng lớn dần lên, từ đó dẫn đến việc lừa đảo cả các tổ chức đầu tư lớn. Đáng lẽ mọi chuyện đã không đi đến mức này nếu những nhà lập pháp lắng nghe các nạn nhân và hành động ngay từ đầu”.

Ông Damian Williams hiện là người phụ trách chính vụ khởi tố Sam Bankman-Fried, CEO sàn giao dịch tiền ảo FTX lớn thứ hai thế giới, vì hàng loạt các tội danh lừa đảo dẫn đến thiệt hại hơn 8 tỷ USD tài sản của khách hàng. “Quả bom tấn” này đã và đang đảo lộn thị trường tiền ảo thế giới do FTX có quá nhiều quan hệ lợi ích với các cá thể khác trên thị trường. Nếu như chỉ nói riêng nước Mỹ thì không chỉ những ngân hàng lớn như JPMorgan Chase, CityBank, Wells Fargo,… mà nhiều quỹ an sinh xã hội, quỹ phúc lợi đầu tiên cũng là khách hàng của FTX. Trong trường hợp các tổ chức này không lấy lại được tài sản của họ, sự ổn định kinh tế - xã hội của Mỹ hoàn toàn có khả năng bị lung lay nghiêm trọng.

Một công tố viên trả lời phỏng vấn AP: “Đây là một vụ án mà bất kỳ nhà điều tra nào cũng sẽ phải “bước nhẹ nói khẽ”. Cha mẹ của Sam Bankman-Fried đều là những nhân vật “có máu mặt” trong đảng Dân chủ. Một điểm làm tôi phấn khởi là báo chí không “bỏ quên” câu chuyện về các mối quan hệ chính trị của Sam Bankman-Fried. Chỉ có sức ép của truyền thông mới có thể buộc các quan chức hoạt động minh bạch và công bằng”.

Thành công đầu tiên của ông Damian Williams và các đồng nghiệp cho đến lúc này là ngăn cản thành công Sam Bankman-Fried không bỏ trốn sang Bahamas, nơi đặt trụ sở của FTX và nhà riêng của bị cáo. Sam Bankman sẽ được xét xử tại tòa án thành phố New York.

Sau FTX, trường hợp của Digital Currency Group (DCG) có lẽ nhận được sự quan tâm nhiều nhất của xã hội Mỹ. DCG là doanh nghiệp chủ quản của Greyscale (công ty đầu tư Bitcoin lớn nhất thế giới) và sàn giao dịch tiền ảo Genesis. Sự sụp đổ của FTX đẩy DCG vào tình thế khó khăn nhưng cũng “vén màn bí mật” bao quanh mối quan hệ tài chính giữa DCG và Genesis. Có bằng chứng để tin rằng Genesis đã vay tiền ảo của khách hàng, sau đó cho DCG sử dụng số tài sản này để đầu tư mà không có bất kỳ thông báo gì cho khách hàng. Tất nhiên là điều khoản sử dụng vốn mà Genesis áp dụng với DCG là vô cùng “ưu đãi”. Khi thị trường crypto rơi vào suy thoái như hiện nay, DCG không có cách đầu tư nào để thu hồi lại cả vốn lẫn lãi để trả khách hàng, từ đó dẫn đến việc Genesis cấm các chủ tài khoản không được rút tiền của mình.

Sau hành động trên, Ủy ban Chứng khoán Hoa Kỳ (SEC) ra thông cáo cho biết sẽ “để mắt” đến DCG. Hai anh em sinh đôi Tyler và Cameron Winklevoss, nhà sáng lập của Genesis, sau đó đã tuyên bố hành động của SEC là “ngu ngốc” và khẳng định rằng Genesis và DCG hoạt động hoàn toàn độc lập với nhau. Tuy vậy, sau một trường hợp tương tự xảy ra giữa FTX và Alameda Research (một công ty đầu tư do Sam Bankman sở hữu), tuyên bố trên không khỏi nghi ngờ.

Một mối quan tâm khác của bộ máy tư pháp Mỹ là bù đắp cho các nạn nhân. Thông thường nạn nhân của các vụ lừa đảo tài chính rất ít khi nhận lại được số tiền mình mất. Nhưng mới đây, Tòa án thành phố San Diego đã tuyên bố trao trả 70 triệu USD cho 800 cá nhân đến từ 40 quốc gia khác nhau bị lừa bởi BitConnect. Sàn tiền ảo này là một trong những công ty crypto lớn đầu tiên bị xử kiện vì tội lừa đảo đa cấp. Không ít khách hàng của BitConnect đã bị “lóa mắt” vì những lời mời chào lợi nhuận 10-15%/ năm qua giao dịch tự động trên chuỗi blockchain. Phải gần một năm sau khi CEO Satish Kumbhani bị kết án lừa đảo, tòa án Mỹ mới tịch thu được số tiền đã mất và hoàn trả lại cho nạn nhân.

Cuộc chiến giữa nhà chức trách và các phần tử tội phạm tiền ảo sẽ diễn ra như thế nào? Bà Helen Albert, Tổng thanh tra của SEC, nhận xét: “Chúng tôi đang nỗ lực bảo vệ các khách hàng cá nhân và cũng khuyên họ nên sớm thoái vốn khỏi tiền ảo. Có quá nhiều người đang đánh cược khoản tiết kiệm cả đời họ vào một loại hàng hóa bất ổn và đầy rẫy rủi ro vi phạm pháp luật… Việc giảm dần sự ảnh hưởng của crypto đối với nền kinh tế chính thức không thể diễn ra trong ngày một ngày hai, vì vậy chúng ta phải bắt đầu ngay từ bây giờ. Tôi không phủ nhận tiềm năng của tiền ảo hay blockchain. Vấn đề là khi những công cụ này đã nằm trong tay những kẻ lừa đảo và rửa tiền ngay từ đầu, không còn lý do gì để tiếp tục duy trì sự tồn tại của chúng bằng cách “hiến tế” những người dân lương thiện”.