Sau giai đoạn chững lại vì biến động lực lượng và hạn chế trong đầu tư, bộ môn này đang đứng trước cơ hội lớn để trở lại đỉnh cao. Những tín hiệu tích cực từ chiến lược đầu tư trọng điểm đến lớp vận động viên (VĐV) trẻ đang mở ra hy vọng về một chu kỳ thành công mới.
Làm rạng danh thể thao Việt Nam
Năm 2008, Hoàng Anh Tuấn giành HCB hạng 56kg nam tại Olympic Bắc Kinh với tổng cử 290kg. Đó là tấm huy chương Olympic thứ 2 trong lịch sử thể thao Việt Nam, khiến tất cả có niềm tin rằng VĐV Việt Nam hoàn toàn có thể cạnh tranh sòng phẳng với thế giới nếu được đầu tư bài bản.
Bốn năm sau, Trần Lê Quốc Toàn tiếp tục ghi dấu ấn tại Olympic London 2012. Dù ban đầu chỉ xếp thứ tư, nhưng sau đó lực sĩ Việt Nam được đôn lên nhận HCĐ vì đối thủ vi phạm doping. Hai kỳ Olympic liên tiếp giành huy chương là thành tích mà đến nay chỉ có cử tạ làm được (bắn súng cũng có 2 huy chương Olympic nhưng đều do Hoàng Xuân Vinh giành được ở Rio - Brazil năm 2016).
Trong suốt một giai đoạn dài, cử tạ luôn được xem là niềm hy vọng lớn nhất của thể thao Việt Nam tại đấu trường Olympic. Đây là môn thể thao phù hợp với thể trạng người Việt Nam, đặc biệt ở các hạng cân nhẹ. Những trung tâm mạnh như TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng, Quân đội hay Lâm Đồng liên tục phát hiện và đào tạo các tài năng trẻ cho đội tuyển quốc gia. Không chỉ Olympic, cử tạ Việt Nam từng gặt hái nhiều thành công ở SEA Games và châu Á.
Những cái tên như Thạch Kim Tuấn, Vương Thị Huyền hay Nguyễn Trần Anh Tuấn từng giúp cử tạ Việt Nam duy trì vị thế đáng nể ở khu vực. Có thời điểm, đây được xem là một trong những môn thể thao giàu khả năng tranh chấp huy chương nhất của đoàn thể thao Việt Nam ở ASIAD.
Tuy nhiên, sau giai đoạn đỉnh cao, cử tạ Việt Nam bắt đầu đối diện nhiều khó khăn. Các trụ cột thế hệ vàng dần giải nghệ hoặc sa sút phong độ, trong khi lớp kế cận chưa tạo được đột phá tương xứng. Thành tích ở đấu trường châu lục suy giảm, còn cơ hội tranh huy chương Olympic cũng trở nên mong manh hơn. Thậm chí, ở khu vực, thành tích của cử tạ Việt Nam cũng đi xuống. Ở SEA Games 33 trên đất Thái Lan, đội tuyển cử tạ Việt Nam chỉ giành được 1 HCV, 4 HCB và 6 HCĐ, xếp sau chủ nhà Thái Lan và Indonesia. Tấm HCV duy nhất đến từ lực sĩ Trần Đình Thắng ở hạng trên 94kg nam, trong ngày thi đấu cuối cùng của môn cử tạ.
Kết quả này không đạt kỳ vọng ban đầu của bộ môn, nhất là khi cử tạ từng nhiều năm nằm trong nhóm môn mũi nhọn đóng góp HCV cho thể thao Việt Nam tại SEA Games. Không ít nội dung mà các lực sĩ Việt Nam từng thống trị nay phải chấp nhận lép vế trước sự vươn lên mạnh mẽ của Thái Lan và Indonesia. Thậm chí, nhiều VĐV Việt Nam thua đối thủ ngay từ mức tạ đăng ký đầu tiên, điều hiếm thấy trong giai đoạn hoàng kim trước đây.
SEA Games 33 cũng cho thấy rõ khoảng cách ngày càng lớn giữa cử tạ Việt Nam với các đối thủ trong khu vực. Chủ nhà Thái Lan khép lại đại hội với tới 9 HCV môn cử tạ, còn Indonesia tiếp tục duy trì sức mạnh nhờ chiến lược đầu tư dài hạn hướng đến Olympic. Trong khi đó, cử tạ Việt Nam lại bộc lộ nhiều vấn đề trong giai đoạn chuyển giao lực lượng, khi các trụ cột sa sút phong độ còn lớp trẻ chưa đủ bản lĩnh để tạo đột phá.
Tuy nhiên, thất bại tại SEA Games 33 cũng được xem là hồi chuông cảnh báo cần thiết để cử tạ Việt Nam nhìn lại toàn bộ hệ thống đào tạo. Sau kỳ đại hội này, nhiều trung tâm huấn luyện đã bắt đầu thay đổi tư duy phát triển lực lượng, chú trọng hơn vào công tác trẻ, dinh dưỡng, phục hồi và khoa học thể thao. Với những người làm nghề, SEA Games 33 có thể là bước lùi về thành tích, nhưng cũng là điểm khởi đầu cho hành trình tái thiết nhằm hướng đến mục tiêu lớn hơn là ASIAD và Olympic.
Cử tạ là môn thể thao đòi hỏi cực kỳ khắt khe về dinh dưỡng, y học thể thao và phục hồi chấn thương. Một VĐV muốn cạnh tranh huy chương Olympic cần được đầu tư bài bản trong thời gian dài, từ chế độ ăn uống, tập luyện đến kiểm soát tải vận động. Đây chính là điều mà cử tạ Việt Nam từng thiếu trong giai đoạn chuyển giao lực lượng. Dẫu vậy, ngay cả trong quãng thời gian khó khăn nhất, cử tạ vẫn luôn được xem là môn có tiềm năng lớn nhất để thể thao Việt Nam tìm kiếm huy chương Olympic. Bởi so với nhiều môn khác, đây là bộ môn mà VĐV Việt Nam vẫn có nền tảng truyền thống và lợi thế thể hình để cạnh tranh.
“Sống” lại giấc mơ Olympic
Việc Chính phủ xác định cử tạ là một trong 9 môn trọng điểm được đầu tư dài hạn đến năm 2045 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Điều đó cho thấy cử tạ vẫn được đặt kỳ vọng trở thành “mũi nhọn” của thể thao Việt Nam ở đấu trường ASIAD và Olympic trong tương lai. Chiến lược mới của thể thao Việt Nam không còn chỉ dừng ở việc tìm kiếm tài năng, mà hướng đến mô hình đào tạo toàn diện hơn. Khoa học thể thao, dinh dưỡng, hồi phục chấn thương và phân tích dữ liệu chuyên môn đang được chú trọng nhằm giúp VĐV tiếp cận tiêu chuẩn quốc tế.
Những tín hiệu tích cực đầu tiên đã xuất hiện từ tuyến trẻ. Tại giải vô địch trẻ thế giới 2026, các lực sĩ trẻ Lâm Đồng giành 3 HCĐ, trong đó lực sĩ A Tiêu mang về tấm HCĐ cuối cùng cho đội tuyển trẻ Việt Nam. Thành tích ấy cho thấy cử tạ Việt Nam đang dần hình thành lớp kế cận đủ tiềm năng để tiếp nối thế hệ trước.Lâm Đồng hiện được xem là một trong những địa phương đầu tư hiệu quả cho cử tạ trẻ. Dù không có điều kiện vượt trội, địa phương này vẫn kiên trì với chiến lược đào tạo dài hạn, tuyển chọn VĐV từ sớm và duy trì môi trường tập luyện ổn định. Những tấm huy chương ở sân chơi trẻ thế giới chính là thành quả cho hướng đi đó.
Không chỉ Lâm Đồng, nhiều trung tâm huấn luyện trên cả nước cũng bắt đầu thay đổi cách đào tạo. Nếu trước đây VĐV chủ yếu tập luyện dựa trên kinh nghiệm, thì hiện nay các yếu tố khoa học thể thao đã được đưa vào nhiều hơn. Chế độ dinh dưỡng, giáo án phục hồi hay kiểm soát tải vận động đều được cải thiện để giúp VĐV đạt hiệu quả tối ưu. Đây là điều bắt buộc nếu cử tạ Việt Nam muốn trở lại đỉnh cao. Cuộc cạnh tranh ở Olympic hiện nay không chỉ là sức mạnh cơ bắp, mà còn là cuộc đua về khoa học, công nghệ và hệ thống đào tạo. Một lực sĩ muốn tranh huy chương phải được đầu tư như một dự án dài hạn kéo dài nhiều năm.
Điều đáng mừng là những người làm cử tạ Việt Nam vẫn giữ niềm tin rất lớn vào tương lai. Sau giai đoạn hụt hẫng, các HLV đang kiên trì xây dựng lực lượng trẻ cho chu kỳ ASIAD 2030 và Olympic 2032. Đây được xem là khoảng thời gian phù hợp để các tài năng hiện nay trưởng thành và bước vào độ chín sự nghiệp.Dĩ nhiên, hành trình trở lại thời kỳ huy hoàng sẽ không dễ dàng. Cử tạ thế giới ngày càng khốc liệt với sự cạnh tranh từ các cường quốc mạnh và những quy định nghiêm ngặt về doping. Chỉ một sai lầm nhỏ trong công tác đào tạo hay quản lý cũng có thể ảnh hưởng đến cả một thế hệ VĐV.
Nhưng ở chiều ngược lại, cử tạ vẫn là một trong số ít môn thể thao Việt Nam có nền tảng đủ tốt để theo đuổi giấc mơ Olympic. Không nhiều môn từng giành hai huy chương Olympic trong lịch sử. Càng không nhiều môn sở hữu hệ thống đào tạo trải rộng cùng khả năng phát hiện tài năng tốt như cử tạ. Có thể sẽ cần thêm thời gian để cử tạ Việt Nam lại xuất hiện trên bục huy chương Olympic. Nhưng với chiến lược đầu tư trọng điểm, nền tảng trẻ đang được củng cố và sự thay đổi trong tư duy đào tạo, hy vọng về một thời kỳ huy hoàng mới vẫn hoàn toàn có cơ sở.
Vì sao cử tạ Việt Nam đi xuống?
Sau giai đoạn đỉnh cao với 2 huy chương Olympic liên tiếp vào các năm 2008 và 2012, cử tạ Việt Nam bắt đầu chững lại vì nhiều nguyên nhân khác nhau. Một trong những vấn đề lớn nhất là khoảng trống thế hệ khi các trụ cột như Hoàng Anh Tuấn, Trần Lê Quốc Toàn hay Thạch Kim Tuấn dần sa sút phong độ hoặc giải nghệ, trong khi lớp kế cận chưa đủ sức tạo đột phá tương xứng. Bên cạnh bài toán lực lượng, cử tạ Việt Nam còn gặp hạn chế về điều kiện đầu tư. Đây là môn thể thao đòi hỏi khắt khe về dinh dưỡng, hồi phục và y học thể thao, nhưng nhiều đội tuyển địa phương vẫn thiếu chuyên gia thể lực, bác sĩ thể thao hay hệ thống phục hồi hiện đại. Không ít VĐV phải tập luyện trong điều kiện cơ sở vật chất chưa đồng đều, dẫn đến nguy cơ chấn thương và khó nâng thành tích.
Sự cạnh tranh trong khu vực cũng ngày càng khốc liệt. Indonesia duy trì chương trình đầu tư dài hạn hướng đến Olympic, còn Thái Lan trở lại mạnh mẽ sau án phạt doping bằng nguồn lực rất lớn cho khoa học thể thao. Trong khi đó, Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào kinh nghiệm huấn luyện truyền thống và chưa có hệ thống đào tạo đủ chiều sâu. Ngoài ra, việc các hạng cân Olympic liên tục thay đổi cũng ảnh hưởng đáng kể đến quá trình chuẩn bị lực lượng của cử tạ Việt Nam. Nhiều VĐV phải điều chỉnh cân nặng và giáo án tập luyện trong thời gian ngắn, khiến phong độ thiếu ổn định. Tất cả những yếu tố ấy khiến cử tạ Việt Nam dần đánh mất vị thế vốn có ở đấu trường quốc tế trong những năm gần đây.
Cử tạ Việt Nam mơ lớn với chuyên gia ngoại: Cú hích từ thay đổi bản lề 
Cử tạ Việt Nam trước bài toán ASIAD 20: Tìm lại vị thế từ nền tảng trẻ 
