Công ước Hà Nội và vai trò tiên phong của Việt Nam

 

Khẳng định vai trò tiên phong và trách nhiệm trước cộng đồng quốc tế, ngày 7/4/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký Quyết định phê chuẩn Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội). Là điều ước đầu tiên của Liên hợp quốc được đặt tên theo một địa danh, đó là Thủ đô Hà Nội - Thành phố Vì hòa bình, việc phê chuẩn Công ước là dấu mốc lịch sử trong tiến trình hội nhập quốc tế, khẳng định năng lực tiên phong và vị thế của Việt Nam trong giải quyết các vấn đề chung của cộng đồng quốc tế.

Thế giới đang sống trong thời đại của những thay đổi công nghệ vượt bậc. Từng giây, từng phút, mỗi dòng dữ liệu, mỗi thao tác công nghệ, từng cú nhấp chuột trên môi trường mạng đều có tác động sâu rộng đến mọi mặt của đời sống xã hội và sự phát triển của mỗi quốc gia.

Bên cạnh đó, không gian mạng cũng trở thành “mảnh đất màu mỡ” mở ra những “mặt trận vô hình” mà tội phạm mạng có thể tận dụng để tấn công, làm tổn hại đến an ninh, kinh tế - xã hội và xâm hại đời sống cá nhân.

Trước những cơ hội và thách thức đan xen trong kỷ nguyên số, việc cùng hợp tác phát triển trên không gian mạng là yêu cầu của thời đại. Hơn nữa, việc hợp tác còn tạo ra dư địa phát triển nhanh, bền vững, góp phần củng cố hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung toàn cầu.

Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, là thành viên có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế, Việt Nam đã thể hiện rõ vai trò tiên phong trong hợp tác phòng, chống tội phạm mạng.

Sự kiện có ý nghĩa lịch sử và rất tự hào với mỗi người dân Việt Nam là tại Thủ đô Hà Nội - Thành phố Vì hòa bình, vào ngày 25/10/2025 đã diễn ra Lễ mở ký Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng. Đến nay, với 75 quốc gia chính thức đặt bút ký Công ước là minh chứng sống động cho vai trò của Việt Nam cùng tinh thần đoàn kết, khởi đầu cho kỷ nguyên hợp tác toàn cầu về không gian mạng.

Là quốc gia đăng cai Lễ mở ký, là nước đầu tiên ký Công ước Hà Nội và mới đây nhất, ngày 7/4/2026, Việt Nam là nước đầu tiên ở Đông Nam Á và thứ hai trên thế giới chính thức phê chuẩn Công ước. Đây là minh chứng thể hiện cam kết và trách nhiệm mạnh mẽ của Việt Nam luôn thượng tôn pháp luật, thực thi đầy đủ nghĩa vụ quốc tế và góp phần củng cố trật tự pháp lý toàn cầu trên không gian mạng.

Một thông tin đáng chú ý là cho đến khi Công ước Hà Nội được ký kết (tháng 10/2025), trước đó thế giới vẫn thiếu một khung khổ pháp lý chung để thống nhất các nỗ lực phòng, chống tội phạm mạng.

Trước những yêu cầu của thời đại, đồng thời khẳng định là thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế, trong hơn 5 năm, Việt Nam đã nỗ lực đồng hành cùng các thành viên đàm phán trên tinh thần chân thành, xây dựng và trách nhiệm để đạt thành quả cuối cùng là sự ra đời của Công ước Hà Nội.

Đóng góp thực chất của Việt Nam vào tiến trình xây dựng và hoàn thiện khung khổ pháp lý quốc tế trên không gian mạng khẳng định vai trò tiên phong, góp phần đoàn kết cộng đồng quốc tế vì mục tiêu chung là đấu tranh với tội phạm mạng toàn cầu.

Cùng với vai trò tiên phong đối với Công ước Hà Nội, thực tế trong những năm qua, Việt Nam nói chung và Thủ đô Hà Nội nói riêng nổi lên là điểm sáng, biểu trưng cho tinh thần “đi trước, mở đường” trong kỷ nguyên số. Trọng tâm là đổi mới sáng tạo, nắm bắt cơ hội và tăng cường kết nối, bảo đảm an ninh, an toàn trong môi trường mạng để phục vụ mục tiêu phát triển đất nước.

Nổi bật là Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”. Trong đó, Nghị quyết nhấn mạnh việc chủ động, tích cực tham gia xây dựng các quy tắc, tiêu chuẩn quốc tế về các công nghệ mới bảo đảm an toàn và cùng có lợi. Đồng thời, Nghị quyết nêu rõ nhiệm vụ bảo đảm an toàn, an ninh mạng và chủ quyền quốc gia trên nền tảng số và không gian mạng; an ninh, an toàn dữ liệu hợp pháp của tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp và chủ quyền an ninh dữ liệu quốc gia.

Đáng chú ý, Quốc hội Việt Nam đã thông qua Luật An ninh mạng năm 2025. Luật không chỉ đáp ứng yêu cầu cấp bách trong bảo vệ chủ quyền, an ninh quốc gia trên không gian mạng mà còn thể hiện tư duy quản trị hiện đại, hài hòa giữa bảo đảm an ninh và thúc đẩy phát triển. Đặc biệt, với cách tiếp cận phù hợp chuẩn mực quốc tế, đề cao hợp tác, chia sẻ và trách nhiệm chung, Luật là nền tảng xây dựng môi trường số an toàn, củng cố lòng tin xã hội và tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế số bền vững.

Song song với hoàn thiện thể chế về bảo đảm an toàn, an ninh trên môi trường mạng, trong những năm qua, lực lượng chức năng nước ta đã tập trung đấu tranh, triệt phá nhiều vụ án lừa đảo trên không gian mạng đặc biệt nghiêm trọng. Điển hình trong thời gian gần đây, Công an thành phố Hà Nội đã triệt phá các vụ án gây xôn xao dư luận, như: Vụ Phó Đức Nam (tức Mr Pips), Lê Khắc Ngọ (tức Mr Hunter) và 73 bị can khác trong vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản, rửa tiền. Điểm đáng chú ý là nhờ ký kết Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng - Công ước Hà Nội 2025, lực lượng chức năng đã xác định và thu hồi tài sản của nhóm Mr Pips ở các nước: Singapore, Australia.

Một vụ án “nổi đình, nổi đám” khác được dư luận đặc biệt quan tâm là liên quan đến đối tượng Nguyễn Hòa Bình (tức Shark Bình) cùng đồng phạm tại các công ty trong hệ sinh thái của Công ty Nexttech với các tội danh liên quan đến dự án tiền số AnTex và móc nối với Phó Đức Nam để rửa tiền... Bên cạnh đó, vào tháng 8/2025, Công an thành phố Hà Nội đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự và khởi tố bị can đối với 3 đối tượng là: Đặng Quốc Thắng, Nguyễn Thành Lộc, Ngô Khắc Trung về tội “Sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản” của hơn 3.000 nhà đầu tư. Ngoài ra, vào thời điểm tháng 9/2025, các đơn vị nghiệp vụ của Bộ Công an đã phối hợp với Công an thành phố Hà Nội triệt phá vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản dưới hình thức kêu gọi, dụ dỗ đầu tư dự án đồng tiền ảo có tên gọi “WorldMall.app” do đối tượng Bùi Quang Minh cầm đầu...

Trước đó, vào cuối năm 2024, Công an thành phố Hà Nội đã phá đường dây tội phạm xuyên quốc gia, sử dụng công nghệ cao để lừa đảo. Đường dây này, Công an khởi tố 18 bị can, thu nhiều tang vật và phong tỏa tài sản giá trị hơn 2.000 tỷ đồng. Với vụ án này, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an - Đại tướng Lương Tam Quang đã gửi thư khen ngợi Công an thành phố Hà Nội: “Đây là thành tích xuất sắc, thể hiện sự quyết tâm, tinh thần trách nhiệm cao và sự mưu trí, sắc bén về nghiệp vụ của Công an Thủ đô trong đấu tranh phòng, chống tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốc gia và tội phạm sử dụng công nghệ cao. Kết quả đấu tranh chuyên án đã phản ánh sự phối hợp tích cực, hiệu quả giữa Công an địa phương với các đơn vị nghiệp vụ của bộ, góp phần răn đe, phòng ngừa tội phạm, ổn định tình hình an ninh, trật tự và củng cố niềm tin yêu của nhân dân đối với lực lượng Công an nhân dân”.

Điểm rất đáng chú ý trong các đường dây lừa đảo đầu tư tài chính có quy mô cực lớn trên không gian mạng là, các đối tượng tổ chức hoạt động rất tinh vi. Các đối tượng sử dụng ứng dụng có độ bảo mật cao, dễ dàng xóa dấu vết và ẩn danh khi hoạt động. Để phá án, lực lượng Công an đã phải lần theo từng manh mối nhỏ nhất, một cách khéo léo, bí mật, nhạy bén và không để lộ lọt thông tin.

Bên cạnh tập trung xử lý tội phạm mạng, lực lượng Công an, trong đó có Công an Hà Nội đẩy mạnh tuyên truyền phòng, chống tội phạm, nhất là tội phạm công nghệ cao. Công an Hà Nội thường xuyên tổ chức các tọa đàm về phòng, chống tội phạm mạng và tác động của trí tuệ nhân tạo trên không gian mạng cùng nhiều hình thức truyền thông khác nhằm nâng cao tinh thần cảnh giác cho cộng đồng...

Đặc biệt, bộ phim truyền hình dài tập tuyên truyền phòng, chống tội phạm lừa đảo trên không gian mạng: “Tường lửa Tràng An” do Công an thành phố Hà Nội phối hợp Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội trước đây (nay là Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội) sản xuất là bộ phim truyền hình đầu tiên đề cập những vụ án liên quan đến tội phạm công nghệ cao như: Tiền ảo và lừa đảo trên không gian mạng. Đây cũng là dự án truyền thông xã hội mang ý nghĩa văn hóa, nhân văn sâu sắc, thể hiện rõ vai trò sức mạnh của báo chí, truyền thông đồng hành cùng lực lượng chức năng trong cuộc chiến chống tội phạm công nghệ cao.

Phải khẳng định, không gian mạng Việt Nam đang ngày càng an toàn, lành mạnh, chủ quyền số được bảo vệ ngày càng vững chắc. Trong đó, lực lượng Công an đóng vai trò chủ công, xung kích trong bảo vệ an ninh mạng, phát hiện và ngăn chặn, xử lý nghiêm minh âm mưu, hoạt động của các thế lực thù địch, phản động trên không gian mạng; các loại tội phạm lợi dụng không gian mạng xâm phạm an ninh trật tự, chiếm đoạt tài sản...

Không gian mạng được an toàn là khi mỗi một người dân được trang bị đầy đủ kiến thức để cảnh giác trước các thông tin độc hại và luôn có ý thức ứng xử văn minh trong mọi bối cảnh giao tiếp.

Một cộng đồng tuân thủ pháp luật, ứng xử văn minh sẽ giúp không gian mạng trở nên an ninh, an toàn hơn và sẽ đẩy lùi được các hành vi sai trái, những việc làm phi pháp.

Cùng với các cơ sở chính trị, pháp lý trong nước đang dần hoàn thiện và ý thức người dân dần được nâng cao, Công ước Hà Nội là cơ sở pháp lý quốc tế quan trọng để Việt Nam tăng cường hiệu quả phòng ngừa, phát hiện, điều tra và xử lý tội phạm mạng. Việc này nhằm đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Chia sẻ tại buổi tiếp các trưởng đoàn tham dự Lễ mở ký Công ước Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: Công ước Hà Nội đánh dấu một chương mới trong hợp tác và quản trị mạng toàn cầu, đưa không gian mạng trở thành không gian của luật pháp, của sự hợp tác và phát triển. Việt Nam cam kết nỗ lực cùng các nước, tổ chức quốc tế thúc đẩy hợp tác trong khai thác các tiềm năng của không gian mạng cũng như phòng, chống tội phạm mạng, vì hòa bình, ổn định và phát triển bền vững của các quốc gia và vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của mọi người dân trên thế giới.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres đánh giá Công ước của Liên hợp quốc về tội phạm mạng là một công cụ mạnh mẽ, có tính ràng buộc pháp lý nhằm củng cố hệ thống phòng thủ tập thể của chúng ta trước tội phạm mạng. Công ước cũng là sự khẳng định rằng không một quốc gia nào, dù ở bất kỳ trình độ phát triển nào, sẽ bị bỏ lại đơn độc và không được bảo vệ trước tội phạm mạng.

Với ý nghĩa đó, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký Quyết định phê chuẩn Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng là dấu mốc lịch sử, mở ra giai đoạn Việt Nam có đóng góp thực chất hơn vào tiến trình thực thi pháp luật quốc tế trên không gian mạng ở quy mô toàn cầu.

Công ước Hà Nội cũng trở thành động lực quan trọng cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nước, bảo đảm sự tương thích với các tiêu chuẩn và nghĩa vụ quốc tế, đồng thời nâng cao năng lực thể chế, kỹ thuật và nguồn nhân lực trong phòng, chống tội phạm mạng.

Công ước Hà Nội cùng hệ thống pháp luật trong nước về an ninh mạng khẳng định mục tiêu kiên định Việt Nam theo đuổi trong tiến trình hội nhập quốc tế là lấy pháp luật làm nền tảng, lấy hợp tác làm động lực, lấy người dân là chủ thể, trung tâm và mục tiêu của mọi nỗ lực phát triển đất nước.

Với ý nghĩa đó, Hà Nội - Thành phố Vì hòa bình sẽ là nơi khởi đầu kiến tạo không gian mạng hòa bình, hợp tác và tin cậy trên toàn thế giới.

Để Công ước Hà Nội thực sự đi vào cuộc sống, góp phần tạo dựng cho nhân loại một không gian mạng an ninh, an toàn và lành mạnh, các quốc gia thành viên tiếp tục thể hiện là thành viên chủ động, tích cực, đối tác tin cậy và có trách nhiệm, sớm phê chuẩn Công ước, để văn kiện sớm có hiệu lực, thiết lập vững chắc một trật tự số công bằng, bao trùm và dựa trên luật lệ.