Thay đổi cách dạy và học ngoại ngữ càng bức thiết hơn khi Việt Nam đang từng bước hiện thực hóa chủ trương đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.
Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra không còn là học bao nhiêu tiết tiếng Anh, mà là làm thế nào để học sinh có nhiều cơ hội sử dụng tiếng Anh hơn, thường xuyên hơn và phù hợp với năng lực của từng em. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc học sinh nắm được kiến thức ngữ pháp hay từ vựng, mà hướng tới hình thành năng lực sử dụng tiếng Anh trong học tập và giao tiếp.
Đây cũng là lý do nhiều nhà trường và giáo viên đang từng bước khai thác các nền tảng công nghệ như một giải pháp bổ trợ cho quá trình dạy học
Cá nhân hóa việc học ngoại ngữ vẫn là bài toán khó trong nhà trường
Chia sẻ về việc này, cô Nguyễn Thị Thu Thúy – Tổ trưởng Tổ tiếng Anh, Trường Tiểu học Cao Văn Ngọc (TP. Hồ Chí Minh) cho biết, một trong những khó khăn lớn hiện nay là sĩ số lớp học đông trong khi trình độ học sinh không đồng đều. Trong cùng một lớp luôn tồn tại sự chênh lệch khá lớn về năng lực ngoại ngữ. Có học sinh đã được tiếp cận tiếng Anh từ sớm, nhưng cũng có em còn hạn chế về vốn từ và kỹ năng giao tiếp. Điều này khiến giáo viên khó tổ chức các hoạt động phù hợp với từng đối tượng.
"Thời lượng trên lớp hiện nay chủ yếu mới đáp ứng yêu cầu triển khai chương trình, chưa đủ thời gian để luyện nghe, luyện nói, phản xạ giao tiếp cho học sinh. Trong khi đó, nhiều học sinh học tiếng Anh chủ yếu để hoàn thành bài tập hoặc phục vụ kiểm tra thay vì hình thành khả năng sử dụng ngôn ngữ trong thực tế", cô Thúy chia sẻ.
Theo cô Thúy, trong điều kiện một lớp học có hàng chục học sinh, giáo viên khó có thể theo sát từng em để điều chỉnh tốc độ học tập, giao nhiệm vụ phù hợp hay tạo đủ cơ hội cho tất cả học sinh được thực hành.
Cùng nhìn nhận vấn đề này, cô Nguyễn Thị Hải Yến – Nghiên cứu sinh Chương trình Tiến sĩ Lãnh đạo Giáo dục, Đại học Evangel (Hoa Kỳ) cho rằng, yêu cầu phát triển năng lực ngoại ngữ hiện nay không chỉ phụ thuộc vào số tiết học mà còn phụ thuộc vào tần suất học sinh được tiếp xúc và sử dụng tiếng Anh.
"Trong một lớp học đông, giáo viên rất khó cá nhân hóa hoạt động học tập. Nếu dạy theo mặt bằng chung thì nhóm học sinh khá có thể thiếu thử thách, còn nhóm học sinh yếu dễ bị hụt hơi và mất tự tin", cô Yến nhận xét.
Theo cô, công nghệ không thay thế vai trò của giáo viên nhưng có thể tạo thêm không gian học tập ngoài lớp học, giúp học sinh được luyện tập nhiều hơn theo đúng khả năng của mình.
Công nghệ mở rộng môi trường sử dụng tiếng Anh
Chia sẻ của các thầy, cô đang trực tiếp giảng dạy trong các nhà trường cho thấy bên cạnh chất lượng nội dung, tần suất luyện tập và mức độ tương tác với ngôn ngữ có ảnh hưởng rất lớn đến khả năng hình thành kỹ năng sử dụng tiếng Anh.
Nhận thấy điều này, một số nhà trường đã chủ động mở rộng môi trường học tập thông qua các hoạt động trực tuyến và các nền tảng học tập số.
Theo cô Nguyễn Thị Thu Thúy, Trường Tiểu học Cao Văn Ngọc hiện phối hợp với Trung tâm Ngoại ngữ Liên Lục Địa (I-CLC) tổ chức các buổi học giao tiếp trực tuyến với giáo viên nước ngoài, đồng thời khuyến khích học sinh sử dụng thêm các nền tảng học tiếng Anh tại nhà nhằm duy trì việc luyện tập sau giờ học.
Từ thực tế sử dụng, cô đánh giá các nền tảng số phát huy hiệu quả khi giúp học sinh duy trì việc học thường xuyên, chủ động và phù hợp với tốc độ tiếp thu của từng em.
Theo cô Thúy, với những ứng dụng được xây dựng bám sát chương trình học như GlobalSpeak, nội dung trên nền tảng có sự liên kết với bộ sách giáo khoa Tiếng Anh Global Success, giúp học sinh tiếp tục luyện tập đúng mạch kiến thức đã học trên lớp thay vì phải tiếp cận thêm những nội dung rời rạc hoặc vượt quá chương trình.
Ngoài ra, các bài học được thiết kế theo hình thức video, trò chơi, thử thách tương tác và các hoạt động luyện tập ngắn phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi cũng góp phần tạo hứng thú, giúp học sinh duy trì việc học đều đặn hơn.
Đặc biệt, việc tích hợp công nghệ AI trong luyện phát âm giúp học sinh nhận được phản hồi ngay sau mỗi lần luyện nói, từ đó biết mình cần điều chỉnh ở điểm nào và có thể luyện tập nhiều lần mà không bị giới hạn bởi thời gian trên lớp.
Chuyển từ "học kiến thức" sang "tăng trải nghiệm sử dụng ngôn ngữ"
Dưới góc độ nghiên cứu về khoa học học tập, cô Nguyễn Thị Hải Yến cho rằng, xu hướng phát triển các nền tảng học tập hiện nay không chỉ đơn thuần số hóa bài tập giấy mà đang hướng tới tổ chức lại quá trình học theo hướng tăng trải nghiệm của người học.
Theo cô Hải Yến, với những nền tảng áp dụng quy trình đánh giá – học tập – tự kiểm tra, học sinh được xác định năng lực ban đầu, tiếp cận bài học thông qua các tình huống giao tiếp, video hoặc hội thoại trước khi tiếp tục luyện tập và tự đánh giá mức độ tiếp thu.
"Cách tiếp cận này giúp học sinh được tiếp xúc với tiếng Anh trong ngữ cảnh cụ thể, có cơ hội luyện tập lặp lại và nhận phản hồi thường xuyên. Đây đều là những yếu tố quan trọng giúp hình thành trí nhớ dài hạn cũng như nâng cao khả năng sử dụng ngôn ngữ", cô Yến phân tích.
Theo cô, trong lớp học truyền thống, số lượt mỗi học sinh được phát biểu hoặc thực hành thường khá hạn chế. Trong khi đó, trên nền tảng số, học sinh có thể luyện tập nhiều lần, thực hiện các bài tự kiểm tra, luyện nói hoặc tham gia các hoạt động tương tác bất cứ khi nào có nhu cầu. Điều này góp phần gia tăng tần suất sử dụng tiếng Anh – yếu tố có ý nghĩa quan trọng đối với việc hình thành kỹ năng giao tiếp.
Cô Nguyễn Thị Hải Yến - Nghiên cứu sinh Chương trình Tiến sĩ Lãnh đạo Giáo dục, đại học Evangel, Hoa Kỳ. Ảnh: NVCC
Công nghệ không thay thế giáo viên
Các chuyên gia đều cho rằng, công nghệ không phải là lời giải duy nhất cho bài toán nâng cao chất lượng dạy học ngoại ngữ, nhưng đang trở thành một công cụ quan trọng giúp mở rộng môi trường học tập, tăng cơ hội luyện tập và hỗ trợ cá nhân hóa việc học.
Trong bối cảnh giáo dục đang đẩy mạnh chuyển đổi số và hướng tới phát triển năng lực sử dụng ngoại ngữ thực chất, việc kết hợp giữa dạy học trên lớp với các nền tảng học tập số được kỳ vọng sẽ giúp học sinh hình thành thói quen sử dụng tiếng Anh thường xuyên hơn, từ đó từng bước nâng cao năng lực giao tiếp.
Nhưng theo cô Nguyễn Thị Hải Yến, hiệu quả của các nền tảng công nghệ sẽ chỉ được phát huy khi được sử dụng như một giải pháp đồng hành cùng giáo viên và nhà trường, góp phần mở rộng không gian học tập, thay vì thay thế vai trò của hoạt động dạy học trực tiếp.
