Tiếng hát cải tạo con người
Trung tá Lê Thị Huyền, Đội trưởng Đội giáo dục – Hồ sơ Trại giam Vĩnh Quang cho biết, phân trại số 4 – nơi giam giữ, cải tạo phạm nhân người nước ngoài vừa được giải nhất trong Hội diễn “Tiếng hát tình đời” năm 2020 do Trại giam Vĩnh Quang tổ chức với tiểu phẩm “Khát vọng hoàn lương” do chính Thượng tá Tạ Văn Lương trực tiếp viết kịch bản, sau đó, đưa ra đơn vị bàn bạc, chỉnh sửa, các cán bộ và phạm nhân phân trại số 4 thực hiện. Tiểu phẩm nói về một người có học hành tử tế, công việc thành đạt, là kỳ vọng của gia đình nhưng sau đó vì vi phạm nên phải trả giá. Tại trại giam, phạm nhân này và các phạm nhân trong cùng vụ án quay ra oán trách, mâu thuẫn với nhau. Được sự động viên, phân tích của các cán bộ và gia đình nên phạm nhân đã có chuyển biến tích cực, phấn đấu vươn lên làm lại cuộc đời…
 |
| Một tiết mục văn nghệ của phạm nhân người nước ngoài tại Trại giam Vĩnh Quang. |
Hội diễn “Tiếng hát tình đời” là sáng kiến của Cục Cảnh sát Quản lý Trại giam, Cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng nhằm nâng cao đời sống văn hoá, tinh thần của phạm nhân, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giáo dục. Trại giam Vĩnh Quang đã xây dựng kế hoạch và tổ chức Hội diễn, tạo sân chơi cho các phạm nhân. Từ khi có kế hoạch của Trại, các phạm nhân ở các phân trại đua nhau đăng ký tham gia. Phân trại số 4 – dù tất cả các phạm nhân đều là người nước ngoài nhưng cũng rất tích cực tham gia. Được giao nhiệm vụ tổ chức luyện tập văn nghệ, hàng ngày, ngoài giờ lao động, Thiếu tá Lê Đức Toàn cùng một số CBCS và các phạm nhân, tổ chức luyện tập tiểu phẩm và các bài hát để tham gia Hội diễn. Phạm nhân được lựa chọn tham gia Hội diễn là những người cải tạo tiến bộ, có khả năng văn hoá, nghệ thuật.
Được vào Đội Văn nghệ của phân trại số 4, phạm nhân Khăm Phi, SN 1989, quê ở Hủa Phăn, Lào, hân hoan lắm. Khăm Phi phạm tội mua bán trái phép chất ma tuý, bị Công an tỉnh Sơn La bắt ngày 24-8-2011 với tang vật 3 bánh heroin, sau đó bị kết án 20 năm tù giam. “Vụ án của tôi có 3 người, 1 người bị kết án chung thân, tôi và một người nữa bị 20 năm tù giam. Lúc đầu, tôi được thi hành án ở Trại giam Phú Sơn 4, sau đó được chuyển về đây. Do gia đình ở xa, rất ít khi thăm, gửi lưu ký nên mọi sinh hoạt đều do Nhà nước Việt Nam cung cấp”, Khăm Phi cho biết.
 |
| Ngoài thời gian lao động, các phạm nhân người nước ngoài tại Trại giam Vĩnh Quang còn học tiếng Việt bằng đọc sách báo. |
Là người đã đón cái Tết thứ 10 ở Trại giam nên Khăm Phi khá hiểu về phong tục Việt Nam. “Vì nhà xa nên trước đây bố và chú thi thoảng sang thăm tôi nhưng năm nay do COVID-19 không đi được thành ra cũng không có quà. Nhưng tôi ở đây được các cán bộ quan tâm, chế độ cấp đầy đủ. Ăn uống theo chế độ mới bữa nào cũng có cá hoặc thịt. Tết còn được cấp giò, bánh chưng, mứt nữa. Tôi thấy nhà nước Việt Nam đối xử rất nhân đạo”, Khăm Phi nói và đề nghị được hát bài “Hà Nội – Viêng Chăn” bằng cả tiếng Việt và tiếng Lào. Khăm Phi cho biết, anh ta được tham gia đội văn nghệ với tiết mục Hà Nội – Viêng Chăn trong cuộc thi “Tiếng hát tình đời” do Trại vừa tổ chức. “Tôi ở đây, được học rất nhiều bài hát mà trước kia tôi chưa từng biết. Cán bộ còn dạy tôi lao động, quan tâm chăm sóc tôi mỗi khi ốm đau”.
 |
| Phạm nhân Khăm Phi. |
Chuyện lạ về phạm nhân nước ngoài thích sống ở Việt Nam
Thượng tá Tạ Văn Lương cho biết, trong số các phạm nhân nước ngoài đã hết án thì Jurgen Michael là một trong những người đặc biệt vì ông ta không muốn về nước. Jurgan Michael sinh năm 1960 tại Đức, năm nay đã hơn 60 tuổi. Mặc dù đã hết án từ tháng 4-2020, đến thời điểm hiện tại đã gần 1 năm nhưng Michael không muốn về nước.
Theo quy định, trước khi phạm nhân này hết thời gian thi hành án, Trại giam Vĩnh Quang đã có công văn gửi cơ quan chức năng thuộc Bộ Ngoại giao để Bộ Ngoại giao thông báo cho Đại sứ quán Đức để làm thủ tục tiếp nhận công dân của mình đúng ngày được cấp giấy chứng nhận chấp hành xong án phạt tù. Tuy nhiên, vì không muốn về Đức nên Michael từ chối thăm gặp lãnh sự, cũng không cung cấp nhân thân, gia đình ở Đức. Chính vì vậy, ông ta không được hỗ trợ vé máy bay và các thủ tục để về nước. Theo quy định, phạm nhân đã chấp hành xong án phạt tù nhưng chưa thể trục xuất, Cơ quan thi hành án hình sự tỉnh Vĩnh Phúc lại phải có quyết định bàn giao Jurgen Michael cho Cơ sở lưu trú số 1 của Cục Cảnh sát Thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp do Trại giam Vĩnh Quang quản lý.
 |
| Các phạm nhân người nước ngoài trong một giờ học Tiếng Việt. |
Khi mới vào Trại, Michael là một trong những phạm nhân khá đặc biệt vì không biết bất cứ ngôn ngữ nào ngoài tiếng Đức – là tiếng mẹ đẻ của ông ta. Trong khi đó, cả Trại lại không có cán bộ hay phạm nhân nào nói được tiếng Đức và tiếng Việt. Chính vì vậy, việc giao tiếp với Michael gặp nhiều khó khăn. Sau đó, có một phạm nhân biết tiếng Đức và tiếng Anh nên người này đã nghe tiếng Đức từ Michael, phiên dịch sang tiếng Anh, sau đó người khác lại phiên dịch từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Dù khó khăn trong giao tiếp, nhưng Michael cũng chấp hành nghiêm quy định của Trại giam, chịu khó lao động, học tập theo quy định. Sau 2 năm thi hành án, Michael đã nói được tiếng Việt, sinh hoạt khá giống với người Việt Nam.
Cơ sở lưu trú số 1 nằm sát cạnh Phân trại số 4 của Trại giam Vĩnh Quang được xây dựng để quản lý các phạm nhân đã thi hành xong án phạt tù nhưng chưa thể trục xuất vì nhiều lý do khác nhau như: chưa thi hành xong phần dân sự của bản án hoặc hình phạt bổ sung bằng tiền. Có người thì khi bị bắt đã khai sai họ, tên nên sau khi xác minh tại địa chỉ cư trú không có con người đó nên nước sở tại không nhận, thậm chí có người Đại sứ quán không hỗ trợ tiền vé máy bay để về nước nên không thể về được. Một số trường hợp cá biệt như ông Michael vừa không muốn về, vừa không được hỗ trợ đi lại nên ở lại khu lưu trú.
 |
| Dù đã chấp hành án xong nhưng ông Jurgen Michael vẫn muốn ở lại Việt Nam. |
Hơn 60 tuổi nhưng ông Michael khá khoẻ mạnh. Ông ta nói chuyện với chúng tôi bằng tiếng Việt lơ lớ khó nghe. “Tôi vừa bị ốm, đang ngồi tự dưng ngã ra. Bác sĩ cho uống thuốc khỏi rồi. Tôi thích ở đây, không muốn về. Đây là quê hương thứ 2 của tôi rồi”, Michael cho biết. Nghe tôi hỏi vì sao lại không muốn về, Michael nói sống ở Việt Nam rất thích, người Việt Nam thân thiện. Ông ta sang Việt Nam lâu rồi, giờ bên Đức không còn ai vì bố mẹ đều mất rồi, vợ đã bỏ từ lâu, không liên lạc nữa. Ở Đức 60 tuổi trở lên không có lương hưu thì nhà nước sẽ trợ cấp, nếu ông ta về thì nhà nước cũng nuôi, nhưng ông ta không muốn về. Nếu Nhà nước Việt Nam mà cho ra ngoài thì ông ta vẫn ở lại Việt Nam, tìm kiếm việc làm và sống ở đây nốt quãng đời còn lại. “Nếu không thì ở đây thôi. Các cán bộ cảnh sát Việt Nam thân thiện, tốt lắm. Kể cả lúc tôi đi tù họ cũng chưa bao giờ quát tháo, mắng chửi gì cả. Họ đối xử rất tốt. Tết họ cho bánh chưng, giò, bánh kẹo để ăn Tết với người Việt. Như thế vui lắm, không muốn về đâu”, ông Michael khẳng định.
Cũng là một người không muốn quay lại cố hương, đó là phạm nhân Ben, SN 1976, người Nigeria, bị án chung thân vì tội mua bán trái phép chất ma tuý. Ben khá thông minh, dí dỏm khi nói chuyện với chúng tôi. Ben cho biết, anh ta từng học đại học, biết nhiều ngoại ngữ nên sang Việt Nam để buôn bán, xuất khẩu cafe, quần áo từ năm 2008. Ben lấy vợ người Việt Nam, đi dạy tiếng Anh ở trung tâm ngoại ngữ. “Vì tôi nhận vận chuyển hàng hoá nên người ta đưa ma tuý vào. Sau khi bị bắt, vợ ly hôn, tôi buồn và tiêu cực lắm. Nhưng các cán bộ đã động viên tôi. Dần dần, tôi lấy lại tinh thần. Tôi cải tạo khá nên hi vọng sẽ được đặc xá. Nếu được đặc xá, tôi sẽ ở lại Việt Nam, bởi đây là quê hương thứ 2 của tôi. Tôi thấy yêu Việt Nam như quê hương của mình”, Ben cho biết.
Ben cũng trong đội văn nghệ, hát được rất nhiều bài hát về quê hương Việt Nam. Ben cho biết, anh ta thích nhất là hát Quốc ca, dù lúc đầu chưa hiểu nghĩa nhưng thấy giai điệu hay, hào hùng nên cố ghi nhớ và học thuộc, sau đó nhờ cán bộ giảng giải ý nghĩa. “Giờ thì tôi hát Quốc ca Việt Nam tốt lắm rồi, hiểu cả ý nghĩa về ước vọng của cả dân tộc Việt Nam đã đổ máu tô thắm màu cờ để giành độc lập tự do. Cán bộ giải thích kỹ lắm nên tôi hiểu, thấy hay và hát rất dõng dạc trong mỗi sáng thứ Hai chào cờ. Tôi phạm tội trên đất Việt Nam nên phải trả giá, nhưng đất nước, con người Việt Nam đã giúp đỡ tôi rất nhiều. Nếu ở nước tôi thì phạm nhân không được chăm sóc tốt như ở đây”, Ben cho biết.
 |
| Phạm nhân Ben. |
Tôi đã nghe Ben hát. Nếu chỉ nghe hát mà không nhìn thấy mặt thì chắc không ai đoán được người hát lại là người nước ngoài. Ben cho biết, mình làm ở đội mây tre đan, công việc khá tỉ mỉ và đòi hỏi sự khéo léo, cẩn thận. “Ở nước tôi không có cây tre, cũng không làm thủ công mỹ nghệ như thế này. Vào đây, tôi được học nghề, được lao động nên tinh thần thoải mái. Hàng ngày, sau giờ lao động, tôi còn được tập hát nữa, được viết thư cho gia đình. Tuy nhiên, tôi chỉ viết thôi chứ không gửi vì vợ bỏ rồi, người nhà không liên lạc được. Cần liên hệ với Đại sứ quán thì Trại sẽ tạo điều kiện. Đại sứ quán hàng năm cũng cử người đến thăm, cho tiền, cho quà. Giờ tôi cố gắng cải tạo thật tốt để mong được đặc xá thôi”.
Các phạm nhân nước ngoài lại trải qua một cái Tết ấm áp nữa ở Việt Nam. Đối với họ, trại giam không chỉ là nơi cải tạo mà còn là nơi cho họ hiểu được tình người, bởi có những người hàng chục năm nay chưa có tin tức gì của gia đình. Cũng vì thế, họ gắn bó với mảnh đất này, với tình người này và luôn nỗ lực cải tạo để không phụ lòng các cán bộ đã không ngại vất vả giúp họ làm lại cuộc đời…
