Chuyển đổi số ngành sách: Muốn đi xa thì phải đi cùng nhau!

Theo Cục Xuất bản, In và Phát hành, hiện nay, cả nước có 16 nhà xuất bản đủ điều kiện xuất bản sách điện tử. Từ năm 2019 đến năm 2021, bình quân mỗi năm toàn ngành xuất bản được từ 2.000 đến 2.500 xuất bản phẩm điện tử. Tuy nhiên, xuất bản điện tử mới chỉ là một phần trong chuyển đổi số ngành sách và ngay xuất bản điện tử cũng còn nhiều vấn đề.

Xu thế của thời cuộc

Chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất bản là xu thế chung của thế giới và Việt Nam không là ngoại lệ. Sau đại dịch COVID-19, sự phát triển mạnh mẽ của xuất bản phẩm điện tử và sự thay đổi cách tiếp cận của bạn đọc đối với các xuất bản phẩm thông qua phương thức mua hàng trực tuyến đã tác động mạnh mẽ đến ngành sách. Theo ông Đinh Quang Hoàng, Giám đốc Công ty Cổ phần sách điện tử Waka thì nhiều thống kê đã chỉ ra, trên thế giới, kênh bán sách online vượt kênh bán sách truyền thống. Sách điện tử hiện nay cũng không đơn giản chỉ là phiên bản của sách in và sách điện tử cũng có nhiều định dạng. Các công ty, đặc biệt là công ty nhỏ bắt buộc phải dùng công nghệ để cạnh tranh.

Chuyen_doi_so_nganh_sach_3-1665372568327.JPG
Vấn đề công nghệ là yếu tố quan trọng đối với câu chuyện chuyển đổi số ngành sách.

Từ cách thức bán hàng đến cách thể hiện nội dung, sách của họ cũng thay đổi. Ngành xuất bản đa số nhập khẩu sách ở nước ngoài về cho nên khi nguồn cung cấp thay đổi thì các đơn vị trong nước cũng phải thay đổi để tiếp nhận các định dạng mới này. Thực tế, hoạt động chuyển đổi số có khi rất khó nhìn thấy. Với sách nói, khâu đầu tiên là biên tập viên dịch. Để tăng số lượng và giảm thời gian vận hành một cuốn sách, có thể sử dụng dịch tự động. Giai đoạn đầu, máy dịch xong, người biên tập sẽ hiệu chỉnh trên máy. Máy dịch càng nhiều, người biên tập hiệu chỉnh càng nhiều thì máy sẽ thông minh hơn, lần sau ít lỗi hơn. Sách nói dùng giọng trí tuệ nhân tạo nhưng ban đầu nghe rất cứng, rất buồn ngủ vì cứ đều đều. Người làm phải hiệu chỉnh từng chút, đưa thông số vào điều chỉnh dần dần. Nếu 1 năm chưa tốt thì 2-3 năm sẽ tốt. Như thế, đơn vị phải duy trì được ít nhất trong 3 năm và khối lượng, số lượng sách thực hiện phải đủ nhiều thì hệ thống máy lọc mới có giá trị và lúc đấy mới coi là được hưởng một số thành quả của chuyển đổi số.

Cũng theo ông Hoàng, quy trình đưa sản phẩm sách điện tử tiếp cận bạn đọc đòi hỏi nhiều nỗ lực của đơn vị phát hành. Vì chuyển đổi số không chỉ số hóa sách giấy mà còn từ nhiều nguồn khác và chuyển đổi số trong xuất bản không phải chỉ ở sáng tạo nội dung mà còn ở khâu phân phối, quản trị chuỗi cung ứng thị trường. Hiện nay, Việt Nam đã có nhiều đơn vị kinh doanh sách điện tử hơn nhưng vẫn còn khiêm tốn vì còn hạn chế về chính sách.

Nan giải câu chuyện bảo mật và bản quyền

Vấn đề bảo mật – bảo vệ bản quyền sách trên không gian số cũng là bài toán nan giải. Để bảo đảm về bản quyền thì phải có giải pháp đảm bảo về kỹ thuật. File cung cấp cho người dùng là file mã hóa, người dùng phải kết nối Internet. Nhiều đơn vị không cho đọc offline vì sợ mất bản quyền nhưng khi tham gia “sân chơi” rộng lớn của Internet thì phải trả cho người dùng theo nguyên tắc, kỹ thuật quốc tế.

Chuyển đổi số ngành sách: Muốn đi xa thì phải đi cùng nhau! -0
Xu hướng chuyển đổi số là tất yếu của ngành xuất bản sách.

Mặt khác, các đơn vị có bản quyền không chia sẻ thì vẫn bất lợi vì nhu cầu là có thật nên các trang lậu sẽ scan báo giấy để đưa lên, người dùng sẽ tìm đến các trang lậu và chia sẻ. Nếu các đơn vị có bản quyền cung cấp cho các đối tác tin cậy phục vụ bạn đọc càng nhiều thì việc lậu sẽ giảm đi. Tất nhiên, khi đơn vị làm sách, chia sẻ, bán lấy thu bù chi thì sẽ khó cạnh tranh với các trang cung cấp sách lậu vì họ không cần dịch, chỉ scan đưa lên và cho đọc miễn phí, lấy doanh thu từ quảng cáo…

Về chuyển đổi số ngành sách, PGS.TS Phạm Minh Tuấn, Giám đốc – Tổng biên tập NXB Chính trị quốc gia sự thật ví von vui là lăn lộn với chuyển đổi số như leo cột mỡ, leo lên tụt xuống nhiều lần, vừa làm vừa rút kinh nghiệm. Chuyển đổi số trong ngành sách mang lại nhiều tiện ích và có thể ứng dụng công nghệ, dùng các thuật toán để tính toán để đưa ra giải pháp đáp ứng nhu cầu của người sử dụng. Tuy nhiên, không phải các công ty cung cấp giải pháp công nghệ đã nắm rõ nhu cầu của ngành xuất bản. Vì vậy các nhà xuất bản phải nghĩ và đặt đầu bài để họ đưa những giải pháp đúng với nhu cầu. Cũng theo ông Tuấn, hiện nay, xu thế người đọc đến nhà sách mua sách ít và đến nhà sách để tìm các dịch vụ giải trí thêm. Nhiều người đọc thực sự thường mua sách trên sàn giao dịch điện tử, trong khi lợi nhuận của nhà xuất bản thấp, khó xây dựng được sàn giao dịch này.

TS Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia cho rằng chuyển đổi số trong xuất bản phải tổng thể và toàn diện. Ngành xuất bản đang trong quá trình chuyển đổi số rất mạnh. Nền tảng số cho xuất bản là thị trường rất lớn và cũng là một phương thức phát triển để đưa sách đến với người đọc. Tuy nhiên cũng phải xác định, giá trị lớn nhất của chuyển đổi số ngành xuất bản là phải mang lại sách có giá trị cho người đọc. “Giữa kho sách mênh mông của thế giới và trong nước, giữa “biển” thông tin như hiện nay, ngành xuất bản có thể tạo ra nền tảng số tạo ra những giá trị thông minh hơn, để mỗi một cá nhân có thể có một thư viện sách số riêng trên không gian mạng hay không? Nếu doanh nghiệp tạo ra nền tảng số chuyên cho người đọc, tạo ra thư viện số cá nhân, có nhiều ứng dụng công nghệ số, giúp người đọc sách điện tử như đọc sách giấy, đọc đến trang nào đánh dấu trang ấy, chỗ nào hay thì ghi chú ra... thì sẽ có rất nhiều người muốn đọc sách điện tử”, ông Lịch khẳng định.

Bày tỏ quan ngại về vấn đề an ninh an toàn, bảo vệ bản quyền sách, GS.TS khoa học Hồ Tú Bảo, Giám đốc Phòng thí nghiệm khoa học dữ liệu thuộc Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán học, Giám đốc khoa học của Viện John von Neumann thuộc Đại học quốc gia TP Hồ Chí Minh còn cho rằng, ngành xuất bản phải hình dung những thứ đang làm bây giờ, trong 3 năm, 5 năm, 10 năm nữa sẽ như thế nào khi độc giả thay đổi và nhu cầu chuyển đổi số ngày càng tăng cao lên thì sản phẩm sẽ thay đổi như thế nào...

Chuyển đổi số ngành sách: Muốn đi xa thì phải đi cùng nhau! -0
Xuất bản phẩm điện tử ngày càng phong phú, đáp ứng tốt hơn nhu cầu bạn đọc.

 Cũng theo ông Bảo, 3 yếu tố quyết định thành bại của chuyển đổi số là con người, chính sách và công nghệ. Về con người, tất cả mọi người trong ngành xuất bản phải có nhận thức rõ về chuyển đổi số, từ đó tạo ra động lực và quyết tâm của mình để làm xuất bản, thay đổi ngành xuất bản. Khi có động lực rồi thì đổi mới sáng tạo dựa vào dữ liệu và kết nối. Hành lang pháp lý cũng cần thay đổi cho phù hợp. Về công nghệ, xuất bản thế giới có nhiều công nghệ nhưng ngành xuất bản Việt Nam cũng cần đo được tỷ lệ sử dụng thực tế, tạo dữ liệu cần thiết để cho ra quyết định chính xác. Các nhà xuất bản cũng cần kết nối tốt hơn với độc giả, dự đoán nhu cầu của họ và đưa ra những gợi ý sản phẩm liên quan…

Phải cùng nắm tay nhau

Ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành cho rằng đội ngũ làm xuất bản đã chủ động đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quy trình xuất bản, các doanh nghiệp đã đẩy mạnh hoạt động phát hành trên các nền tảng thương mại điện tử, phát hành xuất bản phẩm điện tử, sách nói..., nhờ đó đã tạo nên một thị trường xuất bản mở, giúp đa dạng hóa các loại hình xuất bản phẩm. Tuy nhiên, hoạt động này chưa đáp ứng được yêu cầu. Nhận thức của người làm xuất bản đối với chuyển đổi số còn hạn chế. 16 đơn vị đủ điều kiện làm xuất bản điện tử nhưng chưa thực sự chuẩn bị tất cả đầy đủ nguồn lực để sẵn sàng cho chuyển đổi số thực sự đi vào đời sống một cách mạnh mẽ.

Chuyển đổi số ngành sách: Muốn đi xa thì phải đi cùng nhau! -0
Nhiều độc giả trẻ quan tâm tới định dạng sách nói.

Theo ông Nguyên, ngành xuất bản không tạo ra nhiều lợi nhuận nên khó khăn trong kinh phí đầu tư cho công nghệ. Tổng lợi nhuận toàn ngành năm 2021 chưa đến 300 tỷ đồng. Với con số này, khó có thể tạo ra những nền tảng mượt mà, tiện dụng lớn nhưng không có nghĩa là ngành xuất bản không làm được chuyển đổi số. Khi không có nguồn lực kinh tế lớn, việc chung tay tạo ra nhiều nền tảng chung và cùng chia sẻ thì sẽ giảm giá thành. Hiện nay có 13/16 đơn vị có xuất bản điện tử dùng chung 1 nền tảng nên đã giúp giảm chi phí xuống. Tất nhiên, để các đơn vị thống nhất được với nhau thì phải vượt qua được những cạnh tranh va đập nội bộ, vượt qua lợi ích nhóm.

Ông Nguyên cũng cho hay, từ năm 2020, Bộ Thông tin và Truyền thông đã giao Cục Xuất bản, In và Phát hành xây dựng chiến lược phát triển của ngành. Trong đó, chuyển đổi số trở thành 1 trong 7 giải pháp trọng tâm của ngành xuất bản. Cục đã xây dựng lộ trình kế hoạch chuyển đổi số của ngành xuất bản và yêu cầu mỗi đơn vị xuất bản xây dựng, lộ trình chuyển đổi số riêng. Cục không thể làm thay các đơn vị được, không cầm tay chỉ việc mà chỉ định hướng cho các đơn vị. Muốn chuyển đổi số thì phải có sự nhận thức, thay đổi nhận thức từ lãnh đạo của các nhà xuất bản, những người chịu trách nhiệm về sự phát triển của đơn vị. Bên cạnh đó là phải có nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu và hành lang pháp lý đảm bảo cho cả sự phát triển và an toàn. Như vậy, chuyển đổi số không phải là câu chuyện của riêng Cục Xuất bản, In và Phát hành mà là sự chung tay nỗ lực của rất nhiều đơn vị, từ cơ quan quản lý nhà nước, các đơn vị xuất bản, phát hành, các chuyên gia nghiên cứu về lĩnh vực công nghệ, các công ty nghiên cứu và cung cấp các ứng dụng công nghệ cho xuất bản.

Minh Hà

Các tin khác

Bài toán dài hơi của ngành khảo cổ

Bài toán dài hơi của ngành khảo cổ

Khảo cổ học cung cấp tư liệu và căn cứ khoa học cho việc nhận diện, bảo tồn, phát huy di sản. Trong khi những nhiệm vụ ấy ngày càng cụ thể, ngành vẫn ít người theo học, nhiều địa phương thiếu nhân lực chuyên môn và điều kiện nghiên cứu còn hạn chế.

Đi chùa online để… tích điểm?

Đi chùa online để… tích điểm?

Từ xếp hàng vào chính điện ảo đến làm nhiệm vụ tích điểm “công đức”, trào lưu đi chùa online đang đan xen nhu cầu tìm bình an với trải nghiệm giải trí. Đại diện Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam nhìn nhận công nghệ có thể hỗ trợ tu học nhưng không thay thế hoàn toàn trải nghiệm tại chùa.

Triết lý "không đường lùi" ở Kashima Gakuen

Triết lý "không đường lùi" ở Kashima Gakuen

Bước chân vào kỳ tuyển sinh hàng năm tại trường THPT Kashima Gakuen, tỉnh Ibaraki đồng nghĩa với việc đặt cược tương lai vào cánh cửa duy nhất: trượt kỳ thi là ở nhà một năm. Không phương án dự phòng, không có chỗ cho sự thỏa hiệp. Suốt một phần tư thế kỷ, HLV Masato Suzuki và ban giám hiệu đã biến áp lực ấy thành sức mạnh, hình thành khả năng tự lập cho học sinh, từ đó trở thành bệ phóng cho hàng chục tuyển thủ bóng đá Nhật Bản đang tung hoành tại các sân cỏ châu Âu. Đây là câu chuyện tiêu biểu cho khái niệm "thể thao học đường Nhật Bản".

Nguy cơ mã độc từ phim ngắn AI

Nguy cơ mã độc từ phim ngắn AI

Phim ngắn AI (trí tuệ nhân tạo) đang “làm mưa, làm gió” trên thị trường đã thu hút một lượng lớn khán giả say mê theo dõi. Những thước phim do AI tạo ra đẹp mắt, kịch bản hư cấu, giật gân, lôi cuốn, tạo hiệu ứng thị giác mạnh và khơi gợi sự tò mò cho người xem. Đánh vào tâm lý này, mã độc được cài cắm vào nội dung dưới vỏ bọc xem quảng cáo, bấm link lạ, cơ hội trúng thưởng, nhận thẻ xem phim VIP… khiến người xem có nguy cơ tiền mất, dữ liệu cá nhân bị lộ và tài khoản bị chiếm đoạt.

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Quyết định từ Ban Tổ chức SEA Games 34 tại Malaysia về việc chốt 43 môn với 473 nội dung tranh huy chương đang tạo ra xáo trộn lớn với thể thao khu vực. Việc hàng loạt môn chủ lực như vật, đua thuyền, kickboxing, jujitsu và futsal nữ bị gạch tên khiến Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đứng trước nguy cơ mất hơn 20 HCV từ trước giờ xuất phát. Động thái này không chỉ đặt ra bài toán tái cơ cấu lực lượng khốc liệt mà còn buộc các nhà quản lý thể thao nước nhà phải tính toán lại chiến lược đầu tư cho chu kỳ mới.

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Lượng hóa dầu dư thừa từng giúp Trung Quốc giảm tác động từ cú sốc nguồn cung nay đang gần cạn, kéo theo sức ép tăng giá đối với nhựa, cao su, sơn và nhiều sản phẩm khác. Tuy nhiên, tình trạng dư thừa công suất khiến giới phân tích cho rằng áp lực này chỉ mang tính tạm thời.

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là “vùng trung gian” còn khá mờ nhạt nhưng có thể là “miền đất hứa” nhiều kỳ vọng của điện ảnh Việt. Không chỉ mang đến những bộ phim gần gũi, phù hợp với nhiều đối tượng khán giả, “vùng trung gian” còn ít được chú ý này đóng vai trò quan trọng đối với việc thúc đẩy tính đa dạng và sáng tạo của điện ảnh Việt Nam.

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Từ phim ảnh, bảo tàng đến các hoạt động trải nghiệm lịch sử, quân tư trang góp phần tạo nên hình hài cụ thể của một giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, theo một số nhóm sưu tầm, từ những năm 1980-2000, nhiều kỷ vật chiến tranh của Việt Nam được người nước ngoài mua lại, khiến việc tìm kiếm hiện vật gốc không hề dễ dàng. Với mong muốn tái hiện lịch sử, cộng đồng phục dựng quân phục đang dần hình thành, đặt ra vấn đề về sự kết nối với các thiết chế văn hóa chính thống để phát triển bền vững.

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Xe điện vốn thông dụng và thuận lợi trong tầng lớp học sinh, sinh viên thời gian gần đây trở thành trào lưu chế, độ cho những cuộc tranh hùng từ mạng xã hội ra xa lộ. Những quái xế tuổi teen với các vụ “bão đêm” trở thành “quả bom nổ chậm” hãi hùng ngoài đường phố…

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Nắm được phí phải trả khá cao khi mua hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) để phù phép cho hoạt động kinh doanh vật tư trôi nổi nên Lê Văn Hiền, sinh năm 1984, ngụ phường Tân Sơn Nhì, TP Hồ Chí Minh đã biến mình thành kẻ đi bán hóa đơn để thu lợi. Với mối quan hệ từ nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, Hiền nhanh chóng móc nối với nhiều đối tượng nhờ đứng tên thành lập, thuê và mua nhiều công ty để xuất bán khống hàng trăm ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi lên đến gần 20 ngàn tỷ đồng, thu lợi bất chính số tiền lớn. Mặc dù che đậy rất kỹ, nhưng tất cả hoạt động phạm tội của đối tượng đã bị cơ quan Công an phát hiện và xử lý trước pháp luật.

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Phải đến sát thời điểm trái bóng lăn trong trận mở màn của đội tuyển Việt Nam vào ngày 26/9/2026, câu chuyện bản quyền truyền hình FIFA ASEAN Cup 2026 mới chính thức ngã ngũ sau những cuộc đấu trí nghẹt thở. Mức giá chào bán ban đầu lên tới 3 triệu USD đã vấp phải cái lắc đầu kiên quyết từ các nhà đài trong nước, buộc đối tác phân phối phải nhượng bộ hạ giá. Không còn cảnh mua bằng mọi giá hay nhờ cậy dòng tiền giải cứu, thị trường truyền hình Việt Nam đang xác lập một bước ngoặt tư duy: liên minh chia sẻ chi phí để hướng tới sự bền vững.

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Một tập phim ngắn AI chỉ dài vài phút, nhưng tình tiết liên tục bị bỏ lửng có thể giữ người xem từ tối đến gần sáng. Từ đoạn xem miễn phí trên mạng xã hội, họ được dẫn sang ứng dụng và trả tiền để biết kết cục. Khi phim được sản xuất hàng loạt và xuất hiện dày đặc trên dòng đề xuất, trách nhiệm bảo vệ khán giả phải được đặt ra với cả người làm phim, đơn vị phát hành và nền tảng phân phối.

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Tại cảng Nagoya những ngày trung tuần tháng 9/2026, Asiad 20 phô diễn diện mạo chưa từng có: không xây làng VĐV triệu đô, không để lại những khối bê tông bỏ hoang. Bằng tư duy tối ưu chi phí và tính toán thực dụng điển hình, người Nhật biến siêu du thuyền cùng tổ hợp nhà gỗ lắp ghép ven biển thành nơi lưu trú cho hàng ngàn VĐV châu Á.

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Từ những chiếc đèn lồng, con giống ngựa, voi từng hiện diện trong ký ức nhiều thế hệ, những người trẻ hôm nay đang tìm cách phục dựng, làm mới và đưa đồ chơi Trung thu truyền thống trở lại đời sống. Họ không chỉ giữ lại một món đồ chơi, mà đang tìm cách nối lại một mạch văn hóa giữa quá khứ và hiện tại.

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.