Chuyện chưa kể về những ngày gian khó ở Lệ Thanh

Ngồi chơi vài tiếng cũng mắc sốt rét

Trong những ngày cuối tháng 5, trời nắng như đổ lửa, chúng tôi có mặt tại cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, tiếp giáp biên giới Campuchia. Giữa nắng nóng gay gắt, cái cảm giác khó thở như đè nén mỗi người ở vùng khí hậu khắc nghiệt.

“Lệ Thanh trước đây từng là nơi “truyền thuyết” về sốt rét rừng, là vùng khởi đầu của sốt rét, cán bộ ai ở đây đều bị đôi lần trở lên là bình thường. Mãi tới đầu những năm 2000, tình trạng bệnh sốt rét mới giảm dần và giờ thì chỉ còn trong những câu chuyện kể của những người cán bộ khi nói về “đặc sản” của vùng đất này”, ông Cao Đăng Quế, Đội trưởng Hải quan cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, Chi cục Hải quan khu vực XIV nói. 

Rừng thiêng nước độc và bệnh sốt rét luôn là câu chuyện ám ảnh đối với mỗi cán bộ khi công tác tại cửa khẩu. Khoảng năm 1987, anh em hải quan mới lên cửa khẩu, khí hậu ở đây rất khắc nghiệt, địa hình nhiều đồi núi hiểm trở, giao thông đi lại gặp nhiều khó khăn.

Chia sẻ với chúng tôi về những ngày gian khó ấy, ông Lê Văn Bách, công chức hải quan cho biết, ông là một trong những người đầu tiên có mặt ở cửa khẩu Lệ Thanh (ngày đầu thành lập là Hải quan cửa khẩu đường 19- sau là Hải quan cửa khẩu Lệ Thanh, trực thuộc Hải quan tỉnh Nghĩa Bình - nay là Hải quan cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, Chi cục Hải quan khu vực XIV - PV) ngày ấy trên địa bàn chỉ có 3 đơn vị làm việc là Đồn biên phòng 23, Công an cửa khẩu, Hải quan cửa khẩu đường 19.

“Hồi đó chưa có giao lưu, buôn bán hàng hóa gì với Campuchia, 10-15 ngày có xe tiếp phẩm của Campuchia qua cửa khẩu về Pleiku để mua thực phẩm, rau, trứng, củ, quả. Chiều ngược lại, Việt Nam lâu lâu có xe đi qua chở cao su về”, ông Bách nhớ lại và cho biết, ở thời điểm đấy tại khu vực cửa khẩu sốt rét nhiều và nhiều người bị nặng, hầu như đến đây là bị, có người bị sốt rét kéo dài vài ba tháng là chuyện bình thường.

“Ngày ấy, Viện Sốt rét Trung ương hầu như năm nào cũng vào, đây là “rốn” sốt rét của cả nước, chỉ cần lên chơi vài tiếng thôi về cũng bị sốt, sốt sợ lắm. Đơn vị lúc nào cũng có người bị, sốt về điều trị ở thị xã Pleiku, đường đất, đi lại khó khăn, bụi đỏ, đi nhờ xe gỗ, bắt xe nhiều chặng, mất cả ngày đường, thậm chí là 2 ngày mới tới bệnh viện ở Pleiku. Điều trị xong 10-15 ngày ở bệnh viện, chữa đỡ rồi lên cửa khẩu làm việc sáng thì chiều sốt, lại phải quay về điều trị. Đến cả những cán bộ lên thăm đơn vị, quay về dưới Nghĩa Bình 1 tuần, hoặc 1 tháng sau vẫn bị sốt nên ai cũng sợ lên trên này. Nhiều anh ngày ấy muốn nghỉ việc luôn, bởi thời tiết khắc nghiệt, sốt rét triền miên, nên ai cũng tưởng mình sắp chết tới nơi rồi. Bị lần 1, lần 2 và những lần sau nữa, khi vượt qua rồi thì cũng đều trụ lại với biên giới Tây Nguyên đại ngàn”, ông Bách nhớ lại.

Ông Vũ Huy Thắng, Đội phó Hải quan cửa khẩu quốc tế Bờ Y cũng là một trong 6 cán bộ hải quan ngày đầu ở Lệ Thanh cho biết, hầu như tháng nào cũng nằm viện 10-15 ngày, 6 người đầu tiên thì thay nhau đi viện, sốt thì mới được về dưới thị xã điều trị, không thì ở lại cửa khẩu, trong khi đó đi lại khó khăn, xe cộ không có. “Giai đoạn từ 1989 đến 1995, thời đó địa hình rừng núi hiểm trở, khí hậu khắc nghiệt hai mùa mưa nắng, đường sá giao thông đi lại khó khăn, mùa mưa thì lầy lội. Khu vực Đức Cơ là điểm nóng về bệnh sốt rét, đặc biệt là khu vực cửa khẩu, do đó, thời kỳ này gần như 100% cán bộ, công chức công tác tại đơn vị đều trải qua những cơn sốt rét rừng, có những trường hợp phải điều trị từ 2-3 tháng mới trở lại đơn vị làm việc được”, ông Thắng nói và cho biết thêm, “tôi ở Lệ Thanh 2 đợt, đợt đầu 10 năm từ 1987-1996; đợt 2 từ 2003-2006. Ở cửa khẩu là bị sốt liên tục nhiều năm liền, đặc biệt, năm 1989 tôi bị sốt rét ác tính, cấp cứu ở Bệnh viện Thanh Nhàn ngoài Hà Nội 21 ngày, ai cũng nghĩ sẽ không qua khỏi, giờ nghĩ lại không thể tưởng tượng nổi nỗi kinh hoàng ám ảnh bởi những trận sốt rét rừng nơi đại ngàn biên giới”, ông Vũ Huy Thắng nhớ lại. 

Cùng với đó, ông Nguyễn Thanh Hải, Phó Chánh Văn phòng, Chi cục Hải quan khu vực XIV cho biết, 2 lần công tác tại cửa khẩu thì tôi đều bị sốt rét, tác hại của sốt rét ai cũng sợ nhưng đã ở Lệ Thanh thì khó tránh. Rất may, đến những năm 2000 thì ở khu vực này sốt rét đã giảm đi rất nhiều, thi thoảng mới có trường hợp bị. Có được điều này là qua truyền thông, người dân đã nâng cao kiến thức về bệnh sốt rét và phối hợp với hệ thống chính trị trong công tác phòng, chống bệnh.

Vượt qua những ngày gian khó

Gắn bó với cửa khẩu Lệ Thanh từ những ngày đầu, ông Lê Văn Bách trải lòng, trong 38 năm công tác thì thời gian ở cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh gần 20 năm và đến giờ vẫn đang công tác tại đây. Chứng kiến những nỗi ám ảnh của căn bệnh sốt rét rừng, bước vào cửa tử nhiều lần của chính mình và đồng nghiệp. Đồng thời, cũng thấy sự đổi thay ở vùng đất này. “Ngày ấy chỉ có đường mòn đất đỏ, hai bên là rừng núi cheo leo, dân cư chưa có, giờ đây, từ TP Pleiku vào cửa khẩu đường đẹp, đi xe chỉ tầm hơn 1 tiếng là tới, dân cư đông đúc, cửa khẩu khang trang, giao thương thuận lợi. Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh ngày nay đã vươn mình trở thành cửa ngõ hội nhập giữa hai nước Việt Nam-Campuchia. Mỗi ngày làm thủ tục xuất nhập cảnh cho người dân hai bên biên giới qua lại, gặp lại những người quen cũ, ai cũng phấn khởi về sự phát triển, đổi thay của vùng đất này”, ông Bách vui mừng nói. 

Chia sẻ về những dấu mốc quan trọng của việc hình thành Hải quan cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, ông Cao Đăng Quế cho biết, sau Đại hội VI của Đảng, đất nước ta bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Tại Gia Lai, nhiều doanh nghiệp đầu tư sản xuất, kinh doanh, mở rộng giao thương với nước ngoài. Để đáp ứng nhu cầu hội nhập kinh tế với nước bạn Campuchia cũng như trong khu vực ASEAN, tạo điều kiện thuận lợi cho xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh, được sự nhất trí của Tổng cục Hải quan và UBND tỉnh Gia Lai-Kon Tum, Hải quan tỉnh Nghĩa Bình đã xúc tiến việc khảo sát và đề nghị thành lập Hải quan cửa khẩu Lệ Thanh.

Ngày 28/4/1987, Hải quan cửa khẩu Lệ Thanh chính thức ra đời. Đến tháng 5/1990, Hải quan tỉnh Gia Lai-Kon Tum được thành lập và Hải quan cửa khẩu Lệ Thanh chuyển về trực thuộc Cục Hải quan Gia Lai-Kon Tum, đứng chân trên địa bàn xã Ia Dom (huyện Đức Cơ), tiếp giáp là cửa khẩu Oyadav (tỉnh Ratanakiri, Campuchia). Và, đến nay, sau 38 năm thành lập, từ 15/3/2025, Hải quan cửa khẩu Lệ Thanh chuyển thành Hải quan các cửa khẩu/ngoài cửa khẩu thuộc Chi cục Hải quan khu vực XIV (Chi cục này quản lý địa bàn 5 tỉnh Tây Nguyên: Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng, Gia Lai, Kon Tum, trụ sở đặt tại tỉnh Đắk Lắk - PV).

Với mục đích tạo thuận lợi trong sản xuất kinh doanh, thương mại, dịch vụ, dụ lịch và thu hút đầu tư của hai nước Việt Nam-Campuchia, thúc đẩy quá trình trình kết nối Cộng đồng ASEAN, ngày 13/3/2007 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 306/QĐ-TTg nâng cấp cửa khẩu Lệ Thanh từ cửa khẩu quốc gia thành cửa khẩu quốc tế. Đặc biệt, trong những năm gần đây, cùng với những thuận lợi của đất nước, sự quan tâm của Chính phủ với chủ trương phát triển thế mạnh của Tây Nguyên nói chung và tỉnh Gia Lai nói riêng với nước bạn Campuchia qua việc hình thành vùng tam giác phát triển Việt Nam-Lào-Campuchia. Do đó, cơ sở hạ tầng về giao thông qua cặp cửa quốc tế Lệ Thanh - Ozadao được đầu tư nâng cấp, xây dựng mới cơ sở hạ tầng. 

Dù quản lý nhà nước về hải quan trên địa bàn có hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa, kinh tế kém phát triển hơn so với những nơi khác, nhưng từ khi được thành lập vào năm 1987 đến nay, Hải quan cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh luôn bám sát tiến trình cải cách hành chính, hiện đại hóa hải quan theo định hướng chung của ngành để thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị được giao. 

Khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu, phương tiện xuất nhập cảnh làm thủ tục qua các cửa khẩu không ngừng tăng lên. Giai đoạn 2021-2024, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tại cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh tăng trưởng đều qua các năm. Đặc biệt, năm 2024 ghi nhận mức tăng đột biến với tổng kim ngạch đạt 204,43 triệu USD, tăng hơn 50% so với năm trước. “Trong 5 tháng đầu năm 2025, đơn vị đã làm thủ tục hải quan cho hàng hóa xuất nhập khẩu và quá cảnh với tổng số tờ khai là 2.371 tờ; trong đó luồng xanh là 1.337 tờ khai, chiếm tỷ lệ 56,39%; luồng vàng 991 tờ khai, chiếm tỷ lệ 41,80% và luồng đỏ chiếm tỷ lệ 1,81% với 43 tờ khai. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 122,87 triệu USD. Trong đó, kim ngạch nhập khẩu đạt 80,97 triệu USD; kim ngạch xuất khẩu đạt 41,90 triệu USD, tăng 93% so với cùng kỳ năm trước (21,73 triệu USD)”, ông Cao Đăng Quế thông tin.

Nhìn lại chặng đường 38 năm xây dựng và phát triển, Hải quan cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh hôm nay đã trải qua các thời kỳ với nhiều khó khăn, thử thách. Tập thể cán bộ, công chức đã không ngừng phấn đấu và từng bước trưởng thành; nỗ lực, đổi mới phương pháp làm việc và tư duy sáng tạo, nhạy bén trong nghiệp vụ để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị được Đảng, Nhà nước và ngành giao phó. Cùng với đó, khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh hiện là cửa ngõ giao thương hàng hóa, động lực thúc đẩy kinh tế của tỉnh Gia Lai nói riêng và vùng Tây Nguyên nói chung. Hằng năm, hàng nghìn tấn hàng hóa, nông sản như chuối, mì lát, sầu riêng, hạt điều... được vận chuyển qua cửa khẩu để vào sâu nội địa Việt Nam hoặc ra cảng Quy Nhơn, tỉnh Bình Định để xuất khẩu đi các nước khác trên thế giới.

Hoạt động tại khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh diễn ra nhộn nhịp. Tính đến nay, tại khu kinh tế cửa khẩu này đã thu hút được 37 dự án đầu tư, với tổng vốn đăng ký 643,9 tỷ đồng, trong đó vốn thực hiện ước đạt 319,1 tỷ đồng. Các dự án chủ yếu tập trung vào lĩnh vực thương mại, dịch vụ, logistics và kho bãi, phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu. Đặc biệt, có 5 dự án được Cơ quan hải quan cấp phép là địa điểm tập kết, kiểm tra hàng hóa xuất nhập khẩu; 1 dự án cửa hàng miễn thuế đã đi vào hoạt động, góp phần gia tăng năng lực thương mại tại khu vực cửa khẩu.

Hiện nay, tỉnh Gia Lai đang tập trung rà soát cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho việc xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu hàng hóa, tạo môi trường đầu tư thuận lợi, thông thoáng để tăng cường thu hút đầu tư trong và ngoài nước vào khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh. Tập trung rà soát cải cách thủ tục hành chính trong thẩm định dự án, cấp phép đầu tư, cấp đăng ký kinh doanh, giao đất cho thuê đất nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư, phát triển hạ tầng tại khu kinh tế cửa khẩu.