Chú trọng hơn về năng lực số, kỹ năng mềm cho học sinh
Theo nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm năm học 2026-2027, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) dự kiến sửa đổi đồng bộ chương trình giáo dục và sách giáo khoa (SGK) phổ thông từ lớp 1 đến lớp 12, nhằm đáp ứng yêu cầu mới trong giáo dục, đồng thời nâng cao chất lượng dạy và học. Trọng tâm là tinh giản nội dung, nâng cao chất lượng giờ học chính khóa và tăng cường các hoạt động thực hành, trải nghiệm. Các lĩnh vực STEM, ngoại ngữ, năng lực số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có chọn lọc, nghệ thuật và giáo dục thể chất sẽ được chú trọng hơn…
Sau nhiều năm triển khai, Chương trình GDPT 2018 sẽ được Bộ GD&ĐT rà soát, điều chỉnh phù hợp hơn với thực tiễn.
Nhiều ý kiến cho rằng, chương trình GDPT 2018 đã hoàn thành việc triển khai ở tất cả các lớp từ năm học 2024-2025. Do đó, năm học 2026-2027 là thời điểm quan trọng để ngành Giáo dục nhìn lại một cách toàn diện những kết quả đạt được, những điểm còn bất cập và những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn dạy học.
Thực tế cho thấy, một chương trình giáo dục không thể bất biến. Sau quá trình triển khai, những nội dung chưa phù hợp, quá tải, trùng lặp hoặc chưa bắt kịp sự thay đổi của đời sống cần được nhận diện để điều chỉnh. Nếu trước đây câu chuyện trọng tâm là “đổi mới chương trình”, thì giai đoạn tới cần chuyển mạnh sang “làm cho chương trình thực chất hơn”...
Cô Nguyễn Thị Hoa Mai, giáo viên Trường THCS Chu Văn An (Hà Nội) cho biết: Việc Bộ GD&ĐT dự kiến điều chỉnh chương trình theo hướng tăng thời lượng các môn khoa học, công nghệ, tin học và nghệ thuật là đúng hướng, phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 71. Trong bối cảnh AI, chuyển đổi số và công nghệ đang thay đổi mạnh mẽ thị trường lao động, học sinh không chỉ cần khả năng ghi nhớ kiến thức mà còn phải biết tìm kiếm, xử lý và kiểm chứng thông tin, sử dụng công nghệ, giải quyết vấn đề, có tư duy sáng tạo và thích ứng với những công nghệ mới. Đồng thời, chương trình vẫn phải chú trọng giáo dục tư tưởng, truyền thống, đạo đức, thể chất, thẩm mỹ, hướng nghiệp và kỹ năng mềm cho học sinh...
Điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn dạy và học
Thầy Trần Trung Hiếu, giáo viên Trường THPT chuyên Phan Bội Châu (Nghệ An) đánh giá cao quyết tâm sửa đổi đồng bộ chương trình, SGK của Bộ GD&ĐT nhằm khắc phục một số bất cập sau hơn 5 năm triển khai chương trình GDPT 2018. Theo đề xuất của thầy Trần Trung Hiếu, bên cạnh các định hướng cần thiết như sửa đổi đồng bộ chương trình giáo dục và SGK phổ thông từ lớp 1 đến lớp 12 nhằm đáp ứng yêu cầu mới về ngoại ngữ, năng lực số, STEM và ứng dụng AI, đây cũng là cơ hội để xem lại cách tổ chức các môn học tích hợp ở THCS.
Sách giáo khoa cũng sẽ được rà soát để đảm bảo phù hợp, đồng bộ với Chương trình GDPT 2018.
Thực tế cho thấy, Khoa học tự nhiên gồm Vật lý, Hóa học, Sinh học là một ý tưởng có thể có cơ sở về mặt chương trình nhưng khi triển khai lại nảy sinh một nghịch lý: Một giáo viên phải dạy cả ba lĩnh vực với độ sâu kiến thức khác nhau. Hệ quả là tình trạng dạy lệch, dạy chắp vá, thậm chí có nơi giáo viên “né” những phần không thuộc chuyên môn sâu của mình. Lịch sử và Địa lý cũng tương tự. Hai môn học độc lập được ghép thành một môn chung, nhưng nội dung, cấu trúc sách giáo khoa vẫn cơ bản tách biệt. Muốn dạy tốt cả Lịch sử lẫn Địa lý cần một đội ngũ giáo viên vừa vững kiến thức lịch sử, vừa sâu kiến thức địa lý, lại đáp ứng đầy đủ yêu cầu về văn bằng, chứng chỉ. Đây không phải bài toán đơn giản.
Một vấn đề khác được thầy Trần Trung Hiếu đưa ra là cần đánh giá nghiêm túc hai nội dung ở bậc THPT gồm hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và giáo dục địa phương. Ngoài ra, việc phân hóa, lựa chọn tổ hợp môn ở lớp 10 cần được nhìn lại từ thực tế vùng miền. Quyền lựa chọn môn học là một tư tưởng tiến bộ nhưng quyền lựa chọn chỉ có ý nghĩa khi học sinh thực sự có nhiều lựa chọn. Trong khi đó, tại nhiều trường miền núi, vùng sâu, vùng xa, điều kiện cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên không cho phép mở đầy đủ các tổ hợp. Vì thế, học sinh nhiều khi không được chọn môn theo năng lực, sở thích hay định hướng nghề nghiệp mà phải chọn theo điều kiện giảng dạy thực tế. Đây cũng là một nghịch lý cần được tháo gỡ.
Chia sẻ với PV Báo CAND, PGS.TS Bùi Mạnh Hùng, chuyên gia về phát triển chương trình, SGK giáo dục phổ thông cho rằng, việc rà soát, điều chỉnh Chương trình GDPT 2018 ở thời điểm hiện nay xuất phát từ hai yêu cầu lớn.
Trước hết, cần cập nhật để đáp ứng những yêu cầu mới về phát triển giáo dục và đào tạo được xác định trong Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị, trong đó, có những điểm nổi bật như tăng cường giáo dục toàn diện đức, trí, thể, mĩ; nâng cao năng lực khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, năng lực số và năng lực tiếng Anh; đẩy mạnh giáo dục STEM/STEAM, đổi mới sáng tạo; chú trọng giáo dục nghệ thuật, thể chất, hướng nghiệp và phát triển nhân tài. Về cơ bản, nhiều nội dung nói trên đã có trong Chương trình GDPT 2018 nhưng cần được phát triển mạnh hơn. Một số nội dung như AI, dữ liệu số, an toàn và đạo đức số, SGK và học liệu số, chương trình hiện hành chưa có hoặc chưa thể hiện được đầy đủ và có hệ thống do chương trình được xây dựng khi chuyển đổi số và AI chưa phát triển nhanh và sâu rộng như hiện nay.
Yêu cầu thứ hai là cần nhìn lại chương trình sau một chu kì triển khai tương đối đầy đủ. Chương trình GDPT 2018 đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực nhưng thực tiễn cũng cho thấy một số nội dung chưa đạt hiệu quả như mong muốn hoặc gặp khó khăn do điều kiện đội ngũ, cơ sở vật chất và cách thức tổ chức thực hiện. Vì vậy, lần rà soát này còn là dịp đánh giá cái gì cần giữ ổn định, cái gì cần phát triển, cái gì cần điều chỉnh hoặc tinh giản.
"Điều quan trọng là không nên coi đây là việc xây dựng lại một chương trình hoàn toàn mới. Mục tiêu tổng quát, quan điểm và cấu trúc nền tảng của Chương trình 2018 về cơ bản vẫn phù hợp và cần được kế thừa. Điều cần làm là phát triển chương trình theo hướng hiện đại hơn, mở hơn, linh hoạt hơn và có khả năng cập nhật tốt hơn những yêu cầu giáo dục mới trong tương lai, đồng thời bảo đảm tính khả thi trong điều kiện thực tế của giáo dục Việt Nam", PGS.TS Bùi Mạnh Hùng nêu quan điểm.
Liên quan đến SGK, nhiều giáo viên cho rằng, một thay đổi lớn đã được xác lập từ năm học 2026-2027, đó là thống nhất một bộ SGK được sử dụng thống nhất trên toàn quốc. Bộ GD&ĐT đã lựa chọn bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống” của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam làm bộ SGK dùng chung. Đây là thay đổi đáng chú ý so với giai đoạn đầu thực hiện Chương trình GDPT 2018, khi chủ trương xã hội hóa cho phép tồn tại nhiều bộ SGK.
Tuy nhiên, việc thống nhất một bộ SGK không đồng nghĩa với việc giáo viên phải dạy học một cách cứng nhắc theo từng trang sách. Chính Bộ GD&ĐT cũng nhấn mạnh rằng chương trình mới cần được tổ chức thực hiện linh hoạt; SGK là tài liệu cụ thể hóa chương trình, còn giáo viên phải căn cứ yêu cầu cần đạt và đối tượng học sinh để tổ chức dạy học phù hợp.
Do đó, nếu chương trình được điều chỉnh, SGK cũng sẽ phải tiếp tục được rà soát để bảo đảm tinh giản, chính xác, cập nhật, dễ sử dụng, đồng bộ với chương trình và không làm phát sinh thêm áp lực học tập cho học sinh.
