Ngày 24/10, tại Trường Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) đã diễn ra Hội thảo khoa học quốc tế: “Khoa học Xã hội và Nhân văn trong thời đại trí tuệ nhân tạo và hội nhập quốc tế”. Dự sự kiện có PGS.TS Bùi Thế Duy, Ủy viên Dự khuyết Trung ương Đảng, Giám đốc ĐHQGHN; PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương; GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQGHN); các vị khách, đại biểu, học giả quốc tế và trong nước...
Phát biểu tại hội thảo, Giám đốc ĐHQGHN Bùi Thế Duy nhấn mạnh, hội thảo này diễn ra trong bối cảnh thế giới đang có những chuyển biến sâu sắc do toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI). Bối cảnh này đặt ra nhiều thách thức, đồng thời mở ra cơ hội mới cho khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam.
Theo Giám đốc ĐHQGHN, thách thức thứ nhất là yêu cầu đổi mới mô hình phát triển, không chỉ hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế mà còn phải quan tâm sâu sắc hơn đến sự phát triển toàn diện của con người và xã hội Việt Nam.
Thách thức thứ hai đến từ tốc độ phát triển vượt bậc của khoa học, công nghệ và AI. Những tiến bộ của AI tạo sinh, các hệ thống AI tự chủ và công nghệ mô phỏng đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động nghiên cứu, sản xuất, giáo dục và đời sống xã hội. Trong khi đó, sự phát triển nhanh chóng này cũng đặt ra nhiều vấn đề mới về năng lực tư duy, khả năng giải quyết vấn đề, phương thức học tập và làm việc, sức khỏe tinh thần cũng như các mối quan hệ trong gia đình và cộng đồng. Đây là những lĩnh vực mà khoa học xã hội và nhân văn cần chủ động nghiên cứu, đưa ra các khuyến nghị và giải pháp phù hợp.
Thách thức thứ ba là yêu cầu hội nhập quốc tế trong bối cảnh thế giới ngày càng kết nối chặt chẽ.
Theo Giám đốc ĐHQGHN, để nâng cao vị thế và năng lực cạnh tranh, Việt Nam không chỉ cần phát triển khoa học, công nghệ mà còn phải phát huy những giá trị riêng về văn hóa, con người và xã hội. Chính nền tảng khoa học xã hội và nhân văn có thể giúp Việt Nam nhận diện lợi thế, giải quyết những vấn đề đặc thù và đóng góp các cách tiếp cận mới cho cộng đồng quốc tế.
Từ những yêu cầu đó, Giám đốc ĐHQGHN Bùi Thế Duy mong muốn các nhà khoa học tiếp tục đồng hành cùng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Giáo dục và các cơ sở nghiên cứu, đào tạo trong việc xây dựng, thử nghiệm và nhân rộng những mô hình phát triển dựa trên nền tảng khoa học xã hội và nhân văn. Đặc biệt, cần chú trọng các mô hình thực nghiệm có khả năng ứng dụng trong thực tiễn, qua đó kiểm chứng hiệu quả, hoàn thiện giải pháp và chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành những đóng góp thiết thực cho xã hội.
Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương nhấn mạnh rằng, công nghệ có thể giúp một quốc gia phát triển nhanh hơn, nhưng văn hóa, đạo đức và niềm tin mới làm cho sự phát triển ấy có chiều sâu. Trí tuệ nhân tạo có thể xử lý dữ liệu, nhưng không thay con người lựa chọn sự công bằng, lòng nhân ái hay trách nhiệm với những người dễ bị bỏ lại phía sau. Một xã hội không chỉ cần thông minh hơn, mà còn phải nhân văn hơn.
Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, khoa học xã hội và nhân văn phải đi xa hơn việc giải thích những điều đã xảy ra: chủ động dự báo biến đổi, cảnh báo rủi ro và góp phần tìm điểm tựa giá trị cho tương lai. Từ đạo đức công nghệ, văn hóa số đến gia đình, giáo dục, niềm tin xã hội, rất cần những nghiên cứu liên ngành có trách nhiệm.
Từ những yêu cầu ấy, PGS.TS Bùi Hoài Sơn chia sẻ ba kỳ vọng đối với nhà trường. Đó là trước hết, hãy làm cho nghiên cứu gần hơn với những vấn đề lớn của đất nước và những điều thiết thân của người dân. Mỗi đề tài cần tự hỏi: Phát hiện này giúp chúng ta hiểu đúng hơn điều gì, quyết định tốt hơn việc gì, cải thiện cuộc sống của ai? Khoa học có giá trị khi tôn trọng sự thật, có sức thuyết phục và dám chạm vào những vấn đề khó.
Thứ hai, hãy tạo sức mạnh từ nghiên cứu liên ngành. Nhà trường cần phát triển nhóm nghiên cứu mạnh, kết hợp nghiên cứu cơ bản với khảo sát thực tế, khai thác dữ liệu và phân tích chính sách, luôn giữ bản lĩnh, sự trung thực của người làm khoa học.
Thứ ba, hãy xây chiếc cầu bền chặt hơn giữa giảng đường, cơ quan tham mưu chính sách và đời sống.
“Tôi cũng mong các bạn sinh viên, học viên, nghiên cứu sinh không chỉ học để biết nhiều hơn, mà còn biết lắng nghe, đặt câu hỏi đúng và nhận trách nhiệm trước những vấn đề của cộng đồng”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn chia sẻ.
Theo GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Khoa học, Xã hội và Nhân văn, trong bối cảnh AI, một câu hỏi có ý nghĩa chiến lược được đặt ra: Khoa học xã hội và nhân văn sẽ giữ vai trò gì trong việc định hướng sự phát triển của đất nước và nhân loại? Trong một thế giới thường nhấn mạnh tốc độ tăng trưởng, năng lực công nghệ và hiệu quả kinh tế, khoa học xã hội và nhân văn nhắc chúng ta rằng, phát triển không thể chỉ được đo bằng những chỉ số vật chất. Phát triển còn là chất lượng sống, năng lực quản trị, sự gắn kết cộng đồng, sức sống văn hóa, công bằng xã hội và phẩm giá con người.
“Công nghệ có thể mở rộng những gì con người làm được, nhưng để quyết định điều gì đáng làm, phục vụ ai và hướng tới tương lai nào, chúng ta cần tri thức về con người và xã hội. Bởi vậy, khoa học xã hội và nhân văn không đứng bên lề của tiến trình phát triển khoa học – công nghệ. Đây là lĩnh vực góp phần nhận diện tác động xã hội của công nghệ, cung cấp luận cứ cho hoạch định chính sách, bảo tồn và phát huy các nguồn lực văn hóa, đồng thời giúp xã hội ứng phó với những biến đổi phức tạp của thời đại”, GS.TS Hoàng Anh Tuấn chia sẻ.
Trong khuôn khổ chương trình, các nhà khoa học, chuyên gia trong nước và quốc tế đã thảo luận bàn tròn về những vấn đề đặt ra đối với khoa học xã hội và nhân văn trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang tác động sâu rộng đến hoạt động nghiên cứu, đào tạo và đời sống xã hội.
Các học giả trao đổi về khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn, nghiên cứu định tính, nhân văn số và lưu trữ số; đồng thời làm rõ vai trò của tư duy, năng lực đánh giá và trách nhiệm của nhà nghiên cứu đối với các kết quả được tạo ra với sự hỗ trợ của AI.
Chương trình cũng đề cập đến những vấn đề đang được quan tâm như niềm tin đối với AI, tính xác thực của thông tin, bản sắc văn hóa, trách nhiệm học thuật, quyền riêng tư và bảo vệ dữ liệu. Trong lĩnh vực giáo dục đại học, các chuyên gia trao đổi về đổi mới phương pháp giảng dạy, phát triển năng lực sử dụng AI, xây dựng chính sách quản trị AI có trách nhiệm và thúc đẩy hợp tác nghiên cứu liên ngành…
