Chèo Ngọc Khám - niềm đam mê không dứt

Làng quê giờ đã lên phố nhưng sức sống của chiếu chèo Ngọc Khám dường như vẫn vẹn nguyên. Sau những lo toan tất bật của cuộc sống đời thường, những “nghệ sĩ nghiệp dư” của làng Ngọc Khám lại tụ họp nhau cùng hát chèo, tập các vở diễn do họ tự dựng lên hoặc cải biên, làm mới từ những tích cũ...

Dễ dàng cảm nhận được không khí hăng say tập luyện, nét phấn chấn hiện rõ trên khuôn mặt của những diễn viên chèo nghiệp dư đất này.

Tiếp nối từ truyền thống

Cơn mưa của xứ Kinh Bắc những ngày đầu hè đưa chúng tôi về với đất Thuận Thành, để lại được mục sở thị sức sống của cả một nền văn hóa đã bám rễ từ lâu trong đời sống người dân. Ấy là đất chèo Ngọc Khám. Về làng chèo Ngọc Khám (xã Gia Đông, Thuận Thành, Bắc Ninh) trong những dịp lễ hội, hay hội diễn - liên hoan văn nghệ, hẳn người thường ai cũng có thể thấu được câu ca vẫn lưu truyền trong dân gian xưa nay:

“Ăn no rồi lại nằm khoèo

Nghe giục trống chèo bế bụng đi xem

Chẳng thèm ăn chả ăn nem

Thèm no cơm tẻ, thèm xem hát chèo”.

Ngọc Khám nổi tiếng trên quê hương quan họ về ca hát với nhiều đàn anh đàn chị tài giỏi với nhiều loại hình như hát trống quân, hát chèo, hát cải lương nhưng đặc biệt hơn cả, hát chèo vẫn có một sức sống mãnh liệt, bền bỉ, bám rễ sâu vào nhịp sống người dân.

Ông Nguyễn Văn Tự hào hứng nói về vở diễn mà ông vừa viết xong thoại và một số lời bông.
Ông Nguyễn Văn Tự hào hứng nói về vở diễn mà ông vừa viết xong thoại và một số lời bông.

Chèo Ngọc Khám đã có từ hàng trăm năm nay, được lưu truyền từ hai gánh hát của cụ kép Thưởng và cụ kép Bảng của làng. Cho đến nhưng năm 60 của thế kỉ 20, truyền thống hát chèo của Ngọc Khám được cố nghệ sĩ Trần Đình Kha tiếp nối, gây dựng và gìn giữ. Từ thời điểm này, đội văn nghệ làng Ngọc Khám đã được thành lập và duy trì phát triển cho đến nay.

Đội văn nghệ ban đầu gồm 18 diễn viên và nhạc công. Họ đa số là những người được nghe chèo từ nhỏ nên những làn điệu chèo đã ngấm sâu vào tâm hồn và trở thành niềm đam mê. Có lẽ bởi vậy mà ngay từ những năm đầu thành lập, đội văn nghệ đã tạo được những dấu ấn nhất định. Các vở chèo cổ, chèo hiện đại được dàn dựng và luyện tập, không chỉ phục vụ quần chúng nhân dân mà còn để đi thi, lưu diễn ở trong và ngoài tỉnh.

Nhà văn hóa làng Ngọc Khám, nơi diễn ra các hoạt động sinh hoạt văn hóa cũng như giao lưu giữa các câu lạc bộ chèo trong - ngoài làng.
Nhà văn hóa làng Ngọc Khám, nơi diễn ra các hoạt động sinh hoạt văn hóa cũng như giao lưu giữa các câu lạc bộ chèo trong - ngoài làng.

Tiếng hát chèo Ngọc Khám ngày càng lan tỏa. Cũng từ đây, từ chiếu chèo quê, những “hạt giống” tiềm năng đã được cụ Trần Đình Kha chọn cử đi học chuyên nghiệp trở thành nghệ sĩ, đạo diễn, diễn viên. Có thể kể đến những diễn viên, đạo diễn tiếp nối và phát huy nền văn hóa nghệ thuật chèo đặc sắc như: Xuân Sách, Xuân Quyết, Hồng Nghĩa, Kim Tuyến, Nguyễn Văn Tự... Họ không chỉ góp phần đưa tiếng chèo Ngọc Khám đi xa mà còn là những người kế tục giữ nhịp chèo quê nhà.

Kể về quãng thời gian hơn 50 năm gắn bó, thăng trầm với chiếu chèo quê hương, ông Nguyễn Văn Tự, Phó Chủ nhiệm đạo diễn CLB đàn hát dân ca Ngọc Khám, không khỏi tự hào. Bởi ông là một trong số những người gia nhập đội văn nghệ từ những ngày đầu thành lập, sau đó lại được cử đi học và trở lại cùng gìn giữ và truyền nối truyền thống cha ông. 

“Hơn 50 năm qua đó là cả một quá trình của niềm đam mê, lao động miệt mài, hăng say. Tôi luôn nỗ lực nhiều nhất có thể để không chỉ tiếp nối thế hệ đi trước, mà hi vọng có thể đóng góp, cống hiến cho nghệ thuật chèo những tác phẩm có giá trị với cuộc sống. Phát triển và nhân rộng hơn nữa sức sống của chèo quê nhà”, ông Tự chia sẻ.

Sức sống từ những chiếu chèo

Từ một đội văn nghệ, đến nay, Ngọc Khám đã có 4 CLB văn nghệ cùng sinh hoạt, đó là CLB đàn hát dân ca của Hội Người cao tuổi, CLB văn nghệ chùa Nhân, CLB phường Hà và mới nhất là CLB quan họ mới thành lập.

Trích đoạn diễn của những nghệ sĩ chèo không chuyên làng Ngọc Khám.
Trích đoạn diễn của những nghệ sĩ chèo không chuyên làng Ngọc Khám.

Bên cạnh phong trào văn hóa văn nghệ địa phương, các CLB chèo của Ngọc Khám đều thường xuyên tổ chức giao lưu, hội diễn, liên hoan văn nghệ với các đơn vị bạn, cũng như tham gia hội thi toàn tỉnh. Tiếng hát chèo theo đó không chỉ bám rễ sâu trong tâm khảm mỗi người dân Ngọc Khám, còn được nhân rộng và lan tỏa.

Trong tín hiệu mừng như thế, chèo Ngọc Khám cũng gặp phải niềm trăn trở như bất cứ làng văn hóa truyền thống nào khác, đó là sự thiếu mặn mà của lớp trẻ đối với nghề truyền thống. Đặc biệt, thời buổi cơ chế thị trường, công nghệ hiện đại, kéo theo đó là sự du nhập của các thể loại âm nhạc hiện đại Á - Âu, thì chèo rất khó để có thể thu hút giới trẻ. Đây thực sự là một bài toán nan giải đối với không chỉ hát chèo mà với tất cả các loại hình nghệ thuật truyền thống khác.

Bao năm gắn bó gìn giữ làn điệu chèo quê hương, ông Nguyễn Văn Tự cho biết, những người yêu thích chèo đa số cũng đã về già, để lưu truyền, gìn giữ tiếng hát chèo cho thế hệ sau rất cần được sự quan tâm đầu tư của các cấp, các ngành.

Theo ông, để đào tạo những lớp kế cận chèo Ngọc Khám còn gặp không ít khó khăn về điều kiện vật chất, sự đãi ngộ cho thế hệ trẻ trong việc gìn giữ phát huy giá trị quê hương... Đồng thời, bản thân chèo và người nghệ sĩ chèo cần biết tự làm mới mình, làm mới các vở diễn, phong phú thêm cách trình diễn; cần cập nhật cho chèo các nội dung phù hợp với thời đại... chỉ như thế mới có thể thu hút người trẻ tham gia.

“Còn sức lực tôi còn cống hiến hết mình cho chèo. Tôi tin rằng, khi mình cố gắng, mọi người cùng cố gắng, rồi lửa đam mê sẽ truyền được cho thế hệ trẻ tiếp nối”, người chèo lái các CLB chèo Ngọc Khám tin tưởng. Ông cũng tin rằng, tiếp sau ông, những người con của làng chèo như đạo diễn Trần Đình Trịnh (con của cố nghệ sĩ Trần Đình Kha), trợ lí đạo diễn Thanh Thơ, hay Hồng Thái... sẽ tiếp tục làm tốt việc gìn giữ và phát huy nghệ thuật truyền thống của cha ông.

Làng quê nay đã lên phố, đời sống người dân đã trở nên khấm khá hơn, những ngôi nhà cao tầng cũng nhiều hơn. Thế nhưng, sức hút của làn điệu dân gian dường như vẫn còn đó. Khi kết thúc các công việc gia đình, công chuyện làm ăn, chẳng ai bảo ai, người làng Ngọc Khám lại tụ họp với nhau bên các chiếu chèo, các CLB mà mình tham gia sinh hoạt để cùng hát, cùng luyện tập cho các vở mới. Họ tự chuẩn bị cho mình dụng cụ, trang phục, phương tiện đi lại cần thiết trước mỗi xuất diễn.

Không cần thù lao, không cần lương bổng, có khi phải bỏ cả tiền túi của mình ra nhưng với niềm say mê, muốn nuôi dưỡng và gìn giữ môn nghệ thuật hát chèo thì những điều ấy đâu có là gì. Với họ, chỉ cần được đàn, hát và biểu diễn phục vụ bà con chòm xóm là niềm vinh dự, hạnh phúc lớn lao. Và hơn hết, họ tự hào khi được tiếp nối mạch nguồn văn hóa quê hương.

Trang Nguyên

Các tin khác

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Việt Nam đã tạo lập ngày càng nhiều dữ liệu số về di sản, nhưng phần lớn vẫn phân tán, thiếu liên thông và chưa được khai thác như một nguồn lực. Chuyển từ những bản sao số rời rạc sang hạ tầng tri thức dùng chung vì thế là điều kiện để di sản tiếp tục tạo ra giá trị cho nghiên cứu, giáo dục, sáng tạo và cộng đồng.

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Trước đà lao dốc của đồng yen, Mỹ đã ra tay hỗ trợ Nhật Bản sau gần 3 thập kỷ, đánh dấu động thái phối hợp hiếm hoi giữa lúc những tác động từ tỷ giá ngày càng lan rộng.

Các nghệ sĩ trẻ với tư duy mới mẻ mang đến sức sống mới cho làng nghề.

Tái sinh di sản làng nghề

Hà Nội sở hữu hơn 1.300 làng nghề. Thế nhưng, nhiều làng nghề đang đứng trước nguy cơ mai một vì thiếu thị trường, thiếu người kế nghiệp và thiếu không gian để kể câu chuyện của mình. Trước thềm Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, những người trẻ đã chọn làng nghề làm chất liệu sáng tạo, mở ra một cách tiếp cận mới, tái sinh di sản làng nghề…

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Những pho tượng, sắc phong trong đình chùa đến những cấu kiện nguyên gốc của các công trình cổ, nhiều di sản đang trở thành mục tiêu của nạn trộm cắp ngày càng tinh vi, táo tợn. Mỗi cổ vật bị thất lạc không chỉ là mất đi một tài sản quý giá, mà còn là sự đứt gãy một phần ký ức lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Trước đòi hỏi của kỷ nguyên phát triển mới, thể thao Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt chiến lược: chuyển đổi mạnh mẽ từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại và thương mại hóa chuyên nghiệp. Nâng cao năng lực tổ chức sự kiện không chỉ là thước đo điều hành, mà còn là chìa khóa mở ra không gian kinh tế thể thao đầy tiềm năng.

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Khi “The Odyssey” - bộ phim điện ảnh lấy cảm hứng từ sử thi kinh điển của Homer công bố dàn diễn viên, lựa chọn của đạo diễn Christopher Nolan tựa như “quả táo bất hòa”, tạo ra những luồng tranh luận sôi nổi, độc giả lan tỏa những bài viết phân tích, so sánh với nguyên tác sử thi. Cùng thời gian, điện ảnh Việt Nam dậy sóng khi công bố Tăng Thanh Hà vào vai Nam Phương Hoàng hậu. Tại sao đạo diễn lại thích đảo lộn những hình mẫu vốn đã quá đỗi quen thuộc và thành công từ nguyên tác? Liệu việc tuân thủ tuyệt đối tác phẩm gốc có phải “lá bùa hộ mệnh”, hay sự phóng tác dũng cảm mới giúp tác phẩm đến gần hơn với thế hệ khán giả mới?

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 8 năm 2026 đang diễn ra tại Hà Nội, mở ra một không gian đối thoại đa chiều của nghệ thuật đương đại, phản ánh tiếng nói của những người trẻ trước cuộc sống và những thay đổi của thời cuộc. Tuy nhiên, hơn cả một kỳ liên hoan, mỹ thuật trẻ cần có một chiến lược phát triển dài hạn trong thời gian tới.

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ cơ sở pháp lý của nhiều mức thuế quan, Chính phủ Mỹ phải hoàn hàng chục tỷ USD cho doanh nghiệp nhập khẩu, gây ra hậu quả ngân sách tháng 6/2026 thâm hụt 120 tỷ USD.

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Thời gian gần đây, nhiều bộ phim có chất liệu từ những chuyên án và nguyên mẫu có thật trong lực lượng CAND đã được đưa vào sản xuất. Những tác phẩm điện ảnh ấy không chỉ mang đến những câu chuyện chân thực, giàu tính nhân văn, tái hiện sinh động cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh Tổ quốc mà còn khắc họa bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh của các chiến sĩ Công an trong nhiều giai đoạn lịch sử.

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Trong thể thao thành tích cao, mỗi tấm huy chương không chỉ được quyết định ở khoảnh khắc thi đấu, mà được vun đắp từ rất sớm: từ khâu phát hiện năng khiếu, lựa chọn môn phù hợp, xây dựng giáo án huấn luyện, tạo dựng môi trường rèn luyện cho đến bồi dưỡng bản lĩnh qua từng giải đấu. Với Thể thao Công an nhân dân (CAND), công tác đào tạo trẻ vì thế luôn mang ý nghĩa đặc biệt. Đó không chỉ là nhiệm vụ chuẩn bị lực lượng kế cận cho thể thao CAND, mà còn là sự đóng góp thiết thực vào thành tích chung của thể thao Việt Nam.

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Đầu năm 2026, khi xung đột Mỹ - Iran đẩy eo biển Hormuz vào tình trạng gián đoạn nghiêm trọng, nỗi lo của thế giới không chỉ là giá dầu, mà còn là chip bán dẫn.

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Những tấm thân vùi sâu dưới đất, nằm yên lặng hơn nửa thế kỷ, có những tình yêu không được viết bằng đám cưới, mà được viết bằng cả một đời chờ đợi. Đó là những thước phim chân thực và sống động nhất đã và đang diễn ra trong “chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Trong những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam ghi nhận bước tiến rõ rệt cả về quy mô thị trường lẫn năng lực sản xuất. Chất lượng hình ảnh, thiết kế mỹ thuật, diễn xuất hay tổ chức sản xuất ngày càng tiệm cận những chuẩn mực mới. Tuy nhiên, để một bộ phim không chỉ thành công trong nước mà còn có thể bước ra các liên hoan phim, thị trường phát hành quốc tế, điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở kịch bản. Những câu chuyện giàu bản sắc Việt Nam cần được kể bằng một ngôn ngữ điện ảnh đủ sức tạo đồng cảm với khán giả toàn cầu.

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

Chỉ cần vài thao tác không quá 10 phút trên điện thoại, người lao động có thể nhận trước tiền lương nhờ những lời quảng cáo "0% lãi suất", "giải ngân trong 5 phút". Nhưng phía sau sự tiện lợi ấy là các khoản phí phát sinh mà người lao động chỉ biết khi đã nhận tiền và khả năng vi phạm pháp luật, nguy cơ phụ thuộc tài chính và nếu không tỉnh táo thì rất khó để phân biệt giữa dịch vụ ứng lương với hoạt động cấp tín dụng.

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Những đợt nắng nóng cực đoan đang hoành hành tại châu Âu không chỉ là vấn đề thời tiết hay môi trường, mà ngày càng hiện rõ như một thách thức kinh tế, đe dọa tới tốc độ tăng trưởng GDP và gây ra khó khăn cho mọi mặt đời sống.