Biết người tài và dùng được người tài

Sự chi chí đại, mạc như tri nhân, mạc như tri kỷ (mọi việc cho là to lớn, cũng không bằng biết người và biết mình).

Muốn dùng được người tài,

Chủ quân cần tâm, tầm cùng lòng ái mộ,

Quý trọng, tin kẻ sĩ đến cùng.

Khoảng một nghìn năm trước Công nguyên, vua cuối cùng nhà Thương (còn gọi là Ân) là Trụ hoang dâm, bạo ngược, sủng ái nàng Đát Kỷ, xây ao đổ rượu vào để cùng mỹ nhân và người hầu tắm (gọi là ao rượu); trên cây cối cạnh ao treo đầy thịt rừng để tắm xong nướng thịt, nấu thịt ăn uống (gọi là rừng thịt). Ông ta còn đàn áp, bóc lột dân thậm tệ, ai chống đối thì nung đỏ các cột đồng rồi buộc phạm nhân cho bỏng cháy (bào lạc).

Minh họa tích “Tây Bá Hầu gặp Khương Tử Nha”.

Minh họa tích “Tây Bá Hầu gặp Khương Tử Nha”.

Lúc bấy giờ, bộ tộc Chu đứng đầu là Văn Vương Cơ Xương chuẩn bị lực lượng để đánh đổ triều Thương. Một hôm, Văn Vương ngồi xe ngựa dẫn binh lính đi săn ở bờ Bắc sông Vị Thủy, ông thấy một cụ già gần 70 tuổi (có sách chép là hơn 70, thậm chí hơn cả 80 tuổi) đang ngồi câu cá, cả đoàn tiền hô hậu ủng đến gần mà ông già vẫn làm như không biết, cứ yên lặng ngồi câu.

Ông già đó chính là Khương Thượng hay Khương Tử Nha (1156- 1017 TCN), sau này còn gọi là Lã Vọng (Lã là vùng đất phong của tổ tiên, Vọng là ngóng chờ được dùng). Ông có thời gian ngắn làm quan cho vua Trụ nhưng vua vô đạo, hung bạo, vô luân nên bỏ nhà Thương đi du thuyết các nước chư hầu, trổ tài ngoại giao khắp nơi nhưng không thành công. Cuối cùng, ông sang phò tá Tây bá hầu Cơ Xương (sau xưng là Chu Văn Vương lập nên nhà Chu)

Mâm ngũ quả ngày Tết. Ảnh: Đặng Giang.
Mâm ngũ quả ngày Tết. Ảnh: Đặng Giang.

Khương Thượng là người học rộng, am hiểu binh pháp, biết rằng đại cục sẽ do Văn Vương và bộ tộc Chu làm chủ, ông cũng hiểu rõ rằng người như ông chỉ có thể phát huy tài năng nếu gặp Văn Vương. Hôm gặp nhau tại Bắc sông Vị, thấy sự lạ, Văn Vương ra hiệu tả hữu lùi lại, còn ông tiến lại gần. Quan sát nhanh, Văn Vương thấy ông già câu cá tuy ăn mặc giản dị nhưng sạch sẽ, tóc búi cao để lộ trán rộng; tai to dài, dái tai chúc và to, gò má cao rộng, nhân trung sâu, địa các rất nở; cằm lớn nhiều râu; bàn tay nổi gân nhưng hồng hào. Văn Vương đằng hắng bắt chuyện thấy đối đáp sắc bén, sâu xa, mẫn tiệp, hai người rất tương hợp. Trong khi trò chuyện, Văn Vương càng nhận biết Khương Thượng (tự là Tử Nha) có tướng mạo hơn người. Đó là tướng:

“Anh mâu ánh ánh hề chế điện/ Hào khí hề thổ hồng”

(ánh mắt sáng như điện/ hào khí như cầu vồng).

Văn Vương là người am hiểu tướng số (được cho là người phát minh ra bộ Kinh Dịch nổi tiếng ở phương Đông và cả ở phương Tây), biết phân biệt nếu người chỉ có “quang mục” thôi thì thông minh nhanh nhẹn nhưng không có đảm lực, dễ ngả theo học lỏm, theo đuôi; còn ở Khương Thượng, có “anh mâu” nghĩa là mắt vừa đen, sáng phóng thần quang lại có hào khí, thể hiện thần thái mạnh, khí tiết trong sạch, chí lớn. Người có tướng “anh mâu” đa số thân hình dài nhưng vuông vức, da thịt kiên thực (chắc khỏe) như cây tùng, cây bách. 

Họ có tính công minh, thẳng thắn, chân tình đối với mọi người bất phân phú quý, bần tiện, tân tri cựu vũ, ai cũng như ai. Cư xử của họ đầy tình cảm nghĩa khí mà không bị mê hoặc bởi nịnh nọt. Định làm gì thì kiên trì, can đảm đem hết sức thực hiện, luôn giữ lời hứa. Văn Vương bèn mời ông theo về và phong làm quốc sư. Sau khi Văn Vương mất, Võ Vương Cơ Phát lên ngôi tôn ông làm sư thượng phụ. Ông giúp Võ Vương diệt vua Trụ thu thiên hạ về một mối, được phong làm vua ở đất Tề.

Sử sách cho rằng Khương Thượng để lại bộ “Lục thao” nổi tiếng về phép trị nước, đánh trận. 

Lê Thanh Bình

Các tin khác

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Việt Nam đã tạo lập ngày càng nhiều dữ liệu số về di sản, nhưng phần lớn vẫn phân tán, thiếu liên thông và chưa được khai thác như một nguồn lực. Chuyển từ những bản sao số rời rạc sang hạ tầng tri thức dùng chung vì thế là điều kiện để di sản tiếp tục tạo ra giá trị cho nghiên cứu, giáo dục, sáng tạo và cộng đồng.

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Trước đà lao dốc của đồng yen, Mỹ đã ra tay hỗ trợ Nhật Bản sau gần 3 thập kỷ, đánh dấu động thái phối hợp hiếm hoi giữa lúc những tác động từ tỷ giá ngày càng lan rộng.

Các nghệ sĩ trẻ với tư duy mới mẻ mang đến sức sống mới cho làng nghề.

Tái sinh di sản làng nghề

Hà Nội sở hữu hơn 1.300 làng nghề. Thế nhưng, nhiều làng nghề đang đứng trước nguy cơ mai một vì thiếu thị trường, thiếu người kế nghiệp và thiếu không gian để kể câu chuyện của mình. Trước thềm Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, những người trẻ đã chọn làng nghề làm chất liệu sáng tạo, mở ra một cách tiếp cận mới, tái sinh di sản làng nghề…

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Những pho tượng, sắc phong trong đình chùa đến những cấu kiện nguyên gốc của các công trình cổ, nhiều di sản đang trở thành mục tiêu của nạn trộm cắp ngày càng tinh vi, táo tợn. Mỗi cổ vật bị thất lạc không chỉ là mất đi một tài sản quý giá, mà còn là sự đứt gãy một phần ký ức lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Trước đòi hỏi của kỷ nguyên phát triển mới, thể thao Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt chiến lược: chuyển đổi mạnh mẽ từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại và thương mại hóa chuyên nghiệp. Nâng cao năng lực tổ chức sự kiện không chỉ là thước đo điều hành, mà còn là chìa khóa mở ra không gian kinh tế thể thao đầy tiềm năng.

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Khi “The Odyssey” - bộ phim điện ảnh lấy cảm hứng từ sử thi kinh điển của Homer công bố dàn diễn viên, lựa chọn của đạo diễn Christopher Nolan tựa như “quả táo bất hòa”, tạo ra những luồng tranh luận sôi nổi, độc giả lan tỏa những bài viết phân tích, so sánh với nguyên tác sử thi. Cùng thời gian, điện ảnh Việt Nam dậy sóng khi công bố Tăng Thanh Hà vào vai Nam Phương Hoàng hậu. Tại sao đạo diễn lại thích đảo lộn những hình mẫu vốn đã quá đỗi quen thuộc và thành công từ nguyên tác? Liệu việc tuân thủ tuyệt đối tác phẩm gốc có phải “lá bùa hộ mệnh”, hay sự phóng tác dũng cảm mới giúp tác phẩm đến gần hơn với thế hệ khán giả mới?

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 8 năm 2026 đang diễn ra tại Hà Nội, mở ra một không gian đối thoại đa chiều của nghệ thuật đương đại, phản ánh tiếng nói của những người trẻ trước cuộc sống và những thay đổi của thời cuộc. Tuy nhiên, hơn cả một kỳ liên hoan, mỹ thuật trẻ cần có một chiến lược phát triển dài hạn trong thời gian tới.

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ cơ sở pháp lý của nhiều mức thuế quan, Chính phủ Mỹ phải hoàn hàng chục tỷ USD cho doanh nghiệp nhập khẩu, gây ra hậu quả ngân sách tháng 6/2026 thâm hụt 120 tỷ USD.

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Thời gian gần đây, nhiều bộ phim có chất liệu từ những chuyên án và nguyên mẫu có thật trong lực lượng CAND đã được đưa vào sản xuất. Những tác phẩm điện ảnh ấy không chỉ mang đến những câu chuyện chân thực, giàu tính nhân văn, tái hiện sinh động cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh Tổ quốc mà còn khắc họa bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh của các chiến sĩ Công an trong nhiều giai đoạn lịch sử.

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Trong thể thao thành tích cao, mỗi tấm huy chương không chỉ được quyết định ở khoảnh khắc thi đấu, mà được vun đắp từ rất sớm: từ khâu phát hiện năng khiếu, lựa chọn môn phù hợp, xây dựng giáo án huấn luyện, tạo dựng môi trường rèn luyện cho đến bồi dưỡng bản lĩnh qua từng giải đấu. Với Thể thao Công an nhân dân (CAND), công tác đào tạo trẻ vì thế luôn mang ý nghĩa đặc biệt. Đó không chỉ là nhiệm vụ chuẩn bị lực lượng kế cận cho thể thao CAND, mà còn là sự đóng góp thiết thực vào thành tích chung của thể thao Việt Nam.

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Đầu năm 2026, khi xung đột Mỹ - Iran đẩy eo biển Hormuz vào tình trạng gián đoạn nghiêm trọng, nỗi lo của thế giới không chỉ là giá dầu, mà còn là chip bán dẫn.

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Những tấm thân vùi sâu dưới đất, nằm yên lặng hơn nửa thế kỷ, có những tình yêu không được viết bằng đám cưới, mà được viết bằng cả một đời chờ đợi. Đó là những thước phim chân thực và sống động nhất đã và đang diễn ra trong “chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Trong những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam ghi nhận bước tiến rõ rệt cả về quy mô thị trường lẫn năng lực sản xuất. Chất lượng hình ảnh, thiết kế mỹ thuật, diễn xuất hay tổ chức sản xuất ngày càng tiệm cận những chuẩn mực mới. Tuy nhiên, để một bộ phim không chỉ thành công trong nước mà còn có thể bước ra các liên hoan phim, thị trường phát hành quốc tế, điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở kịch bản. Những câu chuyện giàu bản sắc Việt Nam cần được kể bằng một ngôn ngữ điện ảnh đủ sức tạo đồng cảm với khán giả toàn cầu.

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

Chỉ cần vài thao tác không quá 10 phút trên điện thoại, người lao động có thể nhận trước tiền lương nhờ những lời quảng cáo "0% lãi suất", "giải ngân trong 5 phút". Nhưng phía sau sự tiện lợi ấy là các khoản phí phát sinh mà người lao động chỉ biết khi đã nhận tiền và khả năng vi phạm pháp luật, nguy cơ phụ thuộc tài chính và nếu không tỉnh táo thì rất khó để phân biệt giữa dịch vụ ứng lương với hoạt động cấp tín dụng.

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Những đợt nắng nóng cực đoan đang hoành hành tại châu Âu không chỉ là vấn đề thời tiết hay môi trường, mà ngày càng hiện rõ như một thách thức kinh tế, đe dọa tới tốc độ tăng trưởng GDP và gây ra khó khăn cho mọi mặt đời sống.