Bí ẩn lễ tế rùng rợn của người Aztec

Việc hiến người tế sống thần linh hiện hữu trong nhiều tín ngưỡng tôn giáo trên hành tinh, tuy nhiên đặc trưng nhất có lẽ là người Aztec ở Mexico thuộc khu vực Trung Mỹ.

Đế chế Aztec vốn hùng mạnh nhưng lại thất thế - yếu kém, khi phải đầu hàng thế lực thực dân da trắng đến "khai hóa".

Một vương quốc từng xây dựng trên khắp lãnh thổ Mexico những Kim tự tháp tương tự như Kim tự tháp Ai Cập, với nền văn hóa rất phát triển cũng như một guồng máy quản lý hành chính nhà nước tập trung; còn quân đội Aztec từng gan dạ và "dữ dằn" hơn đạo quân của Hernán Cortés (1495-1547) từ Tây Ban Nha tới, cùng số lượng binh sĩ tham chiến đông hơn hẳn…

Một nơi tế lễ thần linh của người Aztec cổ đại.
Một nơi tế lễ thần linh của người Aztec cổ đại.

Nhưng sự "thất thế" này nảy sinh từ nhiều nguyên nhân, trước hết là do vũ khí của họ quá thô sơ - có từ thời đồ đá. Một sự thật nữa là người Aztec rất thiện chiến và thô bạo, khác hẳn những sắc dân còn lại ở Mexico, cũng đành bất lực trước đạo quân đến từ bên kia bờ đại dương đang khao khát các nguồn châu báu mới (đích thân viên tướng H. Cortés sau này cho biết mình thắng được là "do may rủi", khi rõ được tính khí hiếu chiến - khát máu trong lối sống của người Aztec).

Nhiều chuyên gia nghiên cứu phong tục của người Aztec luôn chú ý tới những vấn đề vẫn còn bí ẩn cho tới ngày nay. Như tại sao dân Azec lại dựng những Kim tự tháp tương tự các kiến trúc bên kia đại dương? Tại sao một nền văn minh từng phát triển rực rỡ đến như vậy lại không hề biết tới bánh xe? Nhưng không như những bí mật khác của bộ tộc Aztec, sự man rợ của họ đối với vật hiến tế là sinh mạng con người lại xem ra… rất tự nhiên. Tóm lại là các vị thần của sắc dân Aztec đều muốn được nhớ tới qua nghi thức "tế sống".

Chỉ có những vật thể "bằng xương bằng thịt" bị tế sống mỗi năm lên đến 20 ngàn người, mới làm mãn nguyện sự khát máu của các đấng thần linh; hay là một khía cạnh khác biểu hiện "tập quán sinh sống" của người Aztec: tâm hồn họ luôn cảm thấy có lỗi nên phải cần những vật hy sinh mới "tưới máu" để chuộc tội lỗi chăng?

Nhà sử học uyên bác người Mỹ William H. Prescott (1796-1859) từng viết trong cuốn sách bất hủ "History of the Conquest of Mexico" (Cuộc chinh phục Mexico): "Có một thực trạng kỳ lạ nữa là tù binh không những được tế thần, mà còn được người Aztec… chia nhau ăn nữa.

Chiến binh Aztec (tượng gốm).
Chiến binh Aztec (tượng gốm).

Giáo sư M. Harner tìm ra lý do khi thấy dân Aztec có một thực đơn rất phong phú về các loại thực vật ăn được (nền nông nghiệp của họ từng rất phát triển). Sự thiếu thịt - thứ thức ăn tiêu biểu cho mọi sắc dân - thể hiện rõ trong sinh hoạt của người Aztec: không nuôi được một loài gia súc ăn cỏ hay có sừng nào, cũng như lợn hoặc cừu, các sản phẩm từ sữa, hay từ mỡ… Đó là điều khác biệt nhất đối với các nền văn minh song song cùng tồn tại với họ bên Tân thế giới.

Tóm lại không có một nguồn động vật nào hết để cung ứng thịt cho các bữa ăn. Vì lượng dân cư quá đông đúc, nên thú hoang trong các vùng thung lũng xứ Mexico cũng cạn kiệt dần. Chỉ còn gà tây và chó là hai nguồn cung cấp thịt chính cũng không thể đáp ứng đủ. Cả cá cũng thiếu trầm trọng…

"Thực vật không thể cung cấp trọn vẹn mọi sinh lực cho con người, nhiều thứ chỉ từ các sản phẫm động vật mới có được - Giáo sư M. Harner tiếp tục củng cố nhận định của mình: "Trước hết là những người buộc "phải hy sinh" có số lượng lớn gấp bội lần con số người từng được đưa ra nhằm tế lễ.

Các cuộc khai quật khảo cổ đã minh chứng, cũng như nhận định của các nhà thần học người Tây Ban Nha (tới Mexico kề đạo quân của H. Cortés), thì sau sự suy vong của Đế chế Aztec, các tập tục tín ngưỡng "tế sống" như lôi tù binh lên các đỉnh Kim tự tháp là nơi hành lễ cũng chấm dứt theo. "Cách giải thích của giáo sư M. Harner xem ra là logic hơn cả và được nhiều sự hậu thuẫn" - như nguyên văn lời nhà nhân chủng học Pháp nổi tiếng Claude Lévi-Strauss (1908-2009), người được tôn vinh là "cha đẻ" nhân chủng học hiện đại.

Mỗi câu trả lời đều kéo theo một câu hỏi "tại sao?". Tại sao người Aztec chứ không phải người Maya? Người Maya cũng tế sống thần linh bằng sinh mạng, nhưng khác xa với người Aztec. Nôm na là còn nhiều giả thuyết xung khắc nhau, trước khi có được một quan điểm đồng nhất về tính chất cuồng bạo của nền văn minh Aztec cổ xưa.

Trần Hồng (theo Discover)

Các tin khác

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Quyết định từ Ban Tổ chức SEA Games 34 tại Malaysia về việc chốt 43 môn với 473 nội dung tranh huy chương đang tạo ra xáo trộn lớn với thể thao khu vực. Việc hàng loạt môn chủ lực như vật, đua thuyền, kickboxing, jujitsu và futsal nữ bị gạch tên khiến Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đứng trước nguy cơ mất hơn 20 HCV từ trước giờ xuất phát. Động thái này không chỉ đặt ra bài toán tái cơ cấu lực lượng khốc liệt mà còn buộc các nhà quản lý thể thao nước nhà phải tính toán lại chiến lược đầu tư cho chu kỳ mới.

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Lượng hóa dầu dư thừa từng giúp Trung Quốc giảm tác động từ cú sốc nguồn cung nay đang gần cạn, kéo theo sức ép tăng giá đối với nhựa, cao su, sơn và nhiều sản phẩm khác. Tuy nhiên, tình trạng dư thừa công suất khiến giới phân tích cho rằng áp lực này chỉ mang tính tạm thời.

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là “vùng trung gian” còn khá mờ nhạt nhưng có thể là “miền đất hứa” nhiều kỳ vọng của điện ảnh Việt. Không chỉ mang đến những bộ phim gần gũi, phù hợp với nhiều đối tượng khán giả, “vùng trung gian” còn ít được chú ý này đóng vai trò quan trọng đối với việc thúc đẩy tính đa dạng và sáng tạo của điện ảnh Việt Nam.

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Từ phim ảnh, bảo tàng đến các hoạt động trải nghiệm lịch sử, quân tư trang góp phần tạo nên hình hài cụ thể của một giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, theo một số nhóm sưu tầm, từ những năm 1980-2000, nhiều kỷ vật chiến tranh của Việt Nam được người nước ngoài mua lại, khiến việc tìm kiếm hiện vật gốc không hề dễ dàng. Với mong muốn tái hiện lịch sử, cộng đồng phục dựng quân phục đang dần hình thành, đặt ra vấn đề về sự kết nối với các thiết chế văn hóa chính thống để phát triển bền vững.

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Xe điện vốn thông dụng và thuận lợi trong tầng lớp học sinh, sinh viên thời gian gần đây trở thành trào lưu chế, độ cho những cuộc tranh hùng từ mạng xã hội ra xa lộ. Những quái xế tuổi teen với các vụ “bão đêm” trở thành “quả bom nổ chậm” hãi hùng ngoài đường phố…

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Nắm được phí phải trả khá cao khi mua hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) để phù phép cho hoạt động kinh doanh vật tư trôi nổi nên Lê Văn Hiền, sinh năm 1984, ngụ phường Tân Sơn Nhì, TP Hồ Chí Minh đã biến mình thành kẻ đi bán hóa đơn để thu lợi. Với mối quan hệ từ nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, Hiền nhanh chóng móc nối với nhiều đối tượng nhờ đứng tên thành lập, thuê và mua nhiều công ty để xuất bán khống hàng trăm ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi lên đến gần 20 ngàn tỷ đồng, thu lợi bất chính số tiền lớn. Mặc dù che đậy rất kỹ, nhưng tất cả hoạt động phạm tội của đối tượng đã bị cơ quan Công an phát hiện và xử lý trước pháp luật.

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Phải đến sát thời điểm trái bóng lăn trong trận mở màn của đội tuyển Việt Nam vào ngày 26/9/2026, câu chuyện bản quyền truyền hình FIFA ASEAN Cup 2026 mới chính thức ngã ngũ sau những cuộc đấu trí nghẹt thở. Mức giá chào bán ban đầu lên tới 3 triệu USD đã vấp phải cái lắc đầu kiên quyết từ các nhà đài trong nước, buộc đối tác phân phối phải nhượng bộ hạ giá. Không còn cảnh mua bằng mọi giá hay nhờ cậy dòng tiền giải cứu, thị trường truyền hình Việt Nam đang xác lập một bước ngoặt tư duy: liên minh chia sẻ chi phí để hướng tới sự bền vững.

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Một tập phim ngắn AI chỉ dài vài phút, nhưng tình tiết liên tục bị bỏ lửng có thể giữ người xem từ tối đến gần sáng. Từ đoạn xem miễn phí trên mạng xã hội, họ được dẫn sang ứng dụng và trả tiền để biết kết cục. Khi phim được sản xuất hàng loạt và xuất hiện dày đặc trên dòng đề xuất, trách nhiệm bảo vệ khán giả phải được đặt ra với cả người làm phim, đơn vị phát hành và nền tảng phân phối.

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Tại cảng Nagoya những ngày trung tuần tháng 9/2026, Asiad 20 phô diễn diện mạo chưa từng có: không xây làng VĐV triệu đô, không để lại những khối bê tông bỏ hoang. Bằng tư duy tối ưu chi phí và tính toán thực dụng điển hình, người Nhật biến siêu du thuyền cùng tổ hợp nhà gỗ lắp ghép ven biển thành nơi lưu trú cho hàng ngàn VĐV châu Á.

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Từ những chiếc đèn lồng, con giống ngựa, voi từng hiện diện trong ký ức nhiều thế hệ, những người trẻ hôm nay đang tìm cách phục dựng, làm mới và đưa đồ chơi Trung thu truyền thống trở lại đời sống. Họ không chỉ giữ lại một món đồ chơi, mà đang tìm cách nối lại một mạch văn hóa giữa quá khứ và hiện tại.

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Với mạng lưới giao thông thuận lợi di chuyển đến các trung tâm kinh tế lớn ở khu vực phía Nam, biên giới tỉnh Tây Ninh luôn là địa bàn mà các loại hình tội phạm thường nhắm đến để hoạt động, trong đó có vấn đề xuất, nhập cảnh trái phép. Nhằm đảm bảo an ninh trật tự trên toàn tuyến, đồng thời phát hiện, ngăn chặn sớm các đối tượng vi phạm, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh đã phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ, Công an các xã, Bộ đội Biên phòng, triển khai cao điểm phòng, chống tội phạm…

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Các thầy bà tự xưng là “người bề trên”, có khả năng biết trước kết quả xổ số, lô đề, đánh vào niềm tin tâm linh, ham trúng số, muốn làm giàu của nhiều người. Bằng chiêu thức gửi “lộc” chỉ vài chục ngàn đến vài trăm ngàn, khi tâm lý người tham gia không muốn đòi lại hoặc không dám đòi nên các nhóm đối tượng này mặc sức hưởng lợi từ hàng ngàn nạn nhân…

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Bước vào những ngày đầu tháng 9/2026, chiến dịch chuẩn bị cho Asiad 20 tại Aichi - Nagoya (Nhật Bản) của Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đã chính thức bước sang giai đoạn hoàn tất các khâu then chốt cuối cùng. Với quyết định thành lập quy tụ 498 thành viên tranh tài ở 29 môn thi đấu, thể thao nước nhà đang thể hiện quyết tâm cao độ nhằm hiện thực hóa mục tiêu đoạt từ 4 đến 6 HCV. Từ các chuyến tập huấn nước ngoài của những đội tuyển mũi nhọn, các gói thưởng kỷ lục được kích hoạt, cho đến công tác hậu cần và y tế, tất cả đã sẵn sàng trước giờ xuất trận.

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Giữa hàng loạt ứng dụng mời trải nghiệm miễn phí, người dùng có thể kích hoạt một ứng dụng chỉ sau vài thao tác. Tuy nhiên, khi thời hạn dùng thử kết thúc, hệ thống tự động chuyển sang trả phí, thậm chí thu tiền cả năm nếu khách hàng không kịp hủy.