Báu vật của tình chồng nghĩa vợ nơi núi rừng

Thuở cụ H’lang còn con gái, như bao sơn nữ thời bấy giờ, trước khi được tổ chức lễ cưới với cụ ông A Đơn, cụ đã nhận từ cụ ông chiếc vòng tay cầu hôn này. Từ đó đến nay đã qua bao dâu bể thời cuộc nhưng cụ vẫn gìn giữ linh vật được xem là biểu tượng tình yêu nơi núi cao rừng thẳm.

Nằm bên dòng sông Đắk Bla hùng vĩ, làng Kon Klor 2  thuộc xã ĐắkRơWa (Kon Tum) được dân lữ hành ví như tiểu thiên đường. Bên dòng Đắk Bla sáng tinh khôi nước trong vắt, dòng chảy lặng lờ, cụ H’lang, ngoài 70 mùa rẫy (tuổi) kể về chiếc vòng đeo tay gắn bó với cụ như hình với bóng.

Ngày trước, thuở cụ còn con gái, như bao sơn nữ thời bấy giờ, trước khi được tổ chức lễ cưới với cụ ông A Đơn (đã mất), cụ đã nhận từ cụ ông chiếc vòng tay cầu hôn này. Từ đó đến nay đã qua bao dâu bể thời cuộc nhưng cụ vẫn gìn giữ linh vật được xem là biểu tượng tình yêu nơi núi cao rừng thẳm.

Cụ H’lang tâm sự tuy sống ở vùng Bahnar nhưng cụ nguyên gốc là người Jrai ở huyện Chư Pảh (Gia Lai), cụ lấy chồng từ năm 16 tuổi. Từ đó đến nay đã hơn nửa thế kỷ trôi qua nhưng cụ vẫn nhớ như in đám cưới ngày nào. Trong ký ức của cụ, đám cưới ngày trước thuần khiết đến vô ngần. Cụ nói vì người Jrai theo tục mẫu hệ nên phần đông lễ cưới bao giờ cũng được tổ chức tại nhà gái. Tùy vùng, tùy làng, tùy nhóm người Jrai mà nghi thức tổ chức hôn lễ có khác nhau, nhưng phải cơ bản trải qua các lễ cưới xin, lễ rước rể, lễ đổi vòng… Lễ nào cũng vậy, nếu không  mổ trâu thì mổ heo, mổ dê. Và rượu cần thì không thể thiếu.

Các bà các chị cùng những cô gái bản xứ khoe sắc với những vòng tay tình yêu.

Các bà các chị cùng những cô gái bản xứ khoe sắc với những vòng tay tình yêu.

Chị H’lia ở làng Duch 1 xã Ia Kreng, 40 tuổi, cho biết chị lấy chồng năm 18 tuổi, theo lẽ chiếc vòng đeo tay bằng bạc của chị được 22 năm tuổi đời, nhưng chị quả quyết cái vòng tay của mình “tuổi nhiều lắm, có khi trăm năm”. Đây quả là sự lạ!

- Vì sao nó nhiều tuổi như vậy chị H’lia?

- Vì khi mẹ của chồng mất, bà không muốn chôn cái vòng quý theo tục chia của cho người chết nên trao lại cho chồng mình. Bà mất năm bà ngoài 70 tuổi, bà đeo nó từ lúc mới lấy chồng, rồi chồng mình tặng cho mình, mình đeo nhiều năm rồi, nên cái vòng nhiều tuổi lắm!

Như nhiều tộc người thiểu số cư trú lâu đời ở Tây Nguyên, người Jrai có tục chia của cho người chết. Trong tín ngưỡng Jrai, cái chết không phải là dấu chấm hết của một đời người mà chỉ chuyển sang hình thái khác, ở nơi mà hồn ma cũng cần có cái để ăn, cần áo để mặc, cần ché uống rượu, cần xa-gạc để đi rừng… và cần có đồ trang sức như vòng đeo cổ, vòng đeo tay, đeo chân để làm đẹp.

Đây chính là lý do mà đi khắp buôn làng của người Jrai ở đất Gia Lai và Kon Tum, tại các nghĩa địa ẩn giữa rừng già, đâu đâu chúng tôi cũng bắt gặp những vật dụng mà người sống “trả” cho người chết mà theo giải thích của họ, đó là những vật dụng mà lúc sinh thời người sống thường sử dụng. Nhiều làng Jrai, tôi thấy thân nhân người quá cố chia cả xe đạp, tivi, quạt máy… chất đầy mả mồ người quá cố. Những chiếc vòng đeo tay vốn dĩ là sính lễ tình yêu cũng không ngoại lệ!

Được sự cho phép của những chủ nhân, tôi được tận mắt nhìn thấy những chiếc vòng đeo tay - được xem là biểu tượng tình yêu, đồng thời cũng là hiện thân của sự ràng buộc trong mối quan hệ tình chồng nghĩa vợ. Tùy điều kiện kinh tế của chủ nhân mà có chiếc vòng đeo tay bằng đồng, bạc hay ngà voi với nhiều kích cỡ. Chiếc vòng đeo tay theo ngôn ngữ Jrai là “kông”. Cụ Mí, ở huyện Đức Cơ nói rằng, về cơ bản, khi chịu nhận “kông” của cô gái thì chàng trai xem như chấp nhận cho cô gái bắt mình về… làm chồng!

Khi được cụ Mí cho biết điều đó, tôi mới phát hiện hành trình gá nghĩa giữa trai gái Jrai và người đồng bằng có điểm tương đồng và cả… dị biệt. Chuyện rằng qua những lần gặp nhau, cùng nhảy với nhau điệu xoang cũng như chuyện trò cùng nhau qua những ngày vui, lễ hội của buôn làng như lễ bỏ ma, lễ mừng lúa mới, lễ đâm trâu.., khi đã ưng bụng chàng trai nào đó khỏe mạnh, siêng năng, vui tính, tốt tính, cô gái Jrai sẽ về thưa cha mẹ rồi nhờ người mai mối sang dạm hỏi nhà trai. Nếu đàng trai đồng ý, đôi bên sẽ tiến hành trao kông (còng - PV) cho nhau, chính thức từ nay được phép qua lại, hẹn hò với nhau.

Lễ trao vòng đeo tay kể trên tựa lễ dạm hỏi của người Kinh, tiếng Jrai gọi là djă kông. Điểm lạ và đặc biệt ở chỗ nếu như ở đồng bằng, lễ dạm hỏi cũng như sính lễ ban đầu (thường là vòng đeo tay, đeo cổ, nhẫn, hoa tai…) do phía đàng trai đảm nhiệm. Còn với người Jrai theo chế độ mẫu quyền, lễ nghi sẽ do đàng gái tổ chức.

Đi qua nhiều vùng cư trú khác của người Jrai, quanh tục trao còng nói lời yêu, có vùng như Ayun Pa, tôi được biết khi muốn bắt chàng trai nào đó về làm chồng, cô gái sẽ tháo chiếc vòng đeo tay của mình trao gửi cho người mai mối đem đến đưa tận tay người mình “dòm ngó”.

Cụ H’lang với chiếc vòng đeo tay được cụ gìn giữ như báu vật.
Cụ H’lang với chiếc vòng đeo tay được cụ gìn giữ như báu vật.

Nếu ưng ý, chàng trai sẽ nhận vòng đeo vào tay. Bằng không anh ta theo phép lịch sự sẽ nhận vòng, nhưng chỉ cầm một lúc rồi trả lại. Chuyện hấp dẫn ở chỗ không phải chàng trai nào khi trả lại vòng tay cầu hôn đều có ý không ưng thuận cô gái ngỏ lời yêu thương mình. Mà có khi đó chỉ là cách anh ta thử lòng cô gái. Nếu cô gái ấy bền tâm theo đuổi, có khi đến lần thứ 3 nhận được chiếc “kông tinh yêu”, lúc này sự si tình và tấm chân tình của cô gái xem như đã hạ gục chàng trai mà theo cách nói của cụ Nguyễn Du trong Kiều: “Tình trong như đã mặt ngoài còn e”…

Như đã nói, khi đã nhận kông, khi đã chính thức trao cho nhau vòng tay tình yêu qua nghi lễ djă kông, từ đây đôi trai gái đã có thể công khai mối quan hệ của mình, và cùng chuẩn bị lo cho lễ cưới sắp đến. Lễ vật cho lễ cưới - ngày vui trọng đại không thể thiếu vài ba ché rượu cần, khó khăn thì mổ heo, người có điều kiện thì thịt trâu đãi làng.

Về cơ bản, đám cưới của đôi trẻ Jrai không khác gì đám cưới của những đôi uyên ương người Bahnar mà người viết có dịp tham dự cách đây vài tháng tại ở làng H'le (xã Yang Trung, huyện Kông Chro, Gia Lai). Không như người Kinh đi ăn cưới bằng phong bì, người vùng cao đến chúc mừng đôi trẻ bằng việc mang đến nơi làm đám hũ rượu, con gà, buồng chuối… góp sức, chung tay với cô dâu chú rể trong việc đãi làng.

Từ những chiếc vòng tay be bé xinh xinh được các bà, các chị người Jrai đeo thường xuyên bên mình, mới thấy ẩn trong nó những thông điệp thiêng liêng của tình yêu trong sáng và của nghĩa tình chồng vợ. Những người già Jrai thổ lộ một khi đã trao nhận vòng đeo tay rồi, hai bên trai gái ai cũng sống tốt, sống chung thủy với nhau.

Chị K’Mai thì có chia sẻ khác. Chị bộc bạch lúc thành vợ thành chồng rồi, chị như bao phụ nữ Jrai khác rất trân quý chiếc vòng tay tình yêu, xem đó là vật báu của đời mình, đeo những lúc trang trọng, sạch sẽ, cố gắng giữ gìn nguyên vẹn đến cuối đời, tuyệt nhiên không có chuyện vợ chồng xích mích, giận nhau mà đem chiếc vòng ra “hành xác”... Chị giải thích như ché rượu, gùi lúa, trong từng chiếc vòng đeo tay cũng có Yang (thần linh) ngự trị. Nên nếu ai đó mạo phạm sẽ bị thần phạt!

Tình chồng nghĩa vợ của người Jrai qua chiếc vòng tay tình yêu sao mà đẹp, giản dị mà lung linh quá!

Bích Kiều

Các tin khác

“Đường cờ Tổ quốc” đỏ thắm biên cương

“Đường cờ Tổ quốc” đỏ thắm biên cương

Xuất phát từ ý tưởng qua trò chuyện với bạn bè, đồng nghiệp, bằng tình yêu, bằng sự đồng cảm của các anh, các chị, các em từ nhiều tỉnh, thành mà từ đây hơn 2.000 hộ gia đình và nhà văn hóa xóm trên địa bàn xã Cần Yên, Cao Bằng đã có những lá cờ Tổ quốc tươi mới, đỏ thắm để treo mỗi dịp lễ Tết.

Mùa “ăn của rừng”, coi chừng ngộ độc

Mùa “ăn của rừng”, coi chừng ngộ độc

Mùa mưa về, cũng là lúc những thảm thực vật dưới các tán rừng sinh trưởng mạnh mẽ và đó cũng là mùa săn lộc rừng đầy háo hức của bà con vùng núi. Các loại sản vật thiên nhiên ban tặng, luôn được xem là đặc sản “hiếm có khó tìm” khiến mặt hàng này lên ngôi, rao bán khắp chợ mạng mà không có bất cứ một đảm bảo nào về sự an toàn trước nguy cơ độc tố cực mạnh từ các loại côn trùng, nấm rừng...

Vì sao lừa đảo "xem điểm thi trước", "bao đỗ đại học" có đất sống?

Vì sao lừa đảo "xem điểm thi trước", "bao đỗ đại học" có đất sống?

Sau khi kỳ thi tuyển sinh lớp 10 và kỳ thi tốt nghiệp THPT kết thúc, các bài quảng cáo về dịch vụ "xem điểm thi trước", "tra cứu điểm sớm" hay cung cấp thông tin tuyển sinh "nội bộ" bắt đầu xuất hiện dày đặc. Đằng sau những lời mời gọi hấp dẫn này là nguy cơ lừa đảo, đánh cắp thông tin cá nhân và chiếm đoạt tài sản của phụ huynh, học sinh đang nóng lòng chờ kết quả thi.

Shipper trở thành bác sĩ như thế nào?

Shipper trở thành bác sĩ như thế nào?

Từ những quảng cáo giá rẻ trên mạng xã hội đến các "bác sĩ" không bằng cấp, vụ án "lừa dối khách hàng" liên quan đến công nghệ làm đẹp vừa bị khởi tố tại Bắc Ninh cho thấy, một số cơ sở thẩm mỹ, chăm sóc sức khỏe hiện đang xây dựng kịch bản tiếp cận, tư vấn và "vẽ bệnh" để “lùa gà” là các bệnh nhân. Người bệnh thì tiền mất tật mang, ngành y tế cũng bị ảnh hưởng...

Người già bị bỏ lại trên Internet

Người già bị bỏ lại trên Internet

Không ít người cao tuổi hôm nay sống trong những ngôi nhà đông đủ con cháu nhưng lại dành phần lớn thời gian bên chiếc điện thoại. Khi những cuộc trò chuyện ngày một ít đi, Internet trở thành nơi họ tìm kiếm niềm vui, sự kết nối và cảm giác được lắng nghe. Đằng sau những giờ lặng lẽ trước màn hình là câu chuyện về nỗi cô đơn của tuổi già, khoảng cách giữa các thế hệ và những rủi ro mà nhiều người cao tuổi đang phải đối mặt.

Thị trường ngầm mua bán thiết bị gian lận cước taxi công nghệ

Phanh phui thị trường ngầm gian lận cước taxi

Hành khách vẫn lên xe, chuyến đi vẫn diễn ra, tiền cước vẫn được thanh toán đầy đủ, nhưng trên hệ thống quản lý của doanh nghiệp, những cuốc xe ấy chưa từng tồn tại. Những vụ án gần đây đã hé lộ một phương thức gian lận mới trong ngành vận tải công nghệ, nơi các thiết bị điện tử được chế tạo riêng để vô hiệu hóa hệ thống giám sát, giúp tài xế chiếm đoạt doanh thu và hình thành cả một thị trường ngầm trên phạm vi nhiều tỉnh, thành phố.

Ngăn chặn nạn thiếu niên gây rối trật tự công cộng

Ngăn chặn nạn thiếu niên gây rối trật tự công cộng

Vào kỳ nghỉ hè, hàng trăm thanh thiếu niên đã từ thế giới ảo trên mạng xã hội, hẹn nhau mang theo vũ khí ngoài đời thực để giải quyết mâu thuẫn, gây ảnh hưởng đến ANTT. Để ngăn chặn, lực lượng Công an các cấp đã đồng loạt ra quân, triển khai có hiệu quả nhiều phương án nhằm hạn chế đến mức thấp nhất những hậu quả do các “báo con” mang lại.

Gạch vỡ cố đô

Gạch vỡ cố đô

Chậm rãi thôi, những công trình di sản kiến trúc văn hóa lịch sử được trùng tu thật sự có chất lượng, sẽ bền vững tồn tại trong tương lai. Rồi, cát bụi thời gian sẽ tự đem đến nét cổ kính rêu phong cho di sản như cách mà thị hiếu muốn và cần.

Khi quảng cáo khoác áo trải nghiệm

Khi quảng cáo khoác áo trải nghiệm

Chỉ với vài phút xem video trên mạng xã hội, không ít người sẵn sàng chi hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu đồng để mua một sản phẩm được các KOL (người có ảnh hưởng) hay KOC (người tiêu dùng có sức ảnh hưởng) giới thiệu là “đã dùng và thấy hiệu quả”. Tuy nhiên, phía sau những lời nhận xét tưởng như khách quan ấy nhiều khi lại là một hoạt động quảng cáo được dàn dựng bài bản.

Quảng cáo cờ bạc trá hình tiếp tay cho tội phạm

Quảng cáo cờ bạc trá hình tiếp tay cho tội phạm

World Cup 2026 đang đến gần, các đối tượng tội phạm sử dụng công nghệ cao và các đường dây tổ chức đánh bạc trực tuyến đang gia tăng hoạt động với nhiều phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, lôi kéo người dân tham gia cá độ bóng đá và cờ bạc trực tuyến trái phép, quảng cáo cờ bạc trá hình dưới nhiều hình thức mới.

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?

Lặng nghe trong lời gỗ tự tình

Lặng nghe trong lời gỗ tự tình

Hơn 40 năm cầm đục cầm dùi, ông đã nghe từng thớ gỗ thủ thỉ tự tình để giữ nghề cho làng cổ hơn 500 năm được tiếp nối, để xứng danh “nhất thân vinh” với sự kế nghiệp của 13 đời tổ tiên mấy trăm năm truyền lại.

Chiêu trò “tô son” lợi nhuận, nhà đầu tư lãnh đủ

Chiêu trò “tô son” lợi nhuận, nhà đầu tư lãnh đủ

Thị trường chứng khoán luôn hấp dẫn bởi cơ hội sinh lời cao. Tuy nhiên, đằng sau những bản báo cáo tài chính (BCTC) với những con số tăng trưởng đẹp mắt, không ít doanh nghiệp đã sử dụng các thủ thuật kế toán nhằm "làm đẹp" kết quả kinh doanh, tạo dựng hình ảnh doanh nghiệp phát triển mạnh để thu hút dòng tiền của nhà đầu tư. Khi sự thật bị phơi bày, người chịu thiệt hại nặng nề nhất chính là các cổ đông nhỏ lẻ.

Cuộc đời nữ yakuza duy nhất của Nhật Bản

Cuộc đời nữ yakuza duy nhất của Nhật Bản

Trong gần 40 năm, Mako Nishimura chưa từng thua một trận đấu nào. Chỉ cao chưa đến 1,50m và dáng người nhỏ nhắn, bà có lẽ là người phụ nữ duy nhất từng là một yakuza chính thức, một thành viên của thế giới ngầm tội phạm khét tiếng và tuân thủ luật lệ nghiêm ngặt của Nhật Bản.

Những chiếc “vòi bạch tuộc” len lỏi quán bar, vũ trường

Những chiếc “vòi bạch tuộc” len lỏi quán bar, vũ trường

Hướng đến mục tiêu xây dựng thành phố không ma túy, với sự vào cuộc quyết liệt, chỉ trong thời gian ngắn, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy Công an TP Hồ Chí Minh đã triệt phá thành công 3 đường dây vận chuyển, tàng trữ, mua bán trái phép chất ma túy chuyên cung cấp cho các quán bar, vũ trường. Ngoài hàng chục cân ma túy tang vật, các trinh sát còn bắt giữ nhiều đối tượng cầm đầu các đường dây và đặc biệt truy vết bắt gần 200 đối tượng là môi giới, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy; giao cho địa phương lập hồ sơ đưa đi cai nghiện bắt buộc đối với nhiều đối tượng khác.

Những cuộc truy bắt trên không gian mạng

Những cuộc truy bắt trên không gian mạng

Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân (12/7/1946 - 12/7/2026), cán bộ, chiến sĩ Công an tỉnh Thanh Hóa đang thi đua, lập nhiều thành tích chào mừng. Trong không khí thi đua sôi nổi đó, Phòng An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao công an tỉnh đang cùng toàn lực lượng nỗ lực hiệp đồng để lập nên những thành tích, chiến công trên mặt trận mới - không gian mạng.

Đồ đồng giá và vòng xoáy tiêu dùng cảm xúc của giới trẻ

Đồ đồng giá và vòng xoáy tiêu dùng cảm xúc của giới trẻ

Những cửa hàng đồng giá đang phủ kín các đô thị lớn, hút giới trẻ bằng cảm giác mua sắm rẻ và vui tức thời. Phía sau những món đồ “có mấy chục nghìn thôi” là một guồng quay tiêu dùng cảm xúc, nơi người trẻ mua không hẳn vì nhu cầu, mà để giải tỏa áp lực và tự thưởng cho bản thân giữa nhịp sống ngày càng căng thẳng.

Khi Công an xã vào trường dạy kỹ năng sống

Khi Công an xã vào trường dạy kỹ năng sống

Bằng cách tiếp cận gần gũi từ những câu chuyện thực tế, Công an tỉnh Cao Bằng đang mang đến một làn gió mới cho phổ biến pháp luật học đường. Những lớp học ngoại khóa đặc biệt nơi biên cương không chỉ trang bị tri thức, mà còn gieo vào lòng các em học sinh bản lĩnh tự bảo vệ chính mình.

Câu “view” bất chấp và cái giá phải trả

Câu “view” bất chấp và cái giá phải trả

Chỉ vài chục giây video với tiếng pô nổ chát chúa, những màn lạng lách đánh võng trên phố đông người, cầm hung khí thị uy giữa đêm hay cảnh hỗn chiến được dàn dựng rồi tung lên mạng xã hội… nhiều tài khoản thu hút hàng trăm nghìn lượt xem.

Miên man chiều Tà Cơn

Miên man chiều Tà Cơn

Cứ điểm ấy từng được coi là “pháo đài bất khả xâm phạm” ở vùng địa đầu của chiến trường miền Nam, nhưng đã phải nhận những đòn chí tử của quân Giải phóng. Chiến tranh đã lùi xa, cứ điểm nổi danh trong kháng chiến chống Mỹ đã trở thành bảo tàng ngoài trời về một thời lửa đạn.