Báu vật của tình chồng nghĩa vợ nơi núi rừng

Thuở cụ H’lang còn con gái, như bao sơn nữ thời bấy giờ, trước khi được tổ chức lễ cưới với cụ ông A Đơn, cụ đã nhận từ cụ ông chiếc vòng tay cầu hôn này. Từ đó đến nay đã qua bao dâu bể thời cuộc nhưng cụ vẫn gìn giữ linh vật được xem là biểu tượng tình yêu nơi núi cao rừng thẳm.

Nằm bên dòng sông Đắk Bla hùng vĩ, làng Kon Klor 2  thuộc xã ĐắkRơWa (Kon Tum) được dân lữ hành ví như tiểu thiên đường. Bên dòng Đắk Bla sáng tinh khôi nước trong vắt, dòng chảy lặng lờ, cụ H’lang, ngoài 70 mùa rẫy (tuổi) kể về chiếc vòng đeo tay gắn bó với cụ như hình với bóng.

Ngày trước, thuở cụ còn con gái, như bao sơn nữ thời bấy giờ, trước khi được tổ chức lễ cưới với cụ ông A Đơn (đã mất), cụ đã nhận từ cụ ông chiếc vòng tay cầu hôn này. Từ đó đến nay đã qua bao dâu bể thời cuộc nhưng cụ vẫn gìn giữ linh vật được xem là biểu tượng tình yêu nơi núi cao rừng thẳm.

Cụ H’lang tâm sự tuy sống ở vùng Bahnar nhưng cụ nguyên gốc là người Jrai ở huyện Chư Pảh (Gia Lai), cụ lấy chồng từ năm 16 tuổi. Từ đó đến nay đã hơn nửa thế kỷ trôi qua nhưng cụ vẫn nhớ như in đám cưới ngày nào. Trong ký ức của cụ, đám cưới ngày trước thuần khiết đến vô ngần. Cụ nói vì người Jrai theo tục mẫu hệ nên phần đông lễ cưới bao giờ cũng được tổ chức tại nhà gái. Tùy vùng, tùy làng, tùy nhóm người Jrai mà nghi thức tổ chức hôn lễ có khác nhau, nhưng phải cơ bản trải qua các lễ cưới xin, lễ rước rể, lễ đổi vòng… Lễ nào cũng vậy, nếu không  mổ trâu thì mổ heo, mổ dê. Và rượu cần thì không thể thiếu.

Các bà các chị cùng những cô gái bản xứ khoe sắc với những vòng tay tình yêu.

Các bà các chị cùng những cô gái bản xứ khoe sắc với những vòng tay tình yêu.

Chị H’lia ở làng Duch 1 xã Ia Kreng, 40 tuổi, cho biết chị lấy chồng năm 18 tuổi, theo lẽ chiếc vòng đeo tay bằng bạc của chị được 22 năm tuổi đời, nhưng chị quả quyết cái vòng tay của mình “tuổi nhiều lắm, có khi trăm năm”. Đây quả là sự lạ!

- Vì sao nó nhiều tuổi như vậy chị H’lia?

- Vì khi mẹ của chồng mất, bà không muốn chôn cái vòng quý theo tục chia của cho người chết nên trao lại cho chồng mình. Bà mất năm bà ngoài 70 tuổi, bà đeo nó từ lúc mới lấy chồng, rồi chồng mình tặng cho mình, mình đeo nhiều năm rồi, nên cái vòng nhiều tuổi lắm!

Như nhiều tộc người thiểu số cư trú lâu đời ở Tây Nguyên, người Jrai có tục chia của cho người chết. Trong tín ngưỡng Jrai, cái chết không phải là dấu chấm hết của một đời người mà chỉ chuyển sang hình thái khác, ở nơi mà hồn ma cũng cần có cái để ăn, cần áo để mặc, cần ché uống rượu, cần xa-gạc để đi rừng… và cần có đồ trang sức như vòng đeo cổ, vòng đeo tay, đeo chân để làm đẹp.

Đây chính là lý do mà đi khắp buôn làng của người Jrai ở đất Gia Lai và Kon Tum, tại các nghĩa địa ẩn giữa rừng già, đâu đâu chúng tôi cũng bắt gặp những vật dụng mà người sống “trả” cho người chết mà theo giải thích của họ, đó là những vật dụng mà lúc sinh thời người sống thường sử dụng. Nhiều làng Jrai, tôi thấy thân nhân người quá cố chia cả xe đạp, tivi, quạt máy… chất đầy mả mồ người quá cố. Những chiếc vòng đeo tay vốn dĩ là sính lễ tình yêu cũng không ngoại lệ!

Được sự cho phép của những chủ nhân, tôi được tận mắt nhìn thấy những chiếc vòng đeo tay - được xem là biểu tượng tình yêu, đồng thời cũng là hiện thân của sự ràng buộc trong mối quan hệ tình chồng nghĩa vợ. Tùy điều kiện kinh tế của chủ nhân mà có chiếc vòng đeo tay bằng đồng, bạc hay ngà voi với nhiều kích cỡ. Chiếc vòng đeo tay theo ngôn ngữ Jrai là “kông”. Cụ Mí, ở huyện Đức Cơ nói rằng, về cơ bản, khi chịu nhận “kông” của cô gái thì chàng trai xem như chấp nhận cho cô gái bắt mình về… làm chồng!

Khi được cụ Mí cho biết điều đó, tôi mới phát hiện hành trình gá nghĩa giữa trai gái Jrai và người đồng bằng có điểm tương đồng và cả… dị biệt. Chuyện rằng qua những lần gặp nhau, cùng nhảy với nhau điệu xoang cũng như chuyện trò cùng nhau qua những ngày vui, lễ hội của buôn làng như lễ bỏ ma, lễ mừng lúa mới, lễ đâm trâu.., khi đã ưng bụng chàng trai nào đó khỏe mạnh, siêng năng, vui tính, tốt tính, cô gái Jrai sẽ về thưa cha mẹ rồi nhờ người mai mối sang dạm hỏi nhà trai. Nếu đàng trai đồng ý, đôi bên sẽ tiến hành trao kông (còng - PV) cho nhau, chính thức từ nay được phép qua lại, hẹn hò với nhau.

Lễ trao vòng đeo tay kể trên tựa lễ dạm hỏi của người Kinh, tiếng Jrai gọi là djă kông. Điểm lạ và đặc biệt ở chỗ nếu như ở đồng bằng, lễ dạm hỏi cũng như sính lễ ban đầu (thường là vòng đeo tay, đeo cổ, nhẫn, hoa tai…) do phía đàng trai đảm nhiệm. Còn với người Jrai theo chế độ mẫu quyền, lễ nghi sẽ do đàng gái tổ chức.

Đi qua nhiều vùng cư trú khác của người Jrai, quanh tục trao còng nói lời yêu, có vùng như Ayun Pa, tôi được biết khi muốn bắt chàng trai nào đó về làm chồng, cô gái sẽ tháo chiếc vòng đeo tay của mình trao gửi cho người mai mối đem đến đưa tận tay người mình “dòm ngó”.

Cụ H’lang với chiếc vòng đeo tay được cụ gìn giữ như báu vật.
Cụ H’lang với chiếc vòng đeo tay được cụ gìn giữ như báu vật.

Nếu ưng ý, chàng trai sẽ nhận vòng đeo vào tay. Bằng không anh ta theo phép lịch sự sẽ nhận vòng, nhưng chỉ cầm một lúc rồi trả lại. Chuyện hấp dẫn ở chỗ không phải chàng trai nào khi trả lại vòng tay cầu hôn đều có ý không ưng thuận cô gái ngỏ lời yêu thương mình. Mà có khi đó chỉ là cách anh ta thử lòng cô gái. Nếu cô gái ấy bền tâm theo đuổi, có khi đến lần thứ 3 nhận được chiếc “kông tinh yêu”, lúc này sự si tình và tấm chân tình của cô gái xem như đã hạ gục chàng trai mà theo cách nói của cụ Nguyễn Du trong Kiều: “Tình trong như đã mặt ngoài còn e”…

Như đã nói, khi đã nhận kông, khi đã chính thức trao cho nhau vòng tay tình yêu qua nghi lễ djă kông, từ đây đôi trai gái đã có thể công khai mối quan hệ của mình, và cùng chuẩn bị lo cho lễ cưới sắp đến. Lễ vật cho lễ cưới - ngày vui trọng đại không thể thiếu vài ba ché rượu cần, khó khăn thì mổ heo, người có điều kiện thì thịt trâu đãi làng.

Về cơ bản, đám cưới của đôi trẻ Jrai không khác gì đám cưới của những đôi uyên ương người Bahnar mà người viết có dịp tham dự cách đây vài tháng tại ở làng H'le (xã Yang Trung, huyện Kông Chro, Gia Lai). Không như người Kinh đi ăn cưới bằng phong bì, người vùng cao đến chúc mừng đôi trẻ bằng việc mang đến nơi làm đám hũ rượu, con gà, buồng chuối… góp sức, chung tay với cô dâu chú rể trong việc đãi làng.

Từ những chiếc vòng tay be bé xinh xinh được các bà, các chị người Jrai đeo thường xuyên bên mình, mới thấy ẩn trong nó những thông điệp thiêng liêng của tình yêu trong sáng và của nghĩa tình chồng vợ. Những người già Jrai thổ lộ một khi đã trao nhận vòng đeo tay rồi, hai bên trai gái ai cũng sống tốt, sống chung thủy với nhau.

Chị K’Mai thì có chia sẻ khác. Chị bộc bạch lúc thành vợ thành chồng rồi, chị như bao phụ nữ Jrai khác rất trân quý chiếc vòng tay tình yêu, xem đó là vật báu của đời mình, đeo những lúc trang trọng, sạch sẽ, cố gắng giữ gìn nguyên vẹn đến cuối đời, tuyệt nhiên không có chuyện vợ chồng xích mích, giận nhau mà đem chiếc vòng ra “hành xác”... Chị giải thích như ché rượu, gùi lúa, trong từng chiếc vòng đeo tay cũng có Yang (thần linh) ngự trị. Nên nếu ai đó mạo phạm sẽ bị thần phạt!

Tình chồng nghĩa vợ của người Jrai qua chiếc vòng tay tình yêu sao mà đẹp, giản dị mà lung linh quá!

Bích Kiều

Các tin khác

Lá chắn thép trên không gian số

Lá chắn thép trên không gian số

Không có tiếng súng, không có những cuộc truy bắt giữa đêm trên những cung đường, nhưng trên một “mặt trận” đặc biệt, cuộc chiến vẫn diễn ra từng ngày, từng giờ. Đó là không gian mạng với những loại tội phạm vô cùng phức tạp. Ở mặt trận ấy, cán bộ, chiến sĩ Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Bắc Ninh vẫn hàng ngày hàng giờ thầm lặng đấu tranh và đã giành được những chiến công đặc biệt xuất sắc.

Khi giao dịch thanh toán trở thành vỏ bọc cho dòng tiền bất minh

Khi giao dịch thanh toán trở thành vỏ bọc cho dòng tiền bất minh

Thiết bị chấp nhận thanh toán thẻ (POS) vốn được sử dụng để phục vụ hoạt động mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Tuy nhiên, thực tế xuất hiện tình trạng một số cá nhân, hộ kinh doanh, tổ chức lợi dụng POS để thực hiện giao dịch rút tiền mặt cho khách hàng dù không phát sinh hoạt động mua bán thực tế. Những giao dịch “không hàng hóa, không dịch vụ” này tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để hợp thức hóa, che giấu nguồn gốc dòng tiền bất hợp pháp.

Bơm ma túy vào tinh dầu thuốc lá điện tử

Bơm ma túy vào tinh dầu thuốc lá điện tử

Những lọ dung dịch nhỏ, đầu pod (thuốc lá điện tử) nhiều màu sắc và các lời mời “thư giãn”, “không lên test” đã trở thành lớp vỏ che giấu một thủ đoạn sử dụng ma túy mới khá tinh vi. “Hàng” được chia nhỏ, chuyển qua nhiều tầng trung gian và thanh toán bằng tài khoản không chính chủ trước khi tới tay người sử dụng.

Thao túng doanh số để leo hạng trên sàn thương mại điện tử

Thao túng doanh số để leo hạng trên sàn thương mại điện tử

Chỉ với vài trăm nghìn đồng, các gian hàng trên sàn thương mại điện tử có thể mua dịch vụ "buff đơn” (sử dụng các biện pháp để làm gia tăng số lượng đơn hàng hiển thị), hàng loạt đánh giá 5 sao và nhanh chóng xuất hiện trong nhóm "bán chạy". Điều tra của phóng viên cho thấy phía sau những con số tưởng như phản ánh uy tín là cả một thị trường dịch vụ thao túng thuật toán, tiềm ẩn nguy cơ đánh lừa người tiêu dùng và làm méo mó môi trường cạnh tranh.

Đưa tiện ích số đến với người dân vùng phên giậu

Đưa tiện ích số đến với người dân vùng phên giậu

Địa hình chia cắt, giao thông cách trở, hạ tầng viễn thông còn nhiều hạn chế cùng những nét văn hóa đặc thù của đồng bào khiến hành trình triển khai Đề án 06 tại xã biên giới Keng Đu, tỉnh Nghệ An gặp không ít khó khăn. Thế nhưng, bằng sự kiên trì bám bản, bám dân và cách làm linh hoạt, cán bộ công an xã đã và đang từng bước đưa những tiện ích số đến với đồng bào nơi miền biên viễn.

Đổi mới tuyên truyền từ Công an cơ sở

Đổi mới tuyên truyền từ Công an cơ sở

Không còn là những văn bản tuyên truyền khô cứng, không còn là những buổi tuyên truyền tập trung, nhiều công an xã, phường của tỉnh Bắc Ninh đang đẩy mạnh làm những clip ngắn để đưa pháp luật đến gần với người dân hơn. Những clip tự quay, dựng hình ảnh, thậm chí diễn xuất chính là những cán bộ, chiến sĩ, người dân địa phương đã thực sự tạo ấn tượng mạnh và hiệu quả không kém phần những ê-kíp sản xuất chuyên nghiệp.

Cạm bẫy mang tên “bút tiêm giảm cân”

Cạm bẫy mang tên “bút tiêm giảm cân”

Chỉ cần vài thao tác trên mạng xã hội, người có nhu cầu giảm cân có thể dễ dàng tìm thấy hàng loạt lời mời chào về “bút tiêm giảm cân” với những quảng cáo hấp dẫn như giảm cân nhanh, không cần ăn kiêng, không cần tập luyện. Đằng sau những lời quảng cáo “thần tốc” ấy là những biến chứng khôn lường mà người mua, người sử dụng không lường trước được.

Hệ lụy khôn lường từ phonefarm

Hệ lụy khôn lường từ phonefarm

Chỉ cần vài phút tìm kiếm trên Facebook, Telegram hay các diễn đàn MMO, người dùng có thể dễ dàng bắt gặp hàng loạt hội nhóm công khai rao bán box phonefarm, chia sẻ kinh nghiệm vận hành trại điện thoại, cung cấp phần mềm nuôi tài khoản, bán proxy, SIM và dịch vụ tăng tương tác… Điều đáng lo ngại là đằng sau đó là những hệ lụy khôn lường như tạo tương tác ảo, thao túng dư luận và tiếp tay cho nhiều hành vi vi phạm trên không gian mạng.

Gần dân bằng những clip tuyên truyền “triệu view”

Gần dân bằng những clip tuyên truyền “triệu view”

Không còn những bài tuyên truyền khô cứng hay các buổi phổ biến pháp luật chỉ gói gọn trong hội trường, Công an xã Dân Hòa (Hà Nội) đang tạo dấu ấn bằng hàng loạt video ngắn trên các nền tảng số. Với cách thể hiện gần gũi, dí dỏm nhưng vẫn truyền tải đầy đủ thông điệp pháp luật, những clip chỉ dài chưa đến 1 phút đang giúp kiến thức pháp luật lan tỏa mạnh mẽ tới người dân, đặc biệt là giới trẻ.

“Bảo mẫu” của rùa biển

“Bảo mẫu” của rùa biển

Những đêm biển lặng, họ nằm trên cát ngắm dải ngân hà, ánh trăng trên mặt nước, nghe tiếng gió, tiếng thở của các rùa mẹ. Và, mỗi sớm mai, khi ánh mặt trời rọi xuống bãi biển dài cong mình theo con sóng, những chú rùa con ưỡn mình bò về phía biển, bắt đầu hành trình sinh tồn. Tất cả cảm giác ấy trở thành tình yêu với rùa, thôi thúc và níu giữ những con người từ khắp mọi miền trở về biển để làm “bảo mẫu” của rùa.

Cho thuê tài khoản bán hàng online: Tiếp tay cho hàng giả, trốn thuế?

Cho thuê tài khoản bán hàng online: Tiếp tay cho hàng giả, trốn thuế?

Chỉ cần bỏ ra vài trăm nghìn đến vài triệu đồng, bất kỳ ai cũng có thể thuê hoặc mua một tài khoản Shopee, TikTok Shop đã xác minh danh tính để mở gian hàng mà không cần lộ diện. Đằng sau những giao dịch tưởng như vô hại này là một "thị trường ngầm" đang phát triển, trở thành mắt xích giúp các đối tượng kinh doanh hàng giả, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc và trốn tránh nghĩa vụ thuế, đồng thời gây nhiều khó khăn cho cơ quan chức năng trong việc truy vết, xử lý vi phạm.

Sê Băng Hiêng - dòng sông nghĩa tình với người lính

Sê Băng Hiêng - dòng sông nghĩa tình với người lính

Dòng Sê Băng Hiêng lặng lẽ chảy giữa đại ngàn Trường Sơn, uốn mình qua những bản làng Vân Kiều vùng biên Hướng Lập - Quảng Trị rồi ngược vào đất bạn Lào. Hai bên dòng sông ấy từng là một trong những tọa độ lửa khốc liệt nhất trên tuyến Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Bom đạn đã lùi vào quá khứ. Dòng Sê Băng Hiêng vẫn lặng lẽ chảy giữa đại ngàn và chứng kiến những cuộc trở về...

Tìm ba mẹ trong ký ức đồng đội

Tìm ba mẹ trong ký ức đồng đội

Hơn nửa thế kỷ, người con trai vẫn mòn mỏi tìm kiếm hình bóng ba mẹ qua ký ức rời rạc thời thơ ấu, những lá thư, dòng nhật ký và lời kể của đồng đội cũ. Suốt 70 năm cuộc đời, đó gần như là nơi duy nhất ông có thể gặp lại ba mẹ của mình...

Những ký ức từ “tọa độ lửa” Hàm Rồng

Những ký ức từ “tọa độ lửa” Hàm Rồng

Đi qua 2 cuộc chiến tranh phá hoại khốc liệt của đế quốc Mỹ, lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC và CNCH) Công an tỉnh Thanh Hóa đã kiên cường bám trụ giữa mưa bom bão đạn, viết nên những trang sử vàng chói lọi của một đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, ngọn lửa quả cảm và tinh thần “Vì nước quên thân, vì dân phục vụ” của thế hệ cha anh đi trước vẫn luôn được gìn giữ, trở thành điểm tựa vững chắc để các thế hệ chiến sĩ hôm nay viết tiếp những chiến công giữa thời bình.

Những người lính ngược dòng thác lũ

Những người lính ngược dòng thác lũ

Giữa dòng nước lũ cuồn cuộn ở xã Mường Than (Lai Châu), hình ảnh Hạ sĩ Vàng Văn Tình, chiến sĩ Phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC&CNCH) Công an tỉnh Lai Châu, cõng bé gái vượt qua dòng nước dữ đã chạm đến trái tim của hàng triệu người sau khi bức ảnh được đăng tải trên mạng xã hội. Nhưng đó chỉ là một trong hàng chục cuộc cứu người của cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân trong trận lũ quét kinh hoàng hôm ấy…

Giấc mơ truyền cảm hứng của nữ đại úy chinh phục học bổng Chính phủ Australia

Giấc mơ truyền cảm hứng của nữ đại úy chinh phục học bổng Chính phủ Australia

Từ cán bộ Công an cơ sở, Đại úy Lê Thị Thủy Tiên đã trở thành đại diện duy nhất của Bộ Công an giành học bổng toàn phần Chính phủ Australia. Trên hành trình đến với Đại học Melbourne, nữ Đại úy quê Hà Tĩnh không chỉ khẳng định mình mà còn ấp ủ giấc mơ truyền cảm hứng cho tất cả những ai đang có khát vọng học tập và hội nhập quốc tế để thay đổi chính mình.

Bước đi dài hơi cho hàng Made in Vietnam”

Bước đi dài hơi cho hàng Made in Vietnam”

Khẳng định bản sắc Việt không đồng nghĩa với việc mọi nguyên liệu đều phải được sản xuất trong nước. Trong dòng chảy của chuỗi cung ứng toàn cầu, điều tạo nên sức cạnh tranh của sản phẩm Việt là khả năng làm chủ sáng tạo, kết nối nguồn lực và không ngừng nâng cao năng lực của các làng nghề.

Rộ chiêu lừa đặt cọc thuê phòng nghỉ dưỡng

Rộ chiêu lừa đặt cọc thuê phòng nghỉ dưỡng

Chỉ cần 1 cú click chuột, người thuê có thể tiếp cận hàng nghìn tin đăng phòng trọ, căn hộ, homestay trên mạng xã hội. Nhưng phía sau "ma trận" hội nhóm sôi động ấy là những chiêu trò lừa đảo đặt cọc ngày càng tinh vi, khiến nhiều người mất tiền và lộ thông tin cá nhân.

Kỷ vật đi B - chứng nhân một thời hoa lửa

Kỷ vật đi B - chứng nhân một thời hoa lửa

Những lá đơn tình nguyện viết bằng máu, những sơ yếu lý lịch, học bạ, quyết định điều động, thậm chí cả sổ tiết kiệm, hàng chục cây vàng… Mỗi kỷ vật được được trưng bày tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước là một câu chuyện cảm động về cán bộ đi B sẵn sàng hy sinh tuổi xuân, xương máu vì độc lập dân tộc.