Ánh sáng từ “Cánh đồng chết”

Chuyến đi nước ngoài đầu tiên của tôi là chuyến đi đến một đất nước đặc biệt, một đất nước có những cánh đồng gọi là Cánh đồng chết. Đó là Campuchia. Tháng 1/1979, quân giải phóng Việt Nam đã giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi chế độ diệt chủng kinh hoàng nhất trong thế kỷ XX. Và sau đó nửa năm, tôi đã lên đường trong một chuyến đi đặc biệt đến đất nước này.

Năm đó tôi vừa bước sang tuổi 23. Tôi vừa ra trường và nhận công tác được mấy tháng. Một hôm, thủ trưởng cơ quan gọi tôi lên và nói: “Có một đoàn công tác đi Campuchia. Đoàn công tác cần một người biết tiếng Anh. Chúng tôi chọn cậu. Có đi được không? Suy nghĩ cho kỹ, mai trả lời tôi”.

Tôi vội vàng nhận lời ngay mà chẳng cần suy nghĩ gì. Tôi sợ nếu không trả lời ngay lúc đó thì tôi sẽ chẳng có cơ hội nữa. Suốt mấy ngày trước khi đi, tôi luôn luôn sợ thủ trưởng thay đổi quyết định. Tôi không biết cụ thể công việc của tôi trong chuyến đi đó.

Đài tưởng niệm quân tình nguyện Việt Nam - Phnôm Pênh. Ảnh: Trần Mạnh Thường.
Đài tưởng niệm quân tình nguyện Việt Nam - Phnôm Pênh. Ảnh: Trần Mạnh Thường.

Thủ trưởng tôi nói cứ đến đó đoàn công tác yêu cầu làm gì thì tôi thực hiện. Nhưng tôi náo nức lạ thường. Bởi lần đầu tiên trong đời tôi được đến một đất nước khác, hơn nữa lại là một đất nước mà trong sự hiểu biết của tôi lúc đó là một đất nước của những di sản văn hóa mà cả thế giới biết đến và là một đất nước mà những năm tháng trước đó hàng triệu người đã bị đập chết như người ta đập một con gián. Cả hai điều đó thực sự ám ảnh và kích động tôi.

Đoàn công tác lên đường từ TP HCM bằng xe com-măng-ca. Các thành viên trong đoàn đều mang súng. Tôi được phát một bộ quần áo lính và một khẩu AK. Nhớ năm 1975, khi ấy tôi đang học kỳ cuối cùng của lớp 10 và chuẩn bị thi tốt nghiệp, tất cả những học sinh nam lớp tôi đã viết đơn tình nguyện lên đường nhập ngũ. Nhưng hầu hết chúng tôi đã bị từ chối vì chưa đủ tuổi hoặc chưa đủ tiêu chuẩn về sức khỏe.  Tôi là một trong những học sinh ấy. Có đứa đã khóc trong thất vọng.

Ngày đó, hầu hết những thanh niên đều mơ trở thành người lính. Ngày đó, hầu như chẳng ai nghĩ đến lợi ích cá nhân mình, chẳng ai nghĩ đến cái chết. Đó là những năm tháng mà chúng ta còn phải nói đến rất nhiều và lý giải hơn nữa. Chính thế mà khi mặc bộ quân phục và khoác khẩu AK lên đường cho dù không phải đi vào mặt trận nhưng lòng tôi náo nức lạ thường.

Đoạn đường từ phà Niếc Lương đến thủ đô Phnôm Pênh là đoạn đường rất nguy hiểm. Chúng tôi được lệnh bỏ mui xe ra và tất cả ngồi quay mặt về phía sau và súng trên tay sẵn sàng ứng chiến. Vì ngày ấy, tàn quân Pol Pot vẫn còn lẩn khuất phục kích các chuyến xe của quân đội và chuyên gia Việt Nam. Đã có những cán bộ Việt Nam hy sinh sau khi Campuchia được giải phóng. Và cán bộ công an Việt Nam đầu tiên hy sinh trên đất Campuchia là một người tôi quen biết. Tên người cán bộ công an ấy là Thụ. Tôi thực sự có lỗi khi không nhớ họ của ông. Tôi thường gọi ông Thụ là chú vì ông công tác cùng Ty Công an Hà Sơn Bình với cha tôi.

Hồi còn là học sinh, thi thoảng cha tôi cho anh chị em tôi ra thị xã Hà Đông chơi vào dịp nghỉ hè. Và tôi đã gặp chú Thụ ở đó. Sau khi Campuchia được giải phóng, theo yêu cầu của chính quyền cách mạng Campuchia, chuyên gia Việt Nam ở nhiều lĩnh vực đã được cử sang giúp đỡ chính quyền và nhân dân Campuchia ổn định cuộc sống và bảo về nền độc lập của họ.  Chú Thụ là một trong những chuyên gia an ninh được cử sang giúp đỡ chính quyền và nhân dân Campuchia.

Và một ngày, chiếc xe chở chú Thụ đi công tác đã bị tàn quân Pol Pot phục kích. Chú Thụ đã hy sinh. Cha tôi đã thay mặt Ty Công an Hà Sơn Bình vào TP HCM tổ chức lễ truy điệu cho chú tại Tổng nha Cảnh sát Sài Gòn cũ. Buổi tối sau khi làm lễ truy điệu chú Thụ, tôi đã viết bài thơ tưởng nhớ chú. Bài thơ này đã được in trên Báo CAND thời còn lưu hành nội bộ. Bài thơ có tên “Ánh sáng”.

Ánh sáng

(Tưởng nhớ liệt sĩ Thụ, cán bộ Ty Công an Hà Sơn Bình)

Chăm Chơ Rây,
Em đang hát chợt dừng
Mắt nhòe ướt vành môi run rẩy gọi
Tên một người đồng đội của tôi

Tôi đứng lặng nơi anh ngã xuống
Đôi bờ sông rừng rực sắc phù sa
Cây đang hát lời âm thầm của đất
Đất đang hát lời réo sôi của máu
Máu của anh và máu bao đồng đội
Như mạch ngầm chảy trong đất Ăng-ko

Anh ngã xuống cánh rừng ngưng tiếng gió
Trái xoài đau không chín dẫu vào mùa
Ngày ấy không có đêm bởi buôn làng không ngủ
Bà mẹ Campuchia bồng con thổn thức
Lời đau buồn rơi trên ngực trẻ con

Chăm Chơ Rây,
Em đang hát chợt dừng
Bộ đội Thụ kia em chỉ ra phía trước
Theo tay em tôi nhìn chỉ thấy
Xe trâu chở cánh đồng vàng về sóc
Vườn xoài thơm thả lũng lẵng mặt trời
Dòng Mê Kông ngờm ngợp cánh buồm trôi
Mái chèo chở Biển hồ về cập bến
Cá quẫy đuôi cong dáng mái chùa
Lũ trẻ hát lời xanh đầy gió
Lá thốt nốt xòe đầy nắng những bàn tay

Chăm Chơ Rây,
Em như Thần vũ nữ
Đưa tôi vào huyền thoại cuộc hồi sinh
Theo tay em tôi nhìn chỉ thấy
Đêm Lăm thôn lửa sáng ngón tay người
Ngàn nến thắp Điệu vén màn lấp loáng
Trong mắt người, mắt tượng lửa ngời lên

Và tôi nghe trong nhịp trống vỗ mơ hồ
Trong điệu múa hồi sinh còn run rẩy
Trong ánh mắt tựa hồ trăng thức dậy
Anh về kia qua vườn xoài lặng lẽ
Khắp đất trời thổn thức hương bay.

Trong những ngày ở Phnôm Pênh, những người lính cách mạng thường đưa chúng tôi thăm thành phố bằng xe đạp. Chúng tôi đạp xe qua những khu phố ở quanh Đài Độc Lập còn vắng người. Lúc đó, những người dân Phnôm Pênh bị chính quyền Pol Pot bắt rời khỏi thành phố vẫn chưa về hết. Quá nhiều người trong số họ không bao giờ có thể trở về. Họ nằm trong những hố chôn người tập thể khổng lồ. Và những hố chôn người tập thể khổng lồ đã dựng lên những cánh đồng chết mà trước đó chúng ta không thể nào tưởng tượng nổi.

Từ lúc đó, khi tôi còn là một thanh niên rất trẻ cho tới bây giờ là một người đàn ông đã già, tôi vẫn đi tìm câu trả lời cho câu hỏi của chính tôi là vì sao trên một đất nước có những di sản văn hóa kỳ vĩ đến như vậy của nhân loại lại sinh ra những kẻ giết người man rợ nhất thế kỷ XX như thế. Hay là những di sản văn hóa kỳ vĩ của nhân loại thì vẫn còn đó, còn nhân loại làm nên nền văn hóa đó đã và đang bỏ thế gian này ra đi rồi?

Một sáng đi qua một khu vườn hoang tàn bởi những ngày tang thương trên mảnh đất Ăngkor, tôi chợt nhìn thấy một quả xoài chín vàng. Trong khu vườn ở Phnôm Pênh ngày đó có rất nhiều cây xoài, nhưng tôi chỉ nhìn thấy một quả xoài duy nhất. Tôi đã đứng rất lâu bên hàng rào nhìn quả xoài. Tôi chưa bao giờ thấy một quả xoài đẹp và rực rỡ như thế. Buổi chiều trở lại khu vườn đó, tôi không nhìn thấy quả xoài ở đó nữa. Tôi cứ nghĩ, quả xoài chỉ hiện ra một lần cho tôi nhìn thấy và nhận biết một điều gì đó. Nó hiện ra như một ngọn đèn từ đêm tối và máu chảy của đất nước này, hiện ra như một gương mặt người còn sót lại trong cái thế giới man rợ ấy. Nó hiện ra để nói với chúng ta rằng không sự man rợ nào, không một mưu mô bẩn thỉu nào có thể giết chết được niềm hy vọng của con người, giết chết được sự sống, giết chết được cái đẹp.

Đêm ấy tôi đã làm một bài thơ ngắn về quả xoài. Nhưng tôi đã thất bại. Tôi biết, lúc đó sự trưởng thành và ngôn từ của tôi chưa đủ uy quyền để nói về sự hiển lộ và thông điệp của vẻ đẹp trên một đất nước bi thương vô tận ấy.

35 năm đã trôi đi kể từ chuyến đi đầu tiên của tôi ra nước ngoài, chuyến đi đến một trong những xứ sở có những di sản văn hóa kỳ vĩ nhất của nhân loại, đến một đất nước tang thương nhất trong thế kỷ XX với những cánh đồng chết, tôi vẫn tin đó là chuyến đi lớn lao nhất của đời tôi.

Và đâu đó, trong bóng tối và máu chảy ở thế gian này, tôi lại thấy một ngọn đèn, một gương mặt người của đau thương và hy vọng hiện ra giống như quả xoài trong một khu vườn hoang tàn ở Phnôm Pênh 35 năm về trước. Và tôi tin vào sự bất diệt của nhân loại, một nhân loại đã, đang và sẽ làm nên những vẻ đẹp kỳ vĩ cho dù nhân loại ấy bị săn đuổi, bị thủ tiêu và bị dối lừa.

Nguyễn Quang Thiều

Các tin khác

Lá chắn thép trên không gian số

Lá chắn thép trên không gian số

Không có tiếng súng, không có những cuộc truy bắt giữa đêm trên những cung đường, nhưng trên một “mặt trận” đặc biệt, cuộc chiến vẫn diễn ra từng ngày, từng giờ. Đó là không gian mạng với những loại tội phạm vô cùng phức tạp. Ở mặt trận ấy, cán bộ, chiến sĩ Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Bắc Ninh vẫn hàng ngày hàng giờ thầm lặng đấu tranh và đã giành được những chiến công đặc biệt xuất sắc.

Khi giao dịch thanh toán trở thành vỏ bọc cho dòng tiền bất minh

Khi giao dịch thanh toán trở thành vỏ bọc cho dòng tiền bất minh

Thiết bị chấp nhận thanh toán thẻ (POS) vốn được sử dụng để phục vụ hoạt động mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Tuy nhiên, thực tế xuất hiện tình trạng một số cá nhân, hộ kinh doanh, tổ chức lợi dụng POS để thực hiện giao dịch rút tiền mặt cho khách hàng dù không phát sinh hoạt động mua bán thực tế. Những giao dịch “không hàng hóa, không dịch vụ” này tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để hợp thức hóa, che giấu nguồn gốc dòng tiền bất hợp pháp.

Bơm ma túy vào tinh dầu thuốc lá điện tử

Bơm ma túy vào tinh dầu thuốc lá điện tử

Những lọ dung dịch nhỏ, đầu pod (thuốc lá điện tử) nhiều màu sắc và các lời mời “thư giãn”, “không lên test” đã trở thành lớp vỏ che giấu một thủ đoạn sử dụng ma túy mới khá tinh vi. “Hàng” được chia nhỏ, chuyển qua nhiều tầng trung gian và thanh toán bằng tài khoản không chính chủ trước khi tới tay người sử dụng.

Thao túng doanh số để leo hạng trên sàn thương mại điện tử

Thao túng doanh số để leo hạng trên sàn thương mại điện tử

Chỉ với vài trăm nghìn đồng, các gian hàng trên sàn thương mại điện tử có thể mua dịch vụ "buff đơn” (sử dụng các biện pháp để làm gia tăng số lượng đơn hàng hiển thị), hàng loạt đánh giá 5 sao và nhanh chóng xuất hiện trong nhóm "bán chạy". Điều tra của phóng viên cho thấy phía sau những con số tưởng như phản ánh uy tín là cả một thị trường dịch vụ thao túng thuật toán, tiềm ẩn nguy cơ đánh lừa người tiêu dùng và làm méo mó môi trường cạnh tranh.

Đưa tiện ích số đến với người dân vùng phên giậu

Đưa tiện ích số đến với người dân vùng phên giậu

Địa hình chia cắt, giao thông cách trở, hạ tầng viễn thông còn nhiều hạn chế cùng những nét văn hóa đặc thù của đồng bào khiến hành trình triển khai Đề án 06 tại xã biên giới Keng Đu, tỉnh Nghệ An gặp không ít khó khăn. Thế nhưng, bằng sự kiên trì bám bản, bám dân và cách làm linh hoạt, cán bộ công an xã đã và đang từng bước đưa những tiện ích số đến với đồng bào nơi miền biên viễn.

Đổi mới tuyên truyền từ Công an cơ sở

Đổi mới tuyên truyền từ Công an cơ sở

Không còn là những văn bản tuyên truyền khô cứng, không còn là những buổi tuyên truyền tập trung, nhiều công an xã, phường của tỉnh Bắc Ninh đang đẩy mạnh làm những clip ngắn để đưa pháp luật đến gần với người dân hơn. Những clip tự quay, dựng hình ảnh, thậm chí diễn xuất chính là những cán bộ, chiến sĩ, người dân địa phương đã thực sự tạo ấn tượng mạnh và hiệu quả không kém phần những ê-kíp sản xuất chuyên nghiệp.

Cạm bẫy mang tên “bút tiêm giảm cân”

Cạm bẫy mang tên “bút tiêm giảm cân”

Chỉ cần vài thao tác trên mạng xã hội, người có nhu cầu giảm cân có thể dễ dàng tìm thấy hàng loạt lời mời chào về “bút tiêm giảm cân” với những quảng cáo hấp dẫn như giảm cân nhanh, không cần ăn kiêng, không cần tập luyện. Đằng sau những lời quảng cáo “thần tốc” ấy là những biến chứng khôn lường mà người mua, người sử dụng không lường trước được.

Hệ lụy khôn lường từ phonefarm

Hệ lụy khôn lường từ phonefarm

Chỉ cần vài phút tìm kiếm trên Facebook, Telegram hay các diễn đàn MMO, người dùng có thể dễ dàng bắt gặp hàng loạt hội nhóm công khai rao bán box phonefarm, chia sẻ kinh nghiệm vận hành trại điện thoại, cung cấp phần mềm nuôi tài khoản, bán proxy, SIM và dịch vụ tăng tương tác… Điều đáng lo ngại là đằng sau đó là những hệ lụy khôn lường như tạo tương tác ảo, thao túng dư luận và tiếp tay cho nhiều hành vi vi phạm trên không gian mạng.

Gần dân bằng những clip tuyên truyền “triệu view”

Gần dân bằng những clip tuyên truyền “triệu view”

Không còn những bài tuyên truyền khô cứng hay các buổi phổ biến pháp luật chỉ gói gọn trong hội trường, Công an xã Dân Hòa (Hà Nội) đang tạo dấu ấn bằng hàng loạt video ngắn trên các nền tảng số. Với cách thể hiện gần gũi, dí dỏm nhưng vẫn truyền tải đầy đủ thông điệp pháp luật, những clip chỉ dài chưa đến 1 phút đang giúp kiến thức pháp luật lan tỏa mạnh mẽ tới người dân, đặc biệt là giới trẻ.

“Bảo mẫu” của rùa biển

“Bảo mẫu” của rùa biển

Những đêm biển lặng, họ nằm trên cát ngắm dải ngân hà, ánh trăng trên mặt nước, nghe tiếng gió, tiếng thở của các rùa mẹ. Và, mỗi sớm mai, khi ánh mặt trời rọi xuống bãi biển dài cong mình theo con sóng, những chú rùa con ưỡn mình bò về phía biển, bắt đầu hành trình sinh tồn. Tất cả cảm giác ấy trở thành tình yêu với rùa, thôi thúc và níu giữ những con người từ khắp mọi miền trở về biển để làm “bảo mẫu” của rùa.

Cho thuê tài khoản bán hàng online: Tiếp tay cho hàng giả, trốn thuế?

Cho thuê tài khoản bán hàng online: Tiếp tay cho hàng giả, trốn thuế?

Chỉ cần bỏ ra vài trăm nghìn đến vài triệu đồng, bất kỳ ai cũng có thể thuê hoặc mua một tài khoản Shopee, TikTok Shop đã xác minh danh tính để mở gian hàng mà không cần lộ diện. Đằng sau những giao dịch tưởng như vô hại này là một "thị trường ngầm" đang phát triển, trở thành mắt xích giúp các đối tượng kinh doanh hàng giả, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc và trốn tránh nghĩa vụ thuế, đồng thời gây nhiều khó khăn cho cơ quan chức năng trong việc truy vết, xử lý vi phạm.

Sê Băng Hiêng - dòng sông nghĩa tình với người lính

Sê Băng Hiêng - dòng sông nghĩa tình với người lính

Dòng Sê Băng Hiêng lặng lẽ chảy giữa đại ngàn Trường Sơn, uốn mình qua những bản làng Vân Kiều vùng biên Hướng Lập - Quảng Trị rồi ngược vào đất bạn Lào. Hai bên dòng sông ấy từng là một trong những tọa độ lửa khốc liệt nhất trên tuyến Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Bom đạn đã lùi vào quá khứ. Dòng Sê Băng Hiêng vẫn lặng lẽ chảy giữa đại ngàn và chứng kiến những cuộc trở về...

Tìm ba mẹ trong ký ức đồng đội

Tìm ba mẹ trong ký ức đồng đội

Hơn nửa thế kỷ, người con trai vẫn mòn mỏi tìm kiếm hình bóng ba mẹ qua ký ức rời rạc thời thơ ấu, những lá thư, dòng nhật ký và lời kể của đồng đội cũ. Suốt 70 năm cuộc đời, đó gần như là nơi duy nhất ông có thể gặp lại ba mẹ của mình...

Những ký ức từ “tọa độ lửa” Hàm Rồng

Những ký ức từ “tọa độ lửa” Hàm Rồng

Đi qua 2 cuộc chiến tranh phá hoại khốc liệt của đế quốc Mỹ, lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC và CNCH) Công an tỉnh Thanh Hóa đã kiên cường bám trụ giữa mưa bom bão đạn, viết nên những trang sử vàng chói lọi của một đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, ngọn lửa quả cảm và tinh thần “Vì nước quên thân, vì dân phục vụ” của thế hệ cha anh đi trước vẫn luôn được gìn giữ, trở thành điểm tựa vững chắc để các thế hệ chiến sĩ hôm nay viết tiếp những chiến công giữa thời bình.

Những người lính ngược dòng thác lũ

Những người lính ngược dòng thác lũ

Giữa dòng nước lũ cuồn cuộn ở xã Mường Than (Lai Châu), hình ảnh Hạ sĩ Vàng Văn Tình, chiến sĩ Phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC&CNCH) Công an tỉnh Lai Châu, cõng bé gái vượt qua dòng nước dữ đã chạm đến trái tim của hàng triệu người sau khi bức ảnh được đăng tải trên mạng xã hội. Nhưng đó chỉ là một trong hàng chục cuộc cứu người của cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân trong trận lũ quét kinh hoàng hôm ấy…

Giấc mơ truyền cảm hứng của nữ đại úy chinh phục học bổng Chính phủ Australia

Giấc mơ truyền cảm hứng của nữ đại úy chinh phục học bổng Chính phủ Australia

Từ cán bộ Công an cơ sở, Đại úy Lê Thị Thủy Tiên đã trở thành đại diện duy nhất của Bộ Công an giành học bổng toàn phần Chính phủ Australia. Trên hành trình đến với Đại học Melbourne, nữ Đại úy quê Hà Tĩnh không chỉ khẳng định mình mà còn ấp ủ giấc mơ truyền cảm hứng cho tất cả những ai đang có khát vọng học tập và hội nhập quốc tế để thay đổi chính mình.

Bước đi dài hơi cho hàng Made in Vietnam”

Bước đi dài hơi cho hàng Made in Vietnam”

Khẳng định bản sắc Việt không đồng nghĩa với việc mọi nguyên liệu đều phải được sản xuất trong nước. Trong dòng chảy của chuỗi cung ứng toàn cầu, điều tạo nên sức cạnh tranh của sản phẩm Việt là khả năng làm chủ sáng tạo, kết nối nguồn lực và không ngừng nâng cao năng lực của các làng nghề.

Rộ chiêu lừa đặt cọc thuê phòng nghỉ dưỡng

Rộ chiêu lừa đặt cọc thuê phòng nghỉ dưỡng

Chỉ cần 1 cú click chuột, người thuê có thể tiếp cận hàng nghìn tin đăng phòng trọ, căn hộ, homestay trên mạng xã hội. Nhưng phía sau "ma trận" hội nhóm sôi động ấy là những chiêu trò lừa đảo đặt cọc ngày càng tinh vi, khiến nhiều người mất tiền và lộ thông tin cá nhân.

Kỷ vật đi B - chứng nhân một thời hoa lửa

Kỷ vật đi B - chứng nhân một thời hoa lửa

Những lá đơn tình nguyện viết bằng máu, những sơ yếu lý lịch, học bạ, quyết định điều động, thậm chí cả sổ tiết kiệm, hàng chục cây vàng… Mỗi kỷ vật được được trưng bày tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước là một câu chuyện cảm động về cán bộ đi B sẵn sàng hy sinh tuổi xuân, xương máu vì độc lập dân tộc.