Ánh sáng từ “Cánh đồng chết”

Chuyến đi nước ngoài đầu tiên của tôi là chuyến đi đến một đất nước đặc biệt, một đất nước có những cánh đồng gọi là Cánh đồng chết. Đó là Campuchia. Tháng 1/1979, quân giải phóng Việt Nam đã giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi chế độ diệt chủng kinh hoàng nhất trong thế kỷ XX. Và sau đó nửa năm, tôi đã lên đường trong một chuyến đi đặc biệt đến đất nước này.

Năm đó tôi vừa bước sang tuổi 23. Tôi vừa ra trường và nhận công tác được mấy tháng. Một hôm, thủ trưởng cơ quan gọi tôi lên và nói: “Có một đoàn công tác đi Campuchia. Đoàn công tác cần một người biết tiếng Anh. Chúng tôi chọn cậu. Có đi được không? Suy nghĩ cho kỹ, mai trả lời tôi”.

Tôi vội vàng nhận lời ngay mà chẳng cần suy nghĩ gì. Tôi sợ nếu không trả lời ngay lúc đó thì tôi sẽ chẳng có cơ hội nữa. Suốt mấy ngày trước khi đi, tôi luôn luôn sợ thủ trưởng thay đổi quyết định. Tôi không biết cụ thể công việc của tôi trong chuyến đi đó.

Đài tưởng niệm quân tình nguyện Việt Nam - Phnôm Pênh. Ảnh: Trần Mạnh Thường.
Đài tưởng niệm quân tình nguyện Việt Nam - Phnôm Pênh. Ảnh: Trần Mạnh Thường.

Thủ trưởng tôi nói cứ đến đó đoàn công tác yêu cầu làm gì thì tôi thực hiện. Nhưng tôi náo nức lạ thường. Bởi lần đầu tiên trong đời tôi được đến một đất nước khác, hơn nữa lại là một đất nước mà trong sự hiểu biết của tôi lúc đó là một đất nước của những di sản văn hóa mà cả thế giới biết đến và là một đất nước mà những năm tháng trước đó hàng triệu người đã bị đập chết như người ta đập một con gián. Cả hai điều đó thực sự ám ảnh và kích động tôi.

Đoàn công tác lên đường từ TP HCM bằng xe com-măng-ca. Các thành viên trong đoàn đều mang súng. Tôi được phát một bộ quần áo lính và một khẩu AK. Nhớ năm 1975, khi ấy tôi đang học kỳ cuối cùng của lớp 10 và chuẩn bị thi tốt nghiệp, tất cả những học sinh nam lớp tôi đã viết đơn tình nguyện lên đường nhập ngũ. Nhưng hầu hết chúng tôi đã bị từ chối vì chưa đủ tuổi hoặc chưa đủ tiêu chuẩn về sức khỏe.  Tôi là một trong những học sinh ấy. Có đứa đã khóc trong thất vọng.

Ngày đó, hầu hết những thanh niên đều mơ trở thành người lính. Ngày đó, hầu như chẳng ai nghĩ đến lợi ích cá nhân mình, chẳng ai nghĩ đến cái chết. Đó là những năm tháng mà chúng ta còn phải nói đến rất nhiều và lý giải hơn nữa. Chính thế mà khi mặc bộ quân phục và khoác khẩu AK lên đường cho dù không phải đi vào mặt trận nhưng lòng tôi náo nức lạ thường.

Đoạn đường từ phà Niếc Lương đến thủ đô Phnôm Pênh là đoạn đường rất nguy hiểm. Chúng tôi được lệnh bỏ mui xe ra và tất cả ngồi quay mặt về phía sau và súng trên tay sẵn sàng ứng chiến. Vì ngày ấy, tàn quân Pol Pot vẫn còn lẩn khuất phục kích các chuyến xe của quân đội và chuyên gia Việt Nam. Đã có những cán bộ Việt Nam hy sinh sau khi Campuchia được giải phóng. Và cán bộ công an Việt Nam đầu tiên hy sinh trên đất Campuchia là một người tôi quen biết. Tên người cán bộ công an ấy là Thụ. Tôi thực sự có lỗi khi không nhớ họ của ông. Tôi thường gọi ông Thụ là chú vì ông công tác cùng Ty Công an Hà Sơn Bình với cha tôi.

Hồi còn là học sinh, thi thoảng cha tôi cho anh chị em tôi ra thị xã Hà Đông chơi vào dịp nghỉ hè. Và tôi đã gặp chú Thụ ở đó. Sau khi Campuchia được giải phóng, theo yêu cầu của chính quyền cách mạng Campuchia, chuyên gia Việt Nam ở nhiều lĩnh vực đã được cử sang giúp đỡ chính quyền và nhân dân Campuchia ổn định cuộc sống và bảo về nền độc lập của họ.  Chú Thụ là một trong những chuyên gia an ninh được cử sang giúp đỡ chính quyền và nhân dân Campuchia.

Và một ngày, chiếc xe chở chú Thụ đi công tác đã bị tàn quân Pol Pot phục kích. Chú Thụ đã hy sinh. Cha tôi đã thay mặt Ty Công an Hà Sơn Bình vào TP HCM tổ chức lễ truy điệu cho chú tại Tổng nha Cảnh sát Sài Gòn cũ. Buổi tối sau khi làm lễ truy điệu chú Thụ, tôi đã viết bài thơ tưởng nhớ chú. Bài thơ này đã được in trên Báo CAND thời còn lưu hành nội bộ. Bài thơ có tên “Ánh sáng”.

Ánh sáng

(Tưởng nhớ liệt sĩ Thụ, cán bộ Ty Công an Hà Sơn Bình)

Chăm Chơ Rây,
Em đang hát chợt dừng
Mắt nhòe ướt vành môi run rẩy gọi
Tên một người đồng đội của tôi

Tôi đứng lặng nơi anh ngã xuống
Đôi bờ sông rừng rực sắc phù sa
Cây đang hát lời âm thầm của đất
Đất đang hát lời réo sôi của máu
Máu của anh và máu bao đồng đội
Như mạch ngầm chảy trong đất Ăng-ko

Anh ngã xuống cánh rừng ngưng tiếng gió
Trái xoài đau không chín dẫu vào mùa
Ngày ấy không có đêm bởi buôn làng không ngủ
Bà mẹ Campuchia bồng con thổn thức
Lời đau buồn rơi trên ngực trẻ con

Chăm Chơ Rây,
Em đang hát chợt dừng
Bộ đội Thụ kia em chỉ ra phía trước
Theo tay em tôi nhìn chỉ thấy
Xe trâu chở cánh đồng vàng về sóc
Vườn xoài thơm thả lũng lẵng mặt trời
Dòng Mê Kông ngờm ngợp cánh buồm trôi
Mái chèo chở Biển hồ về cập bến
Cá quẫy đuôi cong dáng mái chùa
Lũ trẻ hát lời xanh đầy gió
Lá thốt nốt xòe đầy nắng những bàn tay

Chăm Chơ Rây,
Em như Thần vũ nữ
Đưa tôi vào huyền thoại cuộc hồi sinh
Theo tay em tôi nhìn chỉ thấy
Đêm Lăm thôn lửa sáng ngón tay người
Ngàn nến thắp Điệu vén màn lấp loáng
Trong mắt người, mắt tượng lửa ngời lên

Và tôi nghe trong nhịp trống vỗ mơ hồ
Trong điệu múa hồi sinh còn run rẩy
Trong ánh mắt tựa hồ trăng thức dậy
Anh về kia qua vườn xoài lặng lẽ
Khắp đất trời thổn thức hương bay.

Trong những ngày ở Phnôm Pênh, những người lính cách mạng thường đưa chúng tôi thăm thành phố bằng xe đạp. Chúng tôi đạp xe qua những khu phố ở quanh Đài Độc Lập còn vắng người. Lúc đó, những người dân Phnôm Pênh bị chính quyền Pol Pot bắt rời khỏi thành phố vẫn chưa về hết. Quá nhiều người trong số họ không bao giờ có thể trở về. Họ nằm trong những hố chôn người tập thể khổng lồ. Và những hố chôn người tập thể khổng lồ đã dựng lên những cánh đồng chết mà trước đó chúng ta không thể nào tưởng tượng nổi.

Từ lúc đó, khi tôi còn là một thanh niên rất trẻ cho tới bây giờ là một người đàn ông đã già, tôi vẫn đi tìm câu trả lời cho câu hỏi của chính tôi là vì sao trên một đất nước có những di sản văn hóa kỳ vĩ đến như vậy của nhân loại lại sinh ra những kẻ giết người man rợ nhất thế kỷ XX như thế. Hay là những di sản văn hóa kỳ vĩ của nhân loại thì vẫn còn đó, còn nhân loại làm nên nền văn hóa đó đã và đang bỏ thế gian này ra đi rồi?

Một sáng đi qua một khu vườn hoang tàn bởi những ngày tang thương trên mảnh đất Ăngkor, tôi chợt nhìn thấy một quả xoài chín vàng. Trong khu vườn ở Phnôm Pênh ngày đó có rất nhiều cây xoài, nhưng tôi chỉ nhìn thấy một quả xoài duy nhất. Tôi đã đứng rất lâu bên hàng rào nhìn quả xoài. Tôi chưa bao giờ thấy một quả xoài đẹp và rực rỡ như thế. Buổi chiều trở lại khu vườn đó, tôi không nhìn thấy quả xoài ở đó nữa. Tôi cứ nghĩ, quả xoài chỉ hiện ra một lần cho tôi nhìn thấy và nhận biết một điều gì đó. Nó hiện ra như một ngọn đèn từ đêm tối và máu chảy của đất nước này, hiện ra như một gương mặt người còn sót lại trong cái thế giới man rợ ấy. Nó hiện ra để nói với chúng ta rằng không sự man rợ nào, không một mưu mô bẩn thỉu nào có thể giết chết được niềm hy vọng của con người, giết chết được sự sống, giết chết được cái đẹp.

Đêm ấy tôi đã làm một bài thơ ngắn về quả xoài. Nhưng tôi đã thất bại. Tôi biết, lúc đó sự trưởng thành và ngôn từ của tôi chưa đủ uy quyền để nói về sự hiển lộ và thông điệp của vẻ đẹp trên một đất nước bi thương vô tận ấy.

35 năm đã trôi đi kể từ chuyến đi đầu tiên của tôi ra nước ngoài, chuyến đi đến một trong những xứ sở có những di sản văn hóa kỳ vĩ nhất của nhân loại, đến một đất nước tang thương nhất trong thế kỷ XX với những cánh đồng chết, tôi vẫn tin đó là chuyến đi lớn lao nhất của đời tôi.

Và đâu đó, trong bóng tối và máu chảy ở thế gian này, tôi lại thấy một ngọn đèn, một gương mặt người của đau thương và hy vọng hiện ra giống như quả xoài trong một khu vườn hoang tàn ở Phnôm Pênh 35 năm về trước. Và tôi tin vào sự bất diệt của nhân loại, một nhân loại đã, đang và sẽ làm nên những vẻ đẹp kỳ vĩ cho dù nhân loại ấy bị săn đuổi, bị thủ tiêu và bị dối lừa.

Nguyễn Quang Thiều

Các tin khác

Quả đắng từ... du lịch khuyến mãi

Quả đắng từ... du lịch khuyến mãi

Fanpage, website, hình ảnh giả mạo các khách sạn, resort 5 sao đi kèm với tài khoản tích xanh, lượt tương tác mạnh, bình luận tốt… đã tạo vỏ bọc hoàn hảo “đánh gục” tâm lý khách hàng, dẫn dắt họ vào “mê hồn trận” combo du lịch...

Thận trọng với chất làm đầy, xóa nhăn rao bán tràn lan mạng xã hội

Thận trọng với chất làm đầy, xóa nhăn rao bán tràn lan mạng xã hội

Filler, botox (chất làm đầy, chất xóa nhăn) được rao bán trên mạng với những lời quảng cáo “chính hãng”, “nhập khẩu”, giá sỉ hấp dẫn, trong khi nguồn gốc và chất lượng khó kiểm chứng. Vụ Công an Hà Nội khởi tố 21 bị can trong đường dây kinh doanh sản phẩm dùng trong thẩm mỹ, doanh thu hơn 500 tỷ đồng, đặt ra yêu cầu kiểm soát cả nguồn hàng và cơ sở sử dụng.

Sin Suối Hồ hồi sinh

Sin Suối Hồ hồi sinh

Từ một bản làng từng chìm trong đói nghèo, thuốc phiện và những hệ lụy kéo dài qua nhiều thế hệ, Sin Suối Hồ (tỉnh Lai Châu) hôm nay đã đổi thay với những nếp nhà sạch đẹp, phiên chợ rộn ràng, homestay đón khách gần xa. Đằng sau diện mạo ấy là nỗ lực vươn lên của người dân, những người tiên phong như ông Vàng A Chỉnh và sự đồng hành của lực lượng Công an trong giữ gìn bình yên, tạo nền tảng phát triển bền vững.

Những vị “cứu tinh” của loài gấu

Những vị “cứu tinh” của loài gấu

Giữa bộn bề của cuộc sống hiện đại, có những người âm thầm “giữ lửa" bình yên giữa ngàn xanh. Từ những vùng đất xa xôi, bằng tinh thần trách nhiệm, sự thấu cảm sâu sắc dành cho loài vật, họ đã tự nguyện gắn bó với Việt Nam, kiên trì giải cứu những con gấu bị nuôi nhốt lấy mật. Hành trình đưa những cá thể gấu từ lồng sắt chật hẹp, tăm tối trở về với thiên nhiên tại Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam là một bài ca đẹp về lòng nhân ái.

“Bẫy tình” bằng công nghệ AI

“Bẫy tình” bằng công nghệ AI

Tình yêu ở lứa tuổi nào cũng đáng được trân trọng; ngày nào con người còn sống, thì ngày đó người ta còn khóc cười vì yêu. Trước nhu cầu tìm bạn đời ngày càng cao, nhiều kênh “kết nối yêu thương”, các hội nhóm mai mối, tìm mảnh ghép đồng loạt ra đời. Đây lại là “miếng mồi” béo bở để đối tượng lừa đảo “giăng lưới” tình bằng công nghệ AI.

Hãi hùng thịt heo siêu nạc

Hãi hùng thịt heo siêu nạc

Dùng từ lóng, ký tự, mật mã để trao đổi về quy trình đưa thứ bột trắng mang tên Salbutamol vốn là thuốc dùng trong y khoa vào thức ăn cho heo, phù phép heo bình thường thành siêu tăng trưởng, siêu nạc để nhanh chóng xuất chuồng, đưa vào bao tử người tiêu dùng. Đây là một thực trạng nhức nhối, phản ánh mặt tối của nền kinh tế thị trường, khi lòng tham vượt lên trên đạo đức. Khi nào mới chấm dứt được tình trạng này?

Mượn danh “thuốc rừng” để trục lợi

Mượn danh “thuốc rừng” để trục lợi

Gắn mác dược liệu miền núi, quảng cáo chữa bách bệnh, đánh vào tâm lý chuộng thuốc Nam và mong muốn tìm kiếm phương pháp điều trị ít tốn kém của người dân, nhiều đối tượng đang biến các sản phẩm dược liệu không rõ nguồn gốc thành công cụ trục lợi. Đằng sau những lời quảng cáo hấp dẫn là hàng hóa trôi nổi, chất lượng không được kiểm chứng, tiềm ẩn nguy cơ gây tổn hại sức khỏe và khiến người bệnh bỏ lỡ thời gian điều trị cần thiết.

Livestream chuyện người khác - Coi chừng vi phạm pháp luật!

Livestream chuyện người khác - Coi chừng vi phạm pháp luật!

Không rõ đầu đuôi nhưng vẫn quay phim, livestream, gán chuyện riêng cho người xuất hiện trong khung hình, một số người đang biến sự hiếu kỳ thành cách câu tương tác. Hình ảnh và lời bình thiếu căn cứ có thể xâm phạm danh dự, đời tư, khiến người trong cuộc chịu tổn hại và vụ việc thêm phức tạp.

Ghi ở ngôi nhà chung đem cơ hội đổi đời

Ghi ở ngôi nhà chung đem cơ hội đổi đời

Sau ngày khai giảng năm học mới đúng một tháng, chúng tôi trở lại Trường Văn hóa CAND VI, cảm nhận rõ rệt đầu tiên là gần 300 con người đến từ khắp mọi miền của tỉnh Nghệ An đã nhanh chóng bắt nhịp, hòa nhập để trở thành một gia đình thực thụ.

 Tuyên truyền pháp luật bằng những vai diễn

Tuyên truyền pháp luật bằng những vai diễn

Từ những điều luật tưởng như khô khan, Phòng Cảnh sát giao thông Công an TP Hà Nội đã chuyển tải thành những câu chuyện đời thường, những tình huống hài hước và dễ nhớ bằng những tiểu phẩm ngắn gọn, vô cùng sinh động. Trong đó, Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến và Thiếu tá Trần Quân Thụy trở thành hai gương mặt quen thuộc trong nhiều clip tuyên truyền về trật tự, an toàn giao thông.

Hành trình lật tẩy đường dây “khoác áo” ngoại nhập và hàng giả khổng lồ

Hành trình lật tẩy đường dây “khoác áo” ngoại nhập và hàng giả khổng lồ

Từ một tài khoản trên mạng xã hội rao bán những hộp An Cung được giới thiệu là hàng ngoại nhập, những lời quảng cáo về nguồn gốc Hàn Quốc, công dụng liên quan đến phòng, chống đột quỵ thu hút sự chú ý của người tiêu dùng, đặc biệt là người cao tuổi. Nhưng, phía sau những hộp sản phẩm có bao bì bắt mắt ấy lại là những viên thuốc không rõ nguồn gốc, được mua trôi nổi, đóng gói, dán tem nhãn rồi “khoác áo” hàng ngoại nhập. Từ những dấu hiệu bất thường trên không gian mạng, các trinh sát Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Thanh Hóa lần theo từng manh mối. Và, khi những mắt xích đầu tiên được bóc tách, một đường dây sản xuất, buôn bán hàng giả hoạt động liên tỉnh dần lộ diện. Không chỉ có An Cung giả, phía sau đó còn là một cơ sở sản xuất mỹ phẩm giả với quy mô đặc biệt lớn.

Khi quá khứ bất hảo được khoác áo "quân tử giang hồ"

Khi quá khứ bất hảo được khoác áo "quân tử giang hồ"

Tám tiền án, một tiền sự, từng cầm đầu một băng nhóm và thường xuyên kể lại quá khứ bất hảo trên mạng xã hội, Nguyễn Minh Đức, tức Đức "Cộng", sinh năm 1981, ở Nam Định, đã biến hình ảnh giang hồ thành nội dung thu hút hơn 115.000 lượt theo dõi. Điều đáng lo không chỉ nằm ở những câu chuyện được kể, mà còn ở việc một bộ phận người xem coi nhân vật này như hình mẫu của bản lĩnh, nghĩa khí quân tử.

Cạm bẫy mã độc

Cạm bẫy mã độc

Một cú click tưởng chừng vô hại trên mạng xã hội, một lời nhờ “xem hộ thông tin”, một tin nhắn “chuyển nhầm tiền”, hay một tấm ảnh gửi qua ứng dụng hẹn hò... là người dùng có thể rơi vào cảnh “tiền mất, dữ liệu bay”, thậm chí mất cả danh dự, nhân phẩm trên không gian mạng.

Nỗ lực chấm dứt nạn nuôi nhốt gấu tại Việt Nam: Không có lồng sắt nào vĩnh cửu!

Nỗ lực chấm dứt nạn nuôi nhốt gấu tại Việt Nam: Không có lồng sắt nào vĩnh cửu!

Từ chiếc chuồng sắt chật hẹp, tối tăm tại một hộ gia đình ở Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 11/9 vừa qua, chú gấu Millie đã được về sống dưới mái nhà bán tự nhiên xanh mướt tại Vườn quốc gia Bạch Mã. Câu chuyện về hành trình giải cứu Millie mang thông điệp đầy ý nghĩa: Khi lòng trắc ẩn được đánh thức, khi những nỗ lực phối hợp giữa nhà nước, kiểm lâm, tổ chức quốc tế và người dân hòa làm một, thì không có chiếc lồng sắt nuôi nhốt gấu nào là vĩnh cửu.

“Làm nhiệm vụ” hay bẫy lừa độc ác

“Làm nhiệm vụ” hay bẫy lừa độc ác

Phía sau một đứa trẻ bị hội chứng tự kỷ và chậm phát triển là trăm ngàn nỗi lo của người làm cha mẹ. Họ tìm đủ mọi cách để cho con mình có thể hòa nhập, phát triển như bao đứa trẻ cùng trang lứa. Cũng từ đây, các chiêu thức lừa đảo được giăng ra như: Làm nhiệm vụ siêu nhân nhí, thi tuyển người mẫu ảnh, cùng con bước ra thế giới… Nhân vật chính thực hiện các phi vụ “siêu nhân” cho con lại là phụ huynh, với kết quả tiền mất, tật mang, niềm tin vỡ vụn...

Khi khai tử doanh nghiệp khó hơn khai sinh

Khi khai tử doanh nghiệp khó hơn khai sinh

Nhiều người thành lập doanh nghiệp với kỳ vọng khởi nghiệp nhưng công việc không thuận lợi, công ty gần như chưa kịp hoạt động đã bị bỏ quên. Vài năm sau, khi làm thủ tục giải thể, họ mới phát hiện dù không có doanh thu vẫn phải nộp hàng chục triệu đồng tiền phạt và nghĩa vụ tồn đọng.

Lá chắn thép trên không gian số

Lá chắn thép trên không gian số

Không có tiếng súng, không có những cuộc truy bắt giữa đêm trên những cung đường, nhưng trên một “mặt trận” đặc biệt, cuộc chiến vẫn diễn ra từng ngày, từng giờ. Đó là không gian mạng với những loại tội phạm vô cùng phức tạp. Ở mặt trận ấy, cán bộ, chiến sĩ Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Bắc Ninh vẫn hàng ngày hàng giờ thầm lặng đấu tranh và đã giành được những chiến công đặc biệt xuất sắc.

Khi giao dịch thanh toán trở thành vỏ bọc cho dòng tiền bất minh

Khi giao dịch thanh toán trở thành vỏ bọc cho dòng tiền bất minh

Thiết bị chấp nhận thanh toán thẻ (POS) vốn được sử dụng để phục vụ hoạt động mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Tuy nhiên, thực tế xuất hiện tình trạng một số cá nhân, hộ kinh doanh, tổ chức lợi dụng POS để thực hiện giao dịch rút tiền mặt cho khách hàng dù không phát sinh hoạt động mua bán thực tế. Những giao dịch “không hàng hóa, không dịch vụ” này tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để hợp thức hóa, che giấu nguồn gốc dòng tiền bất hợp pháp.

Bơm ma túy vào tinh dầu thuốc lá điện tử

Bơm ma túy vào tinh dầu thuốc lá điện tử

Những lọ dung dịch nhỏ, đầu pod (thuốc lá điện tử) nhiều màu sắc và các lời mời “thư giãn”, “không lên test” đã trở thành lớp vỏ che giấu một thủ đoạn sử dụng ma túy mới khá tinh vi. “Hàng” được chia nhỏ, chuyển qua nhiều tầng trung gian và thanh toán bằng tài khoản không chính chủ trước khi tới tay người sử dụng.