An ninh lương thực trong một thế giới phụ thuộc năng lượng

Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng kép về an ninh lương thực và năng lượng đang thách thức các ưu tiên toàn cầu, các nhà hoạch định chính sách cần nhanh chóng tái cấu trúc ngành nông nghiệp trong năm 2025.

Trong báo cáo mới nhất về phát triển và khí hậu, Ngân hàng Thế giới cảnh báo: “Giải quyết vấn đề mất an ninh lương thực và thiếu năng lượng là trọng tâm để đạt được sự ổn định toàn cầu, nhưng giải quyết những vấn đề này một cách riêng rẽ là không đủ”. Các cuộc khủng hoảng đan xen về an ninh lương thực và an ninh năng lượng đang định hình quỹ đạo thế kỷ XXI, phủ bóng đen lên sự ổn định toàn cầu. Cả hai hệ thống đều đang bị bao vây - sản xuất lương thực gặp khó khăn do biến đổi khí hậu, tăng trưởng dân số và bất bình đẳng, trong khi hệ thống năng lượng phải đối mặt với căng thẳng địa chính trị, cơ sở hạ tầng lạc hậu và quá trình chuyển đổi chậm chạp từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng xanh.

Tuy nhiên, sự liên quan và phụ thuộc lẫn nhau của hai vấn đề này đặt ra thách thức thậm chí còn lớn hơn: nông nghiệp -“huyết mạch” duy trì sự sống của nhân loại- vừa là ngành tiêu thụ năng lượng đáng kể vừa là tác nhân gây biến đổi khí hậu.

Phụ thuộc vào năng lượng thải nhiều carbon

Nông nghiệp tiêu thụ gần 70% nguồn tài nguyên nước ngọt toàn cầu và chịu trách nhiệm cho hơn 20% lượng khí thải nhà kính. Sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch (để cơ giới hóa, tưới tiêu, sản xuất phân bón và vận tải) đã tạo ra một vòng luẩn quẩn của suy thoái môi trường. Sự phụ thuộc này cũng khiến hệ thống lương thực phải chịu những cú sốc về giá năng lượng, đe dọa sự ổn định toàn cầu. Nhiệt độ tăng cao và thời tiết cực đoan càng làm gián đoạn hoạt động sản xuất nông nghiệp, khiến cuộc sống của 2,5 tỷ người trên Trái Đất gặp nguy hiểm. Từ năm 2020 đến 2023, gần 11,8% dân số thế giới phải đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng, và con số này dự kiến sẽ tăng lên 956 triệu vào năm 2028.

1.jpg -0
Nông dân Ấn Độ đang phải chịu gánh nặng ngày càng lớn do nhu cầu cạnh tranh đô thị hóa, thu hẹp đất canh tác và tàn phá môi trường.

Đầu tư vào năng lượng tái tạo đạt 500 tỷ USD trong năm 2022, nhưng mức tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch vẫn cao do sức ép kinh tế và địa chính trị ngắn hạn. Việc tiếp tục phụ thuộc vào năng lượng thải nhiều carbon càng làm trầm trọng thêm tính dễ bị tổn thương của các hệ thống lương thực toàn cầu, đặc biệt là ở những nơi mà khả năng tiếp cận nguồn năng lượng đáng tin cậy bị hạn chế. Tình trạng thiếu hụt năng lượng cho thấy sự bất bình đẳng toàn cầu nghiêm trọng.

Các quốc gia có thu nhập thấp chỉ chiếm một phần nhỏ nhu cầu năng lượng nhưng lại chịu ảnh hưởng không cân xứng do gián đoạn nguồn cung. Các hiện tượng thời tiết cực đoan thường gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng năng lượng ở những khu vực mà lưới điện vốn đã không đáng tin cậy. Ở vùng nông thôn, thiếu hụt năng lượng cản trở năng suất nông nghiệp, đẩy giá lương thực tăng cao và khiến tình trạng nghèo đói thêm trầm trọng.

Sự phụ thuộc của nông nghiệp vào nhiên liệu hóa thạch càng làm nổi bật tính dễ bị tổn thương của ngành này. Khí đốt tự nhiên, vốn cần thiết đối với sản xuất phân bón, vừa là nguyên liệu đầu vào vừa là nguồn năng lượng, với 80% số đó được sử dụng để tổng hợp amoniac và 20% để cung cấp năng lượng cho quá trình này. Biến động giá khí đốt tự nhiên tác động trực tiếp đến chi phí phân bón và giá lương thực toàn cầu. Các động thái địa chính trị, chẳng hạn như lệnh cấm xuất khẩu phân lân của Trung Quốc năm 2021, đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng nông nghiệp. Sự chậm trễ trong khâu cung ứng đã gây cản trở nghiêm trọng cho hoạt động thu hoạch mùa vụ của Ấn Độ, quốc gia nhập khẩu 60% lượng phân bón DAP, khiến nước này dễ bị tổn thương trước những cú sốc bên ngoài.

Năng lượng tái tạo mang đến một tia hy vọng nhưng việc triển khai vẫn chưa đồng đều. Tính đến năm 2022, các quốc gia có thu nhập cao đã lắp đặt 83% công suất năng lượng tái tạo mới, khiến các quốc gia có thu nhập thấp phụ thuộc vào các hệ thống lạc hậu, thải ra nhiều khí carbon. Các giải pháp tưới tiêu bằng năng lượng mặt trời và năng lượng sinh khối có thể chuyển đổi ngành nông nghiệp, nhưng chi phí cao và cơ sở hạ tầng không đầy đủ đã hạn chế phạm vi tiếp cận của chúng. Quá trình chuyển đổi có nguy cơ bỏ rơi những người cần nó nhất.

Những yêu cầu đối với nông nghiệp

Trong khi đó, ngành nông nghiệp đang chịu gánh nặng lớn do nhu cầu cạnh tranh. Ngoài việc cung cấp lương thực cho dân số ngày càng tăng, ngành nông nghiệp còn được kỳ vọng sẽ hỗ trợ quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu bằng cách sản xuất nhiên liệu sinh học. Vai trò kép này thường đặt an ninh lương thực lên trước nhu cầu về năng lượng, vì sản xuất nhiên liệu sinh học đòi hỏi nguồn tài nguyên đất và nước khổng lồ. Trong một thế giới mà gần 12% dân số phải đối mặt với nạn đói, liệu ưu tiên năng lượng hơn lương thực có hợp lý về mặt đạo đức? Chi phí tài chính để giải quyết tình trạng mất an ninh lương thực-năng lượng là rất lớn nhưng không phải là bất khả thi. Báo cáo về triển vọng an ninh lương thực thế giới ước tính cần 90 tỷ USD/năm từ nay đến năm 2030 để đáp ứng nhu cầu calo cơ bản cho những nhóm dân số dễ bị tổn thương nhất. Tuy nhiên, đối với các quốc gia thu nhập thấp, những chi phí này là rất lớn, trong đó chi phí giải quyết tình trạng mất an ninh lương thực trong một số trường hợp vượt quá 95% GDP.

Mặc dù đã đầu tư kỷ lục vào năng lượng tái tạo, khai thác nhiên liệu hóa thạch vẫn không suy giảm. Mỗi sự chậm trễ đều làm gia tăng chi phí về con người, môi trường và kinh tế, làm giảm cơ hội cho tương lai phát triển bền vững. Các giải pháp năng lượng sạch phải giải quyết các rào cản về cấu trúc, đảm bảo các cộng đồng dễ bị tổn thương nhất không bị bỏ lại phía sau.

Chi Anh

Các tin khác

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Dưới ánh đèn lờ mờ của những khu dân cư ven đô, khi thành phố còn chưa tỉnh giấc, những "vòi bạch tuộc" của thực phẩm bẩn đang âm thầm vươn ra. Từ những lò mổ không phép nhếch nhác, thịt gia súc, gia cầm không qua kiểm dịch được tuồn thẳng vào chợ đầu mối, bếp ăn tập thể, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe hàng triệu người dân.

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị quan trọng cho ASIAD 20, với nhiều kỳ vọng nhưng cũng không ít lo âu. Sau những tín hiệu tích cực ở đấu trường châu lục, đội tuyển được kỳ vọng có thể tạo nên bất ngờ. Tuy nhiên, trong bối cảnh lực lượng biến động và sự cạnh tranh khốc liệt từ các cường quốc châu Á, câu hỏi lớn được đặt ra: liệu bắn cung Việt Nam có đủ khả năng giành huy chương?

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Mạng xã hội đang xuất hiện ngày càng nhiều nội dung gây sốc, phản cảm chỉ để thu hút lượt xem. Từ vụ TikToker ở Lào Cai bị xử phạt vì đăng video xấu độc, không phù hợp thuần phong mỹ tục đến những hiện tượng “giang hồ mạng” như L.9N, có thể thấy một thực tế rõ ràng: càng gây tranh cãi, càng dễ lan truyền, và hệ quả là trong môi trường số, những nội dung phản cảm như có đất dụng võ: Chỉ cần bạn sẵn sàng xem, tôi sẵn sàng làm nội dung.

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Sau những bộ phim kinh dị chỉ để lại sức hút bề nổi, thể loại này tại Việt Nam đang dần mang sắc thái bản địa, khơi dậy trầm tích tín ngưỡng và văn hóa dân gian. Đây là bước đi đầy tham vọng, dẫu còn nhiều thách thức, của một nền điện ảnh đang tìm kiếm tiếng nói riêng giữa bối cảnh cạnh tranh của thị trường tiêu thụ văn hóa toàn cầu.

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

IMF cảnh báo kinh tế toàn cầu đối mặt nguy cơ suy thoái khi xung đột Trung Đông kéo dài, đồng thời hạ triển vọng tăng trưởng và đưa ra 3 kịch bản với các mức độ rủi ro khác nhau tùy theo diễn biến giá dầu và thị trường tài chính.

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

Nguồn cung nhiên liệu hàng không đối mặt rủi ro gián đoạn, EU đang chuẩn bị kịch bản nhập khẩu từ Mỹ và tăng dự trữ nhằm hạn chế tác động tới ngành hàng không.

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam đang đứng trước một bài toán nan giải tại ASIAD 20 (diễn ra tại Nhật Bản vào tháng 9 tới) khi đặt mục tiêu giành 1 HCV, 1 HCB và 1 HCĐ trong bối cảnh sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Nếu như đấu trường Đông Nam Á vẫn là “sân nhà” quen thuộc, thì bước ra châu lục, mọi thứ trở nên khắc nghiệt hơn gấp nhiều lần.

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

“Cơm áo không đùa với khách thơ”, khi thu nhập từ sân khấu không đủ sống, nhiều nghệ sĩ biểu diễn phải xoay xở đủ nghề như làm MC, hát thuê, buôn bán… Dẫu vậy, không ít người vẫn chọn ở lại với nghề, giữ lửa đam mê và chờ đợi một cơ hội đổi thay.

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Cuối năm 2024, qua công tác nắm tình hình, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an phát hiện trên thị trường có rất nhiều loại sữa không đảm bảo chất lượng, đặc biệt là các loại sữa dành cho các đối tượng đặc biệt như người già, trẻ em, phụ nữ có thai, người gầy yếu... và các loại sữa có ghi bổ sung vitamin, canxi, khoáng chất, thậm chí cả đông trùng hạ thảo, tổ yến... nên đã báo cáo lãnh đạo Bộ chỉ đạo xác minh, làm rõ, xác định 2 công ty sản xuất các loại sữa trên với số lượng đặc biệt lớn là Công ty Rance Pharma và Công ty Hacofood.

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Thị trường xuất bản Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ, trong khi nền tảng số mở ra vô vàn cơ hội tiếp cận tri thức. Thế nhưng, chính sự phong phú ấy lại khiến người đọc dễ rơi vào tình trạng bối rối và mất phương hướng khi chọn sách khoa học, dòng sách thiết yếu để xây dựng nền tảng tri thức cho mọi lứa tuổi.

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Ở 3 kỳ SEA Games liên tiếp, đội tuyển karate Việt Nam không chỉ đóng góp nhiều HCV cho Đoàn thể thao Việt Nam mà còn duy trì được vị thế số một Đông Nam Á. Đây là nền tảng quan trọng để các võ sĩ của chúng ta hướng đến mục tiêu chinh phục huy chương tại ASIAD.

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Với những người chiến sĩ CAND khoác lên mình sắc xanh lá mạ, vinh dự, tự hào nhưng trách nhiệm cũng rất nặng nề, Công an xã Cẩm Hưng đã và đang ngày đêm giữ cho thế trận an ninh nhân dân vững chắc, đảm bảo an ninh, trật tự để mang lại bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập.

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số đang thay đổi cách người Việt tiếp cận di sản và văn hóa. Từ những bộ sưu tập tĩnh trong tủ kính, công chúng dần bước vào trải nghiệm sống động qua trình chiếu mapping và trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh việc hỗ trợ hoạt động bảo tồn, công nghệ còn làm sống dậy các lớp giá trị văn hóa, đồng thời mở ra động lực cho kinh tế trải nghiệm theo hướng bền vững.

Mỹ được, mất gì sau một năm áp thuế đối ứng?

Mỹ được, mất gì sau một năm áp thuế đối ứng?

Thuế đối ứng giúp Mỹ cải thiện một số chỉ số kinh tế vĩ mô và thu hút đầu tư, nhưng đồng thời làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Sau một năm, bức tranh kinh tế Mỹ hiện lên với cả gam sáng và những khoảng tối đáng chú ý.

Chuyên gia nước ngoài nâng tầm thể thao Việt Nam

Chuyên gia nước ngoài nâng tầm thể thao Việt Nam

Trong hành trình vươn ra đấu trường châu lục và thế giới, thể thao Việt Nam đang đứng trước một bài toán quen thuộc nhưng chưa bao giờ dễ giải: làm thế nào để rút ngắn khoảng cách với các cường quốc. Và một trong những cách không bao giờ lỗi thời đó là chiêu mộ HLV đẳng cấp từ các nền thể thao phát triển hơn.

AI đang tái định hình điện ảnh Trung Quốc

AI đang tái định hình điện ảnh Trung Quốc

Làn sóng AI đang len lỏi vào mọi khâu sản xuất, từng bước tái định hình ngành điện ảnh Trung Quốc. Cơ hội mở ra cho nhiều người làm nghề, nhưng cũng kéo theo không ít thách thức về bản sắc và sự cạnh tranh trong tương lai.