An ninh lương thực trong một thế giới phụ thuộc năng lượng

Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng kép về an ninh lương thực và năng lượng đang thách thức các ưu tiên toàn cầu, các nhà hoạch định chính sách cần nhanh chóng tái cấu trúc ngành nông nghiệp trong năm 2025.

Trong báo cáo mới nhất về phát triển và khí hậu, Ngân hàng Thế giới cảnh báo: “Giải quyết vấn đề mất an ninh lương thực và thiếu năng lượng là trọng tâm để đạt được sự ổn định toàn cầu, nhưng giải quyết những vấn đề này một cách riêng rẽ là không đủ”. Các cuộc khủng hoảng đan xen về an ninh lương thực và an ninh năng lượng đang định hình quỹ đạo thế kỷ XXI, phủ bóng đen lên sự ổn định toàn cầu. Cả hai hệ thống đều đang bị bao vây - sản xuất lương thực gặp khó khăn do biến đổi khí hậu, tăng trưởng dân số và bất bình đẳng, trong khi hệ thống năng lượng phải đối mặt với căng thẳng địa chính trị, cơ sở hạ tầng lạc hậu và quá trình chuyển đổi chậm chạp từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng xanh.

Tuy nhiên, sự liên quan và phụ thuộc lẫn nhau của hai vấn đề này đặt ra thách thức thậm chí còn lớn hơn: nông nghiệp -“huyết mạch” duy trì sự sống của nhân loại- vừa là ngành tiêu thụ năng lượng đáng kể vừa là tác nhân gây biến đổi khí hậu.

Phụ thuộc vào năng lượng thải nhiều carbon

Nông nghiệp tiêu thụ gần 70% nguồn tài nguyên nước ngọt toàn cầu và chịu trách nhiệm cho hơn 20% lượng khí thải nhà kính. Sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch (để cơ giới hóa, tưới tiêu, sản xuất phân bón và vận tải) đã tạo ra một vòng luẩn quẩn của suy thoái môi trường. Sự phụ thuộc này cũng khiến hệ thống lương thực phải chịu những cú sốc về giá năng lượng, đe dọa sự ổn định toàn cầu. Nhiệt độ tăng cao và thời tiết cực đoan càng làm gián đoạn hoạt động sản xuất nông nghiệp, khiến cuộc sống của 2,5 tỷ người trên Trái Đất gặp nguy hiểm. Từ năm 2020 đến 2023, gần 11,8% dân số thế giới phải đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng, và con số này dự kiến sẽ tăng lên 956 triệu vào năm 2028.

1.jpg -0
Nông dân Ấn Độ đang phải chịu gánh nặng ngày càng lớn do nhu cầu cạnh tranh đô thị hóa, thu hẹp đất canh tác và tàn phá môi trường.

Đầu tư vào năng lượng tái tạo đạt 500 tỷ USD trong năm 2022, nhưng mức tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch vẫn cao do sức ép kinh tế và địa chính trị ngắn hạn. Việc tiếp tục phụ thuộc vào năng lượng thải nhiều carbon càng làm trầm trọng thêm tính dễ bị tổn thương của các hệ thống lương thực toàn cầu, đặc biệt là ở những nơi mà khả năng tiếp cận nguồn năng lượng đáng tin cậy bị hạn chế. Tình trạng thiếu hụt năng lượng cho thấy sự bất bình đẳng toàn cầu nghiêm trọng.

Các quốc gia có thu nhập thấp chỉ chiếm một phần nhỏ nhu cầu năng lượng nhưng lại chịu ảnh hưởng không cân xứng do gián đoạn nguồn cung. Các hiện tượng thời tiết cực đoan thường gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng năng lượng ở những khu vực mà lưới điện vốn đã không đáng tin cậy. Ở vùng nông thôn, thiếu hụt năng lượng cản trở năng suất nông nghiệp, đẩy giá lương thực tăng cao và khiến tình trạng nghèo đói thêm trầm trọng.

Sự phụ thuộc của nông nghiệp vào nhiên liệu hóa thạch càng làm nổi bật tính dễ bị tổn thương của ngành này. Khí đốt tự nhiên, vốn cần thiết đối với sản xuất phân bón, vừa là nguyên liệu đầu vào vừa là nguồn năng lượng, với 80% số đó được sử dụng để tổng hợp amoniac và 20% để cung cấp năng lượng cho quá trình này. Biến động giá khí đốt tự nhiên tác động trực tiếp đến chi phí phân bón và giá lương thực toàn cầu. Các động thái địa chính trị, chẳng hạn như lệnh cấm xuất khẩu phân lân của Trung Quốc năm 2021, đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng nông nghiệp. Sự chậm trễ trong khâu cung ứng đã gây cản trở nghiêm trọng cho hoạt động thu hoạch mùa vụ của Ấn Độ, quốc gia nhập khẩu 60% lượng phân bón DAP, khiến nước này dễ bị tổn thương trước những cú sốc bên ngoài.

Năng lượng tái tạo mang đến một tia hy vọng nhưng việc triển khai vẫn chưa đồng đều. Tính đến năm 2022, các quốc gia có thu nhập cao đã lắp đặt 83% công suất năng lượng tái tạo mới, khiến các quốc gia có thu nhập thấp phụ thuộc vào các hệ thống lạc hậu, thải ra nhiều khí carbon. Các giải pháp tưới tiêu bằng năng lượng mặt trời và năng lượng sinh khối có thể chuyển đổi ngành nông nghiệp, nhưng chi phí cao và cơ sở hạ tầng không đầy đủ đã hạn chế phạm vi tiếp cận của chúng. Quá trình chuyển đổi có nguy cơ bỏ rơi những người cần nó nhất.

Những yêu cầu đối với nông nghiệp

Trong khi đó, ngành nông nghiệp đang chịu gánh nặng lớn do nhu cầu cạnh tranh. Ngoài việc cung cấp lương thực cho dân số ngày càng tăng, ngành nông nghiệp còn được kỳ vọng sẽ hỗ trợ quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu bằng cách sản xuất nhiên liệu sinh học. Vai trò kép này thường đặt an ninh lương thực lên trước nhu cầu về năng lượng, vì sản xuất nhiên liệu sinh học đòi hỏi nguồn tài nguyên đất và nước khổng lồ. Trong một thế giới mà gần 12% dân số phải đối mặt với nạn đói, liệu ưu tiên năng lượng hơn lương thực có hợp lý về mặt đạo đức? Chi phí tài chính để giải quyết tình trạng mất an ninh lương thực-năng lượng là rất lớn nhưng không phải là bất khả thi. Báo cáo về triển vọng an ninh lương thực thế giới ước tính cần 90 tỷ USD/năm từ nay đến năm 2030 để đáp ứng nhu cầu calo cơ bản cho những nhóm dân số dễ bị tổn thương nhất. Tuy nhiên, đối với các quốc gia thu nhập thấp, những chi phí này là rất lớn, trong đó chi phí giải quyết tình trạng mất an ninh lương thực trong một số trường hợp vượt quá 95% GDP.

Mặc dù đã đầu tư kỷ lục vào năng lượng tái tạo, khai thác nhiên liệu hóa thạch vẫn không suy giảm. Mỗi sự chậm trễ đều làm gia tăng chi phí về con người, môi trường và kinh tế, làm giảm cơ hội cho tương lai phát triển bền vững. Các giải pháp năng lượng sạch phải giải quyết các rào cản về cấu trúc, đảm bảo các cộng đồng dễ bị tổn thương nhất không bị bỏ lại phía sau.

Chi Anh

Các tin khác

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Trước đà lao dốc của đồng yen, Mỹ đã ra tay hỗ trợ Nhật Bản sau gần 3 thập kỷ, đánh dấu động thái phối hợp hiếm hoi giữa lúc những tác động từ tỷ giá ngày càng lan rộng.

Các nghệ sĩ trẻ với tư duy mới mẻ mang đến sức sống mới cho làng nghề.

Tái sinh di sản làng nghề

Hà Nội sở hữu hơn 1.300 làng nghề. Thế nhưng, nhiều làng nghề đang đứng trước nguy cơ mai một vì thiếu thị trường, thiếu người kế nghiệp và thiếu không gian để kể câu chuyện của mình. Trước thềm Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, những người trẻ đã chọn làng nghề làm chất liệu sáng tạo, mở ra một cách tiếp cận mới, tái sinh di sản làng nghề…

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Những pho tượng, sắc phong trong đình chùa đến những cấu kiện nguyên gốc của các công trình cổ, nhiều di sản đang trở thành mục tiêu của nạn trộm cắp ngày càng tinh vi, táo tợn. Mỗi cổ vật bị thất lạc không chỉ là mất đi một tài sản quý giá, mà còn là sự đứt gãy một phần ký ức lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Trước đòi hỏi của kỷ nguyên phát triển mới, thể thao Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt chiến lược: chuyển đổi mạnh mẽ từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại và thương mại hóa chuyên nghiệp. Nâng cao năng lực tổ chức sự kiện không chỉ là thước đo điều hành, mà còn là chìa khóa mở ra không gian kinh tế thể thao đầy tiềm năng.

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Khi “The Odyssey” - bộ phim điện ảnh lấy cảm hứng từ sử thi kinh điển của Homer công bố dàn diễn viên, lựa chọn của đạo diễn Christopher Nolan tựa như “quả táo bất hòa”, tạo ra những luồng tranh luận sôi nổi, độc giả lan tỏa những bài viết phân tích, so sánh với nguyên tác sử thi. Cùng thời gian, điện ảnh Việt Nam dậy sóng khi công bố Tăng Thanh Hà vào vai Nam Phương Hoàng hậu. Tại sao đạo diễn lại thích đảo lộn những hình mẫu vốn đã quá đỗi quen thuộc và thành công từ nguyên tác? Liệu việc tuân thủ tuyệt đối tác phẩm gốc có phải “lá bùa hộ mệnh”, hay sự phóng tác dũng cảm mới giúp tác phẩm đến gần hơn với thế hệ khán giả mới?

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 8 năm 2026 đang diễn ra tại Hà Nội, mở ra một không gian đối thoại đa chiều của nghệ thuật đương đại, phản ánh tiếng nói của những người trẻ trước cuộc sống và những thay đổi của thời cuộc. Tuy nhiên, hơn cả một kỳ liên hoan, mỹ thuật trẻ cần có một chiến lược phát triển dài hạn trong thời gian tới.

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ cơ sở pháp lý của nhiều mức thuế quan, Chính phủ Mỹ phải hoàn hàng chục tỷ USD cho doanh nghiệp nhập khẩu, gây ra hậu quả ngân sách tháng 6/2026 thâm hụt 120 tỷ USD.

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Thời gian gần đây, nhiều bộ phim có chất liệu từ những chuyên án và nguyên mẫu có thật trong lực lượng CAND đã được đưa vào sản xuất. Những tác phẩm điện ảnh ấy không chỉ mang đến những câu chuyện chân thực, giàu tính nhân văn, tái hiện sinh động cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh Tổ quốc mà còn khắc họa bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh của các chiến sĩ Công an trong nhiều giai đoạn lịch sử.

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Trong thể thao thành tích cao, mỗi tấm huy chương không chỉ được quyết định ở khoảnh khắc thi đấu, mà được vun đắp từ rất sớm: từ khâu phát hiện năng khiếu, lựa chọn môn phù hợp, xây dựng giáo án huấn luyện, tạo dựng môi trường rèn luyện cho đến bồi dưỡng bản lĩnh qua từng giải đấu. Với Thể thao Công an nhân dân (CAND), công tác đào tạo trẻ vì thế luôn mang ý nghĩa đặc biệt. Đó không chỉ là nhiệm vụ chuẩn bị lực lượng kế cận cho thể thao CAND, mà còn là sự đóng góp thiết thực vào thành tích chung của thể thao Việt Nam.

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Đầu năm 2026, khi xung đột Mỹ - Iran đẩy eo biển Hormuz vào tình trạng gián đoạn nghiêm trọng, nỗi lo của thế giới không chỉ là giá dầu, mà còn là chip bán dẫn.

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Những tấm thân vùi sâu dưới đất, nằm yên lặng hơn nửa thế kỷ, có những tình yêu không được viết bằng đám cưới, mà được viết bằng cả một đời chờ đợi. Đó là những thước phim chân thực và sống động nhất đã và đang diễn ra trong “chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Trong những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam ghi nhận bước tiến rõ rệt cả về quy mô thị trường lẫn năng lực sản xuất. Chất lượng hình ảnh, thiết kế mỹ thuật, diễn xuất hay tổ chức sản xuất ngày càng tiệm cận những chuẩn mực mới. Tuy nhiên, để một bộ phim không chỉ thành công trong nước mà còn có thể bước ra các liên hoan phim, thị trường phát hành quốc tế, điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở kịch bản. Những câu chuyện giàu bản sắc Việt Nam cần được kể bằng một ngôn ngữ điện ảnh đủ sức tạo đồng cảm với khán giả toàn cầu.

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

Chỉ cần vài thao tác không quá 10 phút trên điện thoại, người lao động có thể nhận trước tiền lương nhờ những lời quảng cáo "0% lãi suất", "giải ngân trong 5 phút". Nhưng phía sau sự tiện lợi ấy là các khoản phí phát sinh mà người lao động chỉ biết khi đã nhận tiền và khả năng vi phạm pháp luật, nguy cơ phụ thuộc tài chính và nếu không tỉnh táo thì rất khó để phân biệt giữa dịch vụ ứng lương với hoạt động cấp tín dụng.

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Những đợt nắng nóng cực đoan đang hoành hành tại châu Âu không chỉ là vấn đề thời tiết hay môi trường, mà ngày càng hiện rõ như một thách thức kinh tế, đe dọa tới tốc độ tăng trưởng GDP và gây ra khó khăn cho mọi mặt đời sống.

Cá độ bóng đá “nóng” cùng World Cup

Cá độ bóng đá “nóng” cùng World Cup

Ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh (FIFA World Cup 2026) mặc dù mới khởi tranh, chỉ mới đi hết nửa chặng đường, song vấn nạn đánh bạc, cá độ bóng đá trên không gian mạng tại Việt Nam đã “nóng” chẳng kém cạnh trên sân cỏ ở Bắc Mỹ. Nhiều đường dây cùng hàng loạt đối tượng, dù hoạt động kín kẽ, tinh vi song vẫn bị lực lượng Công an lật tẩy, xóa sổ trên khắp cả nước.