Ẩn họa từ những “thầy bói” trên nền tảng số

Đặc biệt vào mỗi dịp đầu năm mới, dịch vụ này càng đắt khách khi đánh đúng, đánh trúng vào tâm lý bất an, muốn giải hạn, cầu sức khỏe, bình an, tài lộc cho cả năm của người dân.

Một tuổi nhiều số phận

Chỉ cần vài thao tác tìm kiếm trên TikTok, người dùng có thể xem tử vi của nhiều độ tuổi trong năm 2026. Kèm theo đó là hàng loạt phiên livestream xem căn số, giải nghiệp, cắt duyên âm. Hàng loạt tài khoản tự xưng cô đồng, thầy phong thủy, thầy tâm linh phán chuyện tình duyên, sự nghiệp, bệnh tật... Điều đáng nói, mỗi một tuổi, các thầy, cô cậu lại phán một kiểu khác nhau khiến nhiều người hoang mang. Không ít người hao tiền tốn của cho dịch vụ này trên môi trường mạng xã hội, thậm chí bị lừa đảo.

Chị Nguyễn Minh Nguyệt (Cầu Giấy, Hà Nội) cũng vừa chi một khoản khá lớn để làm lễ giải hạn cầu an đầu năm. Lúc đầu chị lướt qua một tài khoản TikTok của một sư thầy nổi tiếng phán về số mệnh tuổi Sửu trong năm 2026, rằng vận mệnh tốt, tình duyên, gia đạo, làm ăn đều gặp thời. Thậm chí người tuổi Sửu còn có phẩm chất tốt, năng lực tốt, ai gặp được người tuổi Sửu như gặp được quý nhân, may mắn, thuận lợi đủ đường.

Thế nhưng cũng từ khi xem các clip của sư thầy nọ, TikTok của chị hiện một loạt những clip tự xưng cô, cậu, thầy… phán về tuổi của chị. Và càng ngày chị càng thấy bất an khi số người nói tuổi chị may mắn thì ít mà gặp biến cố, vận hạn thì nhiều.

Có tài khoản còn nhận định hôn nhân tuổi Ất Sửu gặp nhiều biến cố 2026, gia đình có xích mích, thậm chí ly tán vì chồng có người thứ ba.“Muốn cải vận thành công, nhận được lộc lớn và đón được vía cát lành thì thỉnh lộc lá bồ đề theo tuổi và 2 đồng xu hoa mai đón vía hay mắn”, tài khoản tự xưng cô đồng Phương nhận định. Người này cũng không quên mời gọi mọi người vào giỏ hàng TikTok để mua hàng.

Tin lời bói toán qua mạng, chị Nguyệt đã về quê mời thầy cúng lên tận Hà Nội để lập đàn dâng sao giải hạn vào ngày rằm tháng Giêng âm lịch 2026. Chi phí cho buổi lễ này lên tới vài chục triệu đồng.

Tương tự anh Nguyễn Duy Thư (Hoàng Quốc Việt, Hà Nội) cũng khốn khổ vì có cô vợ mê tín. Trót lướt TikTok xem tử vi thầy bói online phán chồng tuổi Quý Hợi năm 2026 nhiều tài lộc, dễ nảy sinh tình cảm với người ngoài nên chị vợ suốt ngày về tra cứu, dò hỏi. Để yên tâm hơn, chị còn bắt anh về cả điện thờ của một thầy cúng ở phường Hồng Quang, tỉnh Ninh Bình để lễ bái. Còn anh thì ngay đầu năm, một ông thầy quen biết lại phán ngược lại, 6 tháng đầu năm nay anh gặp vận hạn, dễ hao tiền tốn của, tốt nhất không nên đầu tư làm ăn gì. Quả thật, khi thị trường chứng khoán thế giới chao đảo, thì thị trường chứng khoán trong nước cũng khiến tài khoản của anh bốc hơi 30%. Vừa mất tiền vừa bực với vợ, hai vợ chồng liên tục cãi cọ nhau trong những ngày đầu năm mới.

Xem bói online không đơn thuần là “niềm tin cá nhân”. Khi bị thương mại hóa và thổi phồng trên mạng, nó trở thành một dạng trục lợi dựa trên sự nhẹ dạ, đặc biệt với người trẻ, phụ nữ, người gặp khủng hoảng tâm lý.

Mới đây, một nạn nhân tại Hà Nội đã bị lừa mất 2,5 triệu đồng khi tìm dịch vụ dâng sao giải hạn trên mạng. Trong quá trình tìm kiếm, người này thấy một fanpage mang tên gần giống một ngôi chùa nổi tiếng. Trang này đăng tải hình ảnh nghi lễ trang nghiêm, các bài viết chia sẻ giáo lý, hình ảnh tăng ni làm lễ cùng những “giấy xác nhận công đức” có đóng dấu đỏ, chữ ký rõ ràng.

Tin tưởng vào sự bài bản đó, nạn nhân đã chuyển khoản theo hướng dẫn để “làm lễ từ xa”. Chỉ vài phút sau khi giao dịch hoàn tất, tài khoản bị chặn liên lạc, fanpage biến mất không dấu vết. Số tiền 2,5 triệu đồng “bốc hơi” chỉ trong tích tắc.

Mạng xã hội tạo điều kiện “viral hóa” tâm linh

Theo Chuyên gia An ninh mạng Phí Văn Thanh sự bùng phát của hoạt động bói toán trên các nền tảng số không nên được xem đơn thuần là một trào lưu tâm linh, mà là một biểu hiện của rủi ro cấu trúc trong hệ sinh thái số hiện đại. Vấn đề cốt lõi không nằm ở niềm tin cá nhân, mà ở cách niềm tin đó được số hóa, khuếch đại bởi thuật toán và chuyển hóa thành dòng tiền trong môi trường thiếu cơ chế kiểm soát tương xứng.

Thứ nhất, hiện tượng này phản ánh tác động của kiến trúc thuật toán. Các nền tảng như TikTok, Facebook và YouTube vận hành theo nguyên lý tối ưu hóa tương tác. Nội dung khơi gợi lo âu, tò mò về tương lai hoặc hứa hẹn thay đổi vận mệnh có khả năng tạo mức độ tương tác cao và do đó được phân phối rộng hơn. Khi cơ chế lan truyền ưu tiên cảm xúc hơn tính xác thực, những nội dung thiếu căn cứ khoa học nhưng giàu tính kích thích sẽ có lợi thế. Đây là một dạng rủi ro phát sinh từ thiết kế hệ thống, chứ không chỉ là hệ quả của nhu cầu tín ngưỡng.

Thứ hai, bói toán online là biểu hiện của quá trình thương mại hóa bất an xã hội. Trong bối cảnh áp lực kinh tế và tâm lý gia tăng, nhu cầu tìm kiếm sự trấn an trở nên mạnh mẽ. Khi nội dung được thiết kế theo mô hình “đe dọa - hóa giải”, người dùng dễ bị dẫn dắt từ trạng thái lo âu sang hành vi chi trả nhằm đổi lấy cảm giác an toàn. Trong môi trường số, thông điệp được cá nhân hóa và lặp lại với tần suất cao, làm suy giảm khả năng phản biện. Điều này đặt ra vấn đề về khả năng chống chịu nhận thức của cộng đồng trước các hình thức thao túng cảm xúc.

Thứ ba, mối liên hệ giữa nội dung, dữ liệu và dòng tiền. Khi hoạt động bói toán gắn với livestream, thanh toán điện tử và thu thập thông tin cá nhân, rủi ro vượt ra ngoài phạm vi niềm tin cá nhân. Trong trường hợp có yếu tố gian dối, mô hình này có thể chuyển hóa thành hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc khai thác dữ liệu nhạy cảm. Do đó, đây không chỉ là vấn đề nội dung, mà còn là vấn đề an ninh kinh tế số và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động bói toán trên môi trường số không thể lý giải đơn thuần bằng yếu tố tín ngưỡng. Dưới góc độ phân tích khoa học, đây là hệ quả của sự tương thích giữa nội dung bói toán với cấu trúc công nghệ nền tảng, động lực kinh tế số và cơ chế tâm lý hành vi của con người trong bối cảnh bất định xã hội.

Thứ nhất, về phương diện công nghệ, các nền tảng mạng xã hội như TikTok, Facebook và YouTube… vận hành theo mô hình tối ưu hóa tương tác. Thuật toán đề xuất nội dung dựa trên dữ liệu hành vi (thời gian xem, lượt tương tác, tần suất phản hồi), chứ không dựa trên tiêu chí kiểm chứng khoa học. Những nội dung khơi gợi tò mò, lo âu hoặc hy vọng về tương lai thường tạo mức độ tương tác cao và do đó được phân phối rộng hơn. Bói toán trực tuyến đáp ứng đầy đủ các đặc điểm này, khiến nó có lợi thế lan truyền tự nhiên trong hệ sinh thái số. Đây là hiện tượng khuếch đại cấu trúc, trong đó cảm xúc được ưu tiên hơn tính xác thực.

Thứ hai, môi trường mạng làm giảm đáng kể rào cản gia nhập và chi phí vận hành. Không cần địa điểm cố định, không cần chứng chỉ nghề nghiệp được thẩm định, cá nhân có thể tiếp cận lượng lớn người dùng thông qua livestream hoặc hội nhóm kín. Mô hình kinh doanh này có chi phí thấp nhưng khả năng sinh lợi cao, đặc biệt khi kết hợp với thanh toán điện tử và quà tặng ảo. Sự chênh lệch giữa lợi ích kinh tế và rủi ro pháp lý chưa đủ mạnh tạo điều kiện cho hoạt động này nhân rộng.

Thứ ba, yếu tố tâm lý xã hội đóng vai trò trung tâm. Trong bối cảnh kinh tế và đời sống có nhiều biến động, nhu cầu tìm kiếm sự trấn an và cảm giác kiểm soát tương lai gia tăng. Bói toán online thường vận hành theo cơ chế “đe dọa, hóa giải”: đưa ra dự báo về một nguy cơ tiềm ẩn (vận hạn, trắc trở), sau đó cung cấp giải pháp mang tính nghi lễ hoặc vật chất. Cơ chế này khai thác các thiên kiến nhận thức đã được xác lập trong tâm lý học, như hiệu ứng cá nhân hóa thông điệp chung, thiên kiến xác nhận và phản ứng lo âu trước rủi ro. Khi trạng thái cảm xúc tiêu cực được kích hoạt, năng lực đánh giá lý tính có xu hướng suy giảm, làm tăng khả năng ra quyết định chi trả nhằm đổi lấy sự an tâm.

Thứ tư, môi trường số củng cố niềm tin thông qua cơ chế bằng chứng xã hội. Lượt theo dõi cao, bình luận tích cực và sự lặp lại thông điệp trong không gian mạng tạo ấn tượng về tính phổ biến và hợp pháp. Trong điều kiện thiếu cơ chế kiểm chứng độc lập, người dùng thường dựa vào các tín hiệu xã hội này để đưa ra quyết định, thay vì dựa trên bằng chứng khoa học.

Cuối cùng, tính tức thời của thanh toán điện tử làm giảm chi phí tâm lý của giao dịch. Việc chuyển khoản hoặc gửi quà tặng ảo chỉ diễn ra trong vài thao tác, rút ngắn quá trình cân nhắc và làm gia tăng khả năng quyết định bốc đồng. Khi hành vi chi tiền gắn trực tiếp với cảm xúc nhất thời, xác suất bị dẫn dắt càng cao.

Siết chặt xem bói trên môi trường số

Theo chuyên gia an ninh mạng Phí Văn Thanh, việc xử lý và hạn chế các tài khoản, hội nhóm bói toán trên không gian số cần được tiếp cận bằng tư duy quản trị rủi ro hệ thống, thay vì cách tiếp cận cảm tính hoặc cấm đoán tuyệt đối. Vấn đề cốt lõi không nằm ở niềm tin tâm linh tự thân, mà ở hành vi lợi dụng môi trường số để thao túng nhận thức, trục lợi tài chính và gây rủi ro cho trật tự an toàn xã hội.

Trước hết, cần xác lập một nguyên tắc nền tảng: phân biệt rõ giữa quyền tự do biểu đạt về tín ngưỡng và hành vi cung cấp dịch vụ có yếu tố thu phí. Khi một cá nhân chia sẻ quan điểm tâm linh mà không gắn với cam kết hiệu quả hay kêu gọi chuyển tiền, đó thuộc phạm vi quyền cá nhân.

Tuy nhiên, khi nội dung đi kèm lời hứa “giải hạn”, “đổi vận”, “bảo đảm cải thiện tài lộc” và yêu cầu thanh toán, hành vi đó đã chuyển sang bản chất thương mại và phải chịu sự điều chỉnh của pháp luật về quảng cáo, bảo vệ người tiêu dùng, thương mại điện tử và, trong trường hợp có yếu tố gian dối, pháp luật hình sự. Việc phân định ranh giới pháp lý rõ ràng là điều kiện tiên quyết để tránh hình sự hóa tràn lan nhưng vẫn bảo đảm tính răn đe.

Về chế tài hành chính, cần tăng cường áp dụng các quy định đối với hành vi quảng cáo sai sự thật, cung cấp thông tin gây nhầm lẫn hoặc lợi dụng tín ngưỡng để thu lợi bất chính. Các biện pháp có thể bao gồm: buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm; đình chỉ hoặc khóa tài khoản tái phạm nhiều lần; xử phạt tài chính tương xứng với mức doanh thu bất hợp pháp; và buộc hoàn trả khoản tiền đã thu. Quan trọng hơn, cơ chế giám sát cần chuyển từ mô hình phản ứng (chỉ xử lý khi có tố cáo) sang mô hình chủ động phát hiện thông qua công cụ phân tích dữ liệu và theo dõi dòng tiền.

Trong trường hợp có đủ yếu tố cấu thành hành vi gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản chẳng hạn dựng kịch bản đe dọa về “vận hạn” để buộc nạn nhân chuyển tiền cần áp dụng chế tài hình sự theo đúng nguyên tắc pháp quyền. Ở đây, yếu tố then chốt là chứng minh ý chí chủ quan gian dối và thiệt hại cụ thể. Cách tiếp cận này bảo đảm tính chính danh của hoạt động xử lý, đồng thời tạo tiền lệ pháp lý đủ mạnh để ngăn chặn mô hình trục lợi có tổ chức.

Song song với xử lý cá nhân vi phạm, các nền tảng như TikTok, Facebook và YouTube không thể đứng ngoài chuỗi giá trị tạo ra lợi nhuận từ nội dung có yếu tố thu phí. Cần thiết lập cơ chế trách nhiệm giải trình rõ ràng, bao gồm: xác minh danh tính đối với tài khoản livestream nhận tiền; thiết lập hệ thống cảnh báo tự động đối với nội dung chứa cam kết hiệu quả tâm linh; hạn chế chức năng nhận quà tặng hoặc thanh toán đối với tài khoản có rủi ro cao; và công khai quy trình xử lý vi phạm. Đây là hướng tiếp cận quản trị nền tảng phù hợp với thông lệ quốc tế về quản lý không gian mạng.

Một vấn đề quan trọng khác là kiểm soát và minh bạch hóa dòng tiền. Hoạt động thu phí trực tuyến cần được đặt dưới cơ chế khai báo và nghĩa vụ thuế tương đương các dịch vụ thương mại khác. Sự phối hợp liên ngành giữa cơ quan thuế, ngân hàng và cơ quan quản lý thông tin truyền thông cho phép phát hiện giao dịch bất thường và ngăn chặn sớm hành vi trục lợi quy mô lớn. Khi chi phí pháp lý và tài chính của hành vi vi phạm tăng lên, động cơ lợi dụng sẽ giảm tương ứng.

Cuối cùng, giải pháp bền vững phải bao gồm yếu tố phòng ngừa. Nâng cao năng lực nhận diện thao túng nhận thức và lừa đảo công nghệ cho người dân là biện pháp có tính dài hạn. Việc công khai các vụ việc điển hình, phổ biến kỹ năng số và xây dựng cơ chế cảnh báo cộng đồng sẽ góp phần giảm cầu thị trường đối với các dịch vụ trục lợi.