Từ Hormuz đến Bab el-Mandeb…

Mặc dù tuyên bố tham chiến, song lực lượng Houthi ở Yemen được cho là vẫn có sự kiềm chế nhất định, kèm theo một số lời đe dọa phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb, điểm nghẽn quan trọng nối Biển Đỏ và vịnh Aden.

Ngoài việc tổ chức các cuộc biểu tình quy mô lớn ở Yemen để ủng hộ Iran, Houthi xác nhận đã thực hiện phóng tên lửa đạn đạo Palestine-2 có tầm bắn hơn 2.000 km vào miền Nam Israel, như một động thái “chia lửa” với các thành viên “Trục kháng chiến”. Điều này phản ánh cách tiếp cận tương đối thận trọng của phiến quân Houthi đối với cuộc chiến khu vực chưa từng có tiền lệ này. Một khi Houthi thực sự tham gia xung đột, chiến tranh rất dễ lan sang khu vực Biển Đỏ và gây ra sự tàn phá lớn hơn nữa.

Houthi là ai?

Lực lượng Houthi thường bị gán mác là lực lượng ủy nhiệm của Iran ở Yemen. Thực ra, cách mô tả này che khuất bản chất thực sự của mối quan hệ Iran - Yemen. Thay vì gọi Houthi là chư hầu của Iran, nên định nghĩa mối quan hệ Iran - Houthi là một liên minh chiến lược với việc các bên theo đuổi lợi ích chung nhưng vẫn giữ lập trường độc lập. Không giống như Hezbollah ở Lebanon, vốn từ lâu đã nhận được sự hỗ trợ và có ràng buộc chặt chẽ với Iran, lực lượng Houthi theo nhánh Zaydi thuộc dòng Hồi giáo Shiite - một nhánh khác với nhánh Imam thứ 12 chiếm đa số tại Iran. Chương trình nghị sự chính trị của Houthi tập trung nhiều hơn vào việc chống lại sự can thiệp từ bên ngoài vào Yemen và vào vấn đề phân bổ quyền lực nội bộ ở quốc gia này.

Trước phong trào Mùa xuân Arab năm 2011, không có mối quan hệ mật thiết nào giữa Iran và Houthi cả. Điều thực sự khiến 2 bên hợp tác sâu rộng hơn là sự kiện liên minh quân sự do Saudi Arabia dẫn đầu can thiệp vào cuộc nội chiến Yemen năm 2015. Đối mặt với một kẻ thù chiến lược chung, Iran đã tăng cường hỗ trợ lực lượng Houthi. Iran khi đó đã cung cấp vũ khí, công nghệ, kinh nghiệm quân sự và giúp Houthi nâng cao đáng kể năng lực quân sự. Có thể nói liên minh Iran - Houthi là sản phẩm của mối quan hệ cạnh tranh địa chính trị hơn là một mối liên kết ý thức hệ sâu sắc. Các quyết định của Houthi được cho là luôn bắt nguồn từ lợi ích của chính lực lượng này.

Cho đến khi có hoạt động quân sự đầu tiên vào ngày 28/3/2026, Houthi vẫn luôn tỏ ra kiềm chế, điều này được cho là cân nhắc dựa trên 3 vấn đề: Thứ nhất, lợi ích chính trị trong nước mà Houthi thu được rất hạn chế. Trong cuộc chiến Gaza từ năm 2023 đến năm 2025, lực lượng Houthi bằng nhiều cách như tấn công các tuyến đường vận chuyển trên Biển Đỏ, phóng tên lửa vào Israel... đã tích cực can thiệp vào cuộc chiến dưới danh nghĩa ủng hộ Palestine. Chiến lược này đã mang lại cho họ những lợi ích chính trị đáng kể ở Yemen. Trong bối cảnh dư luận Yemen hầu hết ủng hộ Palestine, lực lượng Houthi nhờ đó đã củng cố tính chính danh của mình một cách hiệu quả, đồng thời ở một mức độ nào đó đã chuyển hướng sự bất mãn của công chúng khỏi những vấn đề kinh tế xã hội nghiêm trọng ở các khu vực mà lực lượng này kiểm soát.

Tuy nhiên, bản chất của cuộc chiến Mỹ, Israel và Iran hiện tại lại khác biệt đáng kể. Tại Yemen, Iran không nhận được sự ủng hộ rộng rãi của người dân như Palestine. Ngược lại, nhiều người Yemen coi Iran là một thế lực bên ngoài khác đang tìm cách can thiệp vào công việc nội bộ nước này và sử dụng Yemen để đạt được các mục tiêu chiến lược của họ. Trong bối cảnh này, nếu vội vàng tham chiến vì Iran, Houthi có thể sẽ không chỉ thất bại trong việc giành được lợi thế chính trị trong nước, mà còn có thể làm suy yếu hình ảnh của lực lượng này trong vai trò những người bảo vệ lợi ích dân tộc của Yemen.

Thứ hai, đó là cân nhắc giữa rủi ro và lợi ích. Houthi đã thận trọng đánh giá rủi ro khi tham chiến. Trong cuộc xung đột với Mỹ và Israel năm 2025, lực lượng Houthi đã chịu tổn thất đáng kể, cơ sở hạ tầng ở các khu vực do lực lượng này kiểm soát đã phải chịu thiệt hại nặng nề. Thiệt hại tại cảng Hodeidah ở Yemen do các cuộc không kích của Israel gây ra có ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng đối với lực lượng Houthi, nguyên nhân là bởi cảng này là tuyến đường chính cho hoạt động buôn lậu dầu mỏ và cung cấp vật tư của họ. Lực lượng Houthi duy trì thu nhập thông qua buôn lậu và kiểm soát chặt chẽ các hoạt động kinh tế và việc cảng biển bị phá hủy đã làm suy yếu kinh tế của lực lượng này.

Đối với Houthi, việc gây chiến với Mỹ và Israel không chỉ gây ra thêm tổn thất vật chất mà còn có thể đe dọa sự an toàn của giới lãnh đạo cốt lõi của họ. Trong một cuộc không kích hồi tháng 8/2025, Thủ tướng Ahmed Ghaleb Nasser al-Rahawi, 11 bộ trưởng cùng các quan chức cấp cao trong nội các Yemen do Houthi bổ nhiệm, đã thiệt mạng. Các cuộc tấn công triệt hạ nhằm vào lãnh đạo đối phương là một chiến thuật mà Israel nhiều lần sử dụng trong các cuộc xung đột gần đây. Một khi tham chiến, giới lãnh đạo quân sự của Houthi rất dễ trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công từ Israel.

Thứ ba, sự cân bằng mong manh trong quan hệ với Saudi Arabia đang đối mặt với thử thách. Lực lượng Houthi và Saudi Arabia đang trên con đường giảm xung đột. Từ năm 2022, hai bên đã bí mật đàm phán thỏa thuận hòa bình, có thời điểm được cho là sắp đi đến ký kết. Mặc dù các cuộc tấn công của Houthi vào tuyến đường vận tải trên Biển Đỏ đã làm gián đoạn quá trình đàm phán khi đó, nhưng trên thực tế, hai bên vẫn đang duy trì lệnh ngừng bắn. Đối với phiến quân Houthi, việc hòa giải với Saudi Arabia không chỉ giúp củng cố vị thế chính trị và quân sự trong nước, điều này còn có thể mang lại sự hỗ trợ kinh tế cần thiết cho lực lượng này.

Sau khi chiến tranh Mỹ, Israel với Iran bùng nổ, eo biển Hormuz đã bị phong tỏa, gần một nửa lượng xuất khẩu dầu mỏ của Saudi Arabia đã chuyển hướng đến các cảng ở Biển Đỏ. Nếu eo biển Bab el-Mandeb tiếp tục bị đóng cửa, tuyến đường thay thế duy nhất còn lại này sẽ bị chặn đứng. Trong hoàn cảnh này, Saudi Arabia đã nâng việc duy trì mở cửa eo biển Bab el-Mandeb lên mức “lằn ranh đỏ” mang ý nghĩa an ninh quốc gia. Nếu Houthi tiếp tục tấn công tàu thuyền trên Biển Đỏ, quan hệ của lực lượng này với Saudi Arabia sẽ lại trở nên căng thẳng, thậm chí không loại trừ khả năng Saudi Arabia sẽ có đáp trả bằng quân sự.

Bên cạnh các yếu tố đã đề cập, sự kiềm chế trước đây của Houthi cũng có thể là một phần trong kế hoạch chiến lược kháng chiến của lực lượng này. Rất có thể Iran muốn cố tình giữ lại sự can thiệp của Houthi, nhằm mục đích gây tổn thất tối đa cho Mỹ và Israel vào thời điểm then chốt nhất, như kiểu quân bài át chủ lực tung ra sau cùng. Giả thuyết này cũng phù hợp với tuyên bố của lãnh đạo Houthi Abdul Malik al-Houthi trước đó, rằng lực lượng này đã sẵn sàng hành động để ủng  hộ Iran, Hezbollah và Palestine, đồng thời tuyên bố “tất cả các phương án quân sự đều có thể xảy ra”.

Những kịch bản xung đột lan sang Biển Đỏ

Giờ đây, khi Houthi bắt đầu tham chiến, những hành động quân sự khác nhau mà lực lượng quân sự này có thể gây ra được cho là sẽ có những tác động không “dễ chịu” chút nào.

Kịch bản thứ nhất, đó là Houthi chỉ tấn công Israel. Đây được cho là lựa chọn tương đối ít rủi ro đối với lực lượng này và tình hình thực tế những ngày qua cũng đang thể hiện ở mức này. Họ có thể tiếp tục bám sát mục tiêu ủng hộ Palestine để tấn công các mục tiêu trên lãnh thổ Israel chỉ bằng tên lửa tầm xa hoặc UAV, mà không làm gián đoạn hoạt động vận tải ở Biển Đỏ. Hành động quân sự trong giới hạn này vừa thể hiện sự ủng hộ Iran chống Mỹ và Israel, lại vừa có thể tránh xung đột trực tiếp với Mỹ ở Biển Đỏ và không gây tổn hại thỏa thuận ngừng bắn với Saudi Arabia. Song, xét đến hiệu quả quân sự hạn chế của các cuộc tấn công do lực lượng này tiến hành trong quá khứ, các cuộc tấn công vào Israel có thể sẽ chỉ mang tính biểu tượng.

Kịch bản tiếp theo đó là Houthi sẽ làm gián đoạn hoạt động vận tải ở Biển Đỏ, nhưng chỉ nhắm mục tiêu vào tàu thuyền Mỹ và Israel. Kịch bản này tạo điều kiện cho một thỏa thuận ngầm giữa Houthi và Saudi Arabia. Về lý thuyết, Houthi có thể thực hiện các cuộc tấn công chính xác: Không can thiệp vào hoạt động xuất khẩu dầu của Saudi Arabia qua eo biển Bab el-Mandeb, đồng thời cho phép các tàu buôn từ các nước khác đi lại tự do.

Trong trường hợp này, Saudi Arabia có thể chọn không tham gia hành động quân sự chống lại Iran, thậm chí nước này có thể ngầm chấp thuận các cuộc tấn công hạn chế của Houthi. Tuy nhiên, trên thực tế, những cuộc tấn công chính xác như vậy vẫn có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động vận tải trên Biển Đỏ. Với việc tuyến đường qua eo biển Hormuz bị phong tỏa, Saudi Arabia sẽ nhạy cảm hơn về an toàn giao thông hàng hải ở Biển Đỏ và cụ thể là cửa ngõ Bab el-Mandeb. Việc Houthi sẽ phải đối mặt với sự trả đũa của cả từ Mỹ, Israel và Saudi Arabia là hoàn toàn có thể xảy ra.

Kịch bản cuối cùng là khả năng Houthi phong tỏa hoàn toàn “yết hầu” Bab el-Mandeb. Đây chắc chắn là kịch bản tồi tệ nhất, nguy hiểm nhất đối với nền kinh tế toàn cầu. Nếu điều này xảy ra, hoạt động vận tải ở Biển Đỏ sẽ bị tê liệt, tuyến đường xuất khẩu dầu mỏ dự phòng của Saudi Arabia sẽ bị chặn, thị trường năng lượng toàn cầu sẽ gánh chịu tổn thất nghiêm trọng hơn nữa. Điều này cũng sẽ trực tiếp thách thức an ninh quốc gia của Saudi Arabia và khiến quan hệ giữa quốc gia này với lực lượng Houthi xấu đi nhiều.

Tuy nhiên, trong trường hợp này, Houthi có thể sẽ học theo cách của Iran đã làm ở Hormuz: Họ sẽ yêu cầu các tàu đi qua Bab el-Mandeb phải trả phí, hoặc yêu cầu các quốc gia khác đáp ứng yêu cầu của mình để đổi lấy sự an toàn khi đi lại. Nếu Houthi thực sự phong tỏa Bab el-Mandeb, thì cuộc chiến của Mỹ và Israel với Iran sẽ bước vào một giai đoạn mới với phạm vi ảnh hưởng rộng lớn hơn và khó lường hơn.

Nếu Houthi làm gián đoạn hoạt động vận tải ở Biển Đỏ để hỗ trợ Iran thì 2 tuyến đường vận chuyển quốc tế quan trọng nhất thế giới sẽ bị ảnh hưởng cùng lúc. Vấn đề còn lại chỉ là khi nào và sẽ ra sao, nếu cuộc chiến vẫn còn tiếp diễn?