Giai đoạn “xuống thang” hiếm hoi ở Trung Đông

Từ lâu, khu vực Trung Đông đã là một trong những khu vực có nhiều biến động nhất trên thế giới. Tuy nhiên, hiện khu vực này đang chứng kiến một giai đoạn “xuống thang” hiếm hoi và tốc độ hòa giải chưa từng có giữa các cường quốc trong khu vực.

Sự bất ổn, xung đột, cạnh tranh và tranh giành giữa các nhân tố quan trọng ở Trung Đông đã là “tiêu chuẩn” đến mức người ta không thể nhớ lần cuối cùng khi tất cả những “người chơi” ở Trung Đông cùng nhất trí về một vấn đề. Tuy nhiên, theo một cách đáng ngạc nhiên, Trung Đông có vẻ như đã bình thường hóa quan hệ và mở ra một trang mới.

Quá trình này bắt đầu với việc Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) tiếp cận với Iran vào cuối năm 2020 và Saudi Arabia tiếp cận Qatar vào đầu năm 2021. Sau đó, các cam kết ngoại giao sâu rộng bắt đầu giữa Ai Cập và Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập, UAE và Thổ Nhĩ Kỳ, Thổ Nhĩ Kỳ và Israel, Saudi Arabia và Iran, Thổ Nhĩ Kỳ và Saudi Arabia.

Giai đoạn “xuống thang” hiếm hoi ở Trung Đông -0
Tổng thống Israel Isaac Herzog và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan trong cuộc họp báo ở Ankara, tháng 3-2022.

Tìm thấy tiếng nói chung

Các quá trình bình thường hóa này không thể xảy ra nếu không có những diễn biến nhất định ở cấp độ quốc tế, khu vực và tiểu khu vực.

Những diễn biến này tạo tiền đề cho việc xuống thang trong khu vực, tạo ra môi trường thích hợp và điểm chung cho các bên xung đột ngồi lại với nhau, thảo luận về lợi ích chung, hòa giải và bình thường hóa quan hệ theo cách chưa từng có.

Một ông chủ Nhà Trắng mới đồng nghĩa với một cuộc chơi mới. Đặc biệt, Saudi Arabia, UAE và Ai Cập cũng đi theo con đường tương tự sau khi không thực hiện được chương trình nghị sự khu vực của họ. Israel đã “thua lỗ” khi đầu tư vào dự án được mệnh danh là “Thương vụ thế kỷ” của Jared Kushner, cựu cố vấn của ông Trump. Ngoài ra, Tel Aviv đã trải qua một sự thay đổi nội bộ với sự thất bại của thủ tướng tại vị lâu nhất của Israel, Benjamin Netanyahu, người đã nắm quyền trong 15 năm.

Đối với Thổ Nhĩ Kỳ, họ cảm thấy cần phải tránh bị dàn trải lực lượng quá mức trong khu vực. Do đó, họ đã cân bằng quyền lực cứng với quyền lực mềm để tận dụng lợi thế về mặt chính trị và kinh tế từ hoạt động quân sự thành công ở Syria, Iraq, Libya, Nagorny-Karabakh và Đông Địa Trung Hải.

Tuyên bố Al-Ula ngày 5-1- 2021 là thành tựu chính đầu tiên từ khi ông Joe Biden trở thành ông chủ Nhà Trắng. Tuyên bố ban đầu xuất phát từ thỏa thuận song phương giữa Saudi Arabia và Qatar. Thỏa thuận đã chấm dứt lệnh phong tỏa do Saudi Arabia, UAE, Bahrain và Ai Cập áp đặt đối với Doha và mở ra một trang mới giữa Qatar và các nước láng giềng. Kết quả là thỏa thuận Al-Ula đã thúc đẩy quá trình hòa giải trong Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) và thúc đẩy các cam kết ngoại giao trong khu vực, mở ra cánh cửa cho các sáng kiến hòa giải.

Thách thức phía trước

Bất chấp tác động tích cực, hiện vẫn còn những câu hỏi liên quan đến tính bền vững của tiến trình hòa giải và khả năng kéo dài của quá trình bình thường hóa. Hơn nữa, hiện vẫn chưa rõ đây là tình huống tạm thời do tính toán chiến thuật của một số quốc gia liên quan hay là một xu hướng và quy chuẩn mới xuất hiện dựa trên các tính toán chiến lược. Dù vậy, một số thách thức sẽ sớm kiểm chứng hiện tượng mới này ở Trung Đông.

Thứ nhất, cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ vào năm 2024 sẽ có ý nghĩa quan trọng và mang tính quyết định đối với khu vực.

Thứ hai là cuộc bầu cử tổng thống năm 2023 ở Thổ Nhĩ Kỳ. Một số cường quốc khu vực và quốc tế đã đặt cược vào một cuộc thay đổi nội bộ ở Ankara để định hình lại các động lực trong khu vực có lợi cho họ.

Thứ ba là số phận của thỏa thuận hạt nhân JCPOA 2015 giữa Mỹ và Iran. Các cuộc đàm phán giữa chính quyền ông Biden và Chính phủ Iran để kích hoạt lại thỏa thuận sẽ quyết định thái độ của các bên.

Thứ tư là tình trạng mất an ninh lương thực đang nổi lên ở Trung Đông. Cuộc chiến Ukraine, cũng như các lệnh trừng phạt chống lại Nga, đang làm gián đoạn việc xuất khẩu lúa mì, ngũ cốc, ngô và các nguồn thực phẩm thiết yếu khác, khiến giá của chúng tăng vọt trên toàn cầu. Nếu cuộc chiến kéo dài, không thể loại trừ khả năng một cuộc khủng hoảng lương thực đang rình rập cùng với giá lương thực tăng vọt sẽ gây ra các cuộc nổi dậy. Kịch bản này sẽ có các tác động chính trị, kinh tế và an ninh khu vực.

Thứ năm là những diễn biến ở Đông Địa Trung Hải. Việc Nga vũ khí hóa năng lượng trong cuộc chiến chống Ukraine đã đặt châu Âu vào tầm ngắm của Moscow. Tình hình này đã tạo ra mối quan tâm cấp thiết ở châu Âu trong việc tìm kiếm các nguồn năng lượng thay thế và quản lý rủi ro. Một nguồn khí đốt chưa được khai thác vẫn nằm ở lưu vực Đông Địa Trung Hải. Xem xét tình hình xuống thang trong khu vực, Mỹ và một số nước châu Âu đã đưa ra tín hiệu về khả năng sử dụng các nguồn này.

Một vấn đề nữa, đó là nếu các nước thực sự muốn biến thời điểm xuống thang này thành một tình huống bền vững thì không chỉ xem qua lời nói mà phải bằng hành động thực sự. Đó có thể là những ưu tiên khía cạnh kinh tế trong quan hệ song phương. Không gian kinh tế về bản chất là một không gian phi chính trị hóa, có thể dễ dàng giúp thiết lập một công thức cùng có lợi cho các bên liên quan. Việc xây dựng dựa trên lợi ích kinh tế sẽ củng cố các quá trình hòa giải, mang lại lợi ích thực sự và hữu hình cho tất cả các bên.

Các bên cần xác định các điểm có lợi ích chung trong các lĩnh vực khác như an ninh và chính trị. Tiếp theo là tham gia vào một cuộc thảo luận mang tính xây dựng về các lĩnh vực khác biệt giữa các cường quốc khu vực. Theo nghĩa này, điều quan trọng là các bên liên quan phải thiết lập một cơ chế có khả năng kiềm chế/giải quyết các vấn đề có thể nảy sinh trong tương lai. Cuối cùng là duy trì các kênh thông tin tình báo mở và hoạt động. An ninh là vấn đề quan trọng đối với tất cả quốc gia.

Bích Hạnh (Tổng hợp)

Các tin khác

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Cuộc xung đột Nga - Ukraine, hiện đã bước sang năm thứ 5, đang chứng kiến những chuyển dịch mang tính bước ngoặt khi thế bế tắc quân sự thúc đẩy các cường quốc tái khởi động kênh ngoại giao cấp cao. 4 năm giao tranh khốc liệt đã tiêu hao nguồn lực khổng lồ của cả hai bên trực tiếp tham chiến lẫn các quốc gia bảo trợ.

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6/10 tội danh trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không chỉ thể hiện chính sách hình sự nhân đạo mà còn hướng tới phân hóa trách nhiệm hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm. Mục tiêu cuối cùng là giảm tội phạm, bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, hiệu quả, xây dựng xã hội an toàn hơn.

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Các chiến dịch truy quét ma túy ngày càng quyết liệt đang buộc những đường dây buôn lậu ở Nam Mỹ thay đổi phương thức hoạt động. Từ những con tàu chở hàng đến mạng lưới sông ngòi Amazon, các tuyến vận chuyển liên tục được mở rộng và cocaine vẫn tràn vào Bắc Mỹ, châu Âu với giá ngày càng rẻ.

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Chỉ còn một tuần trước vòng bỏ phiếu thứ hai, ngày 25/10, Thượng nghị sĩ cánh hữu Flavio Bolsonaro vẫn nhỉnh hơn Tổng thống Lula da Silva trong các cuộc thăm dò. Từ kết quả bất ngờ ở vòng 1 đến cuộc khủng hoảng của Tòa án Tối cao, nhiều yếu tố đang đưa gia tộc Bolsonaro trở lại gần quyền lực.

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Công tác vận động, thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo có vai trò quan trọng trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật. Từ thực tế đó, Công an tỉnh Nghệ An triển khai nhiều cách làm sáng tạo, linh hoạt, bám sát thực tiễn từng địa bàn, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của Nhân dân. Qua đó, hạn chế thấp nhất nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và bình yên ngay từ cơ sở.

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

Thâm hụt thương mại gần 360 tỷ euro mỗi năm buộc Liên minh châu Âu (EU) phải điều chỉnh quan hệ với Trung Quốc. Thỏa thuận sơ bộ tại Bắc Kinh mở hướng tháo gỡ, nhưng chưa giải quyết bất đồng về tiếp cận thị trường, trợ cấp và sức cạnh tranh công nghiệp.

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Không rời xa Mỹ, dè dặt với Trung Quốc, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn châu Âu trở thành một cực quyền lực có khả năng tự quyết. Nhưng để “con đường thứ ba” vượt khỏi diễn đàn ngoại giao, châu Âu phải giải quyết bài toán khó hơn - biến ý chí chính trị thành sức mạnh thực tế.

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Dù đã được lực lượng Công an liên tục cảnh báo, song thời gian qua, chiêu trò lừa đảo mua bán “thiên thạch” với những siêu tính năng kỳ quái vẫn khiến không ít người sập bẫy. Từ những vật liệu rẻ tiền như than chì, nhựa đường, hạt xốp hay những viên đá thông thường, các đối tượng lừa đảo đã dùng thủ thuật đánh tráo tinh vi kết hợp với chiêu bài tâm linh để lừa đảo nạn nhân, chiếm đoạt số tiền lên đến hàng chục, hàng trăm tỷ đồng...

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Sau những gián đoạn nghiêm trọng của dòng chảy năng lượng, các nhà sản xuất Vùng Vịnh đang tìm cách trở lại thị trường châu Á. Nhưng, phục hồi xuất khẩu mới chỉ là bước đầu: cạnh tranh giá bán, chi phí vận tải và khác biệt về lợi ích đang quyết định liệu sự trở lại ấy có thể chuyển thành vị thế bền vững.

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Thỏa thuận Pretoria từng chấm dứt cuộc chiến đẫm máu tại Tigray (Ethiopia) năm 2022, đứng trước nguy cơ sụp đổ, khi các lực lượng vũ trang tại đây tái giao tranh với quân đội chính quyền trung ương. Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở việc Ethiopia trở lại vòng xoáy xung đột, mà còn ở khả năng kéo theo những tác động rộng hơn tới vùng Sừng châu Phi.

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Tại tỉnh địa đầu cực Nam Tổ quốc, từ khu dân cư, xã phường đến từng cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục..., sự bình yên không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một quá trình kiên trì xây dựng ý thức chấp hành pháp luật, phát huy sức mạnh nhân dân, chủ động phòng ngừa và xử lý từ sớm, từ xa nguy cơ phức tạp về an ninh, trật tự. Qua 5 năm thực hiện Thông tư 124 của Bộ Công an (2021-2026), Cà Mau đưa tiêu chí “An toàn về an ninh, trật tự” trở thành nội dung gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, góp phần củng cố vững chắc thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân ngay từ cơ sở.

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Từ nữ thị trưởng đầu tiên của Marrakesh đến người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Chính phủ Morocco, Fatima Ezzahra El Mansouri đã đi qua một hành trình vươn lên bền bỉ trên chính trường suốt gần 2 thập niên. Nhưng, phía sau dấu mốc lịch sử ấy là những bài toán không đơn giản đang chờ bà giải trong nhiệm kỳ mới.

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

Trong tuần lễ cấp cao của Đại hội đồng Liên hợp quốc, ý tưởng lập một thiết chế quốc tế giám sát trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục được nhắc đến, từ tuyên bố của nhóm nước do Phần Lan và Na Uy khởi xướng đến bài phát biểu của Singapore. Tất cả đều nhấn mạnh, quản trị AI đang trở thành một vấn đề cấp thiết của hợp tác và an ninh quốc tế.

Tiếp bước con đường vinh quang

Tiếp bước con đường vinh quang

40 năm ngày tựu trường là một dấu mốc đầy kỷ niệm đối với các học viên khóa D18 Học viện An ninh nhân dân. Một khóa học với hơn 200 người từ khắp mọi miền tổ quốc đã về dưới mái trường này, với một ý chí mãnh liệt và niềm tin vào con đường mình đã chọn, đó là trở thành người chiến sĩ Công an nhân dân.

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

Trong đợt mưa lũ vừa qua, tại các xã biên giới miền Tây xứ Nghệ, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ CAND dầm mình giữa suối làm cầu dân sinh hay căng dây kéo thuyền lúc nửa đêm, băng qua lũ dữ đưa người dân đi cấp cứu kịp thời đã trở thành biểu tượng cốt lõi của tinh thần “vì nhân dân phục vụ”. Những việc làm đó đã hiện thực hóa nội dung “Gần dân nhất” trong phong trào thi đua “Ba nhất” của lực lượng CAND.

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ở tuổi 75, sau 3 lần tranh cử tổng thống bất thành, ông Jean-Luc Melenchon bất ngờ trở thành đối thủ có khả năng thách thức bà Marine Le Pen ở vòng 2 bầu cử năm 2027. Một cuộc thăm dò cuối tháng 9 cho thấy ứng cử viên cánh tả này đang có nền tảng ủng hộ đáng kể, đặc biệt trong giới trẻ, dù khoảng cách giữa điều đó với việc giành được đa số cử tri vẫn còn rất xa.

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đánh cả đường dây, bắt đối tượng cầm đầu, truy xét tận cùng nguồn tài chính, tài sản do phạm tội mà có, không bỏ lọt tội phạm là những chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an nhằm siết chặt “gọng kìm” tấn công tội phạm về ma túy với phương châm “triệt cung, xóa cầu”.

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Tại Sudan, cơn sốt vàng đang để lại một cái giá ngày càng lớn. Những bãi thải hóa chất làm suy kiệt đất canh tác, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng, trong khi hoạt động khai thác thủ công thiếu kiểm soát tiếp tục cung cấp sinh kế cho hàng nghìn người và là nguồn thu quan trọng cho các bên tham chiến.

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Còn hơn một tháng trước ngày 27/10, cuộc bầu cử Israel diễn ra trong một bản đồ chính trị chưa có câu trả lời rõ ràng về bên nào đủ sức tập hợp 61 ghế để thành lập chính phủ. Trong thế giằng co đó, AI đang nhanh chóng trở thành công cụ mới của chiến dịch tranh cử, trong khi hàng chục nghìn người Israel ở nước ngoài tìm cách trở về để bỏ phiếu.