Việc phát triển du lịch cộng đồng, du lịch xanh bền vững ở vùng đồng bào Cơ Tu không chỉ là để phát triển kinh tế, mà còn để giữ gìn bản sắc. Trong hành trình đó, một trong những điểm sáng, thu hút nhiều du khách chính là xã Sông Kôn, với hạt nhân là Làng du lịch cộng đồng Bhơ Hôồng.
Với các giá trị văn hóa truyền thống đặc trưng của người Cơ Tu như nghệ thuật nói lý, hát lý, nhạc cụ truyền thống, vũ điệu Tâng tung da dá, kiến trúc nhà Gươl, Moong,... và nhiều loại ẩm thực độc đáo của người Cơ Tu, làng Bhơ Hôồng, xã Sông Kôn được xem là điểm đến khởi đầu cho cuộc hành trình khám phá tiềm năng du lịch phía Tây của TP Đà Nẵng với mô hình “Làng du lịch cộng đồng” có sự tham gia của 30 hộ dân. Đây là một hướng đi bền vững trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương miền núi.
Những “sứ giả văn hóa” làm du lịch
Nằm cách Quốc lộ 14G bởi dòng suối A Păng, làng Bhơ Hôồng là nơi sinh sống của đồng bào Cơ Tu từ bao đời nay. Qua chiếc cầu treo nhỏ bắc qua khe A Păng, chúng tôi vào làng Bhơ Hôồng để cảm nhận sự thanh bình, mát dịu tại nơi này. Những căn nhà của dân làng tinh tươm nằm nếp mình dưới núi Quế thuộc dãy Trường Sơn hùng vĩ, giữa làng là nhà Gươl - nơi sinh hoạt cộng đồng. Tại đây, chúng tôi được nghe những câu chuyện của người già và cả những người trẻ bắt tay nhau làm du lịch. Dù năm nay đã bước qua tuổi “bát tuần”, song già Bríu Thiện - với mái tóc bạc, nụ cười hiền hậu và đôi mắt ánh lên niềm tự hào - vẫn còn rất mẫn tiệp.
Già Thiện được xem như một “bảo tàng sống” về văn hóa Cơ Tu địa phương. Khi tham gia làm du lịch, già Thiện trở thành “sứ giả văn hóa”, giới thiệu đến du khách những giá trị tinh hoa của đồng bào mình. Khi thì già tiên phong cùng với bà con trong làng nấu nướng những món ăn truyền thống của đồng bào Cơ Tu như cơm lam, cá niên, rau rừng,... phục vụ du khách có nhu cầu; lúc rảnh rỗi, già Thiện lại sử dụng mây tre tự nhiên để đan thành các sản phẩm thủ công mỹ nghệ tinh xảo, mang đậm đặc trưng của người Cơ Tu như chiếc gùi để bán cho du khách.
Sự tham gia làm du lịch của các già làng như già Thiện chính là linh hồn của du lịch Bhơ Hôồng, mang đến sự chân thật và chiều sâu mà hiếm có mô hình du lịch hiện đại nào có thể sao chép được. “Khi cùng bà con trong làng làm du lịch, già vui lắm, vừa có thêm thu nhập lại vừa góp phần bảo tồn, quảng bá văn hóa của dân tộc mình đến với đông đảo du khách, nhất là du khách nước ngoài”, già Thiện hồ hởi chia sẻ.
Nhưng, Bhơ Hôồng không thể phát triển du lịch bền vững chỉ với những giá trị cũ và với các già làng. Chính những người trẻ như chị Đinh Thị Thìn hay anh Alăng Cừ đã làm nên sự khác biệt. Họ là thế hệ đã được tiếp cận nhiều với thế giới bên ngoài, hiểu rõ hơn về nhu cầu của du khách hiện đại. Với chị Thìn, một phụ nữ Cơ Tu xinh đẹp và nhanh nhẹn, sau khi học đại học ngành Ngôn ngữ Anh tại trung tâm TP Đà Nẵng, trở về Sông Kôn, ngoài việc dạy tiếng Anh cho các em nhỏ trong làng, trong xã, chị Thìn còn làm hướng dẫn viên du lịch trong làng Bhơ Hôồng và đã biến căn nhà sàn của gia đình thành “Acu Homestay”, một mô hình lưu trú giản dị nhưng ấm cúng.
“Lúc đầu, tôi rất lo lắng, không biết liệu du khách có thích ở những căn nhà sàn mộc mạc thế này không. Nhưng, sau đó, tôi nhận ra, họ đến đây, đến với Bhơ Hôồng chính là để tìm kiếm sự mộc mạc đó. Họ muốn ngủ trong nhà sàn, ăn những món ăn của người Cơ Tu, và trò chuyện với chúng tôi như những người bạn”, chị Thìn chia sẻ. Những người trẻ như Thìn đã mang sự chuyên nghiệp, sáng tạo vào từng dịch vụ, từ việc xây dựng chương trình trải nghiệm cho đến cách quảng bá trên mạng xã hội.
Bảo tồn văn hóa gắn liền phát triển du lịch
Điều khiến Bhơ Hôồng trở nên đặc biệt là tỷ lệ du khách nước ngoài chiếm tới hơn 85%. Họ không ngại những chuyến đi dài, thậm chí là những cung đường khó đi để đến đây. Họ không chỉ là khách du lịch, họ là những người muốn tìm kiếm một trải nghiệm đích thực. Với bà Kerrie Long, một du khách người Australia thì việc đến với Bhơ Hôồng, được trải nghiệm cuộc sống cùng đồng bào Cơ Tu nơi đây, nhất là được người dân địa phương hướng dẫn cách gói chiếc bánh sừng trâu - một món ăn truyền thống của người Cơ Tu thực sự là trải nghiệm tuyệt vời.
“Ở Sydney, tôi chỉ biết mua bánh mì từ siêu thị. Nhưng, khi đến đây, tôi không chỉ được thưởng thức bánh sừng trâu mà còn được học cách làm từ A đến Z, và điều đó thật sự thú vị. Hơn nữa, những người dân ở đây không làm du lịch một cách máy móc. Họ mời tôi vào nhà, cho tôi ăn cơm với rau rừng và những món ăn truyền thống, kể chuyện cho tôi nghe. Tôi được tìm hiểu văn hóa của người Cơ Tu. Đây thực sự là trải nghiệm tuyệt vời và tôi yêu Bhơ Hôồng”, du khách Kerrie Long chia sẻ.
Một tín hiệu rất đáng mừng khi nhắc đến làng Bhơ Hôồng là việc phát triển du lịch cộng đồng được gắn liền với công tác bảo tồn văn hóa. Việc gắn kết bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch tại làng Bhơ Hôồng không chỉ là một chiến lược kinh tế mà còn là một phương thức hiệu quả để hồi sinh và duy trì bản sắc dân tộc Cơ Tu. Đây là mô hình thành công bởi vì nó tạo ra một vòng tuần hoàn tích cực, nơi văn hóa trở thành nguồn tài nguyên quý giá để phát triển du lịch; ngược lại, du lịch cung cấp nguồn lực và động lực để bảo tồn văn hóa.
Và, với mục tiêu “kép”, vừa bảo tồn, phát huy hơn nữa các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu vừa đẩy mạnh phát triển du lịch địa phương, vào ngày 20 và 21/9 vừa qua, Ngày hội văn hóa Cơ Tu của xã Sông Kôn lần thứ I-2025 đã được tổ chức. Đây là lần đầu tiên xã Sông Kôn tổ chức sự kiện này sau khi sáp nhập xã, vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Ngày hội văn hóa Cơ Tu của xã Sông Kôn đã thu hút hàng nghìn người dân và du khách, cùng nhau tham gia các hoạt động sôi nổi như biểu diễn cồng chiêng, múa Tâng tung da dá, tham gia các trò chơi dân gian và thưởng lãm các gian hàng ẩm thực, sản phẩm thổ cẩm truyền thống. Sự kiện này có ý nghĩa rất lớn. Nó không chỉ là cơ hội để người dân địa phương gặp gỡ, giao lưu, mà còn là một “bệ phóng” để quảng bá hình ảnh văn hóa Cơ Tu đến với đông đảo du khách trong và ngoài nước.
Ông Đỗ Hữu Tùng, Chủ tịch UBND xã Sông Kôn đánh giá rằng, Ngày hội là dịp rất quan trọng để các tầng lớp nhân dân, cán bộ, công chức, viên chức của 11 thôn trên địa bàn xã được giao lưu học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau, từ đó tạo thành một khối đoàn kết thống nhất thúc đẩy sự phát triển xã Sông Kôn ngày càng giàu đẹp, vươn mình đổi mới sau khi sáp nhập và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đồng thời, góp phần xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa độc đáo của địa phương, tạo sức hút đối với du khách, gắn kết phát triển văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội.
Theo ông Đỗ Hữu Tùng, xã Sông Kôn có nhiều cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp như suối nước nóng A Păng, thác Ra Lang, rừng gỗ lớn ở K8, khe suối Bhlô Bền... là những điểm đến hấp dẫn cho du khách yêu thiên nhiên, khám phá. Các làng du lịch cộng đồng như Bhơ Hôồng đã hình thành và phát triển thu hút du khách gần xa, là “hạt nhân” mang tính động lực để địa phương tiếp tục hoàn thiện và đánh thức tiềm năng du lịch tại các thôn Ra Lang, Bhlô Bền..., qua đó góp phần lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu như nhà Gươl, điệu múa Tâng tung da dá, Lễ hội mừng lúa mới...
“Hệ thống đường Hồ Chí Minh, Quốc lộ 14G kết nối thuận lợi, giúp Sông Kôn trở thành điểm dừng chân lý tưởng trong tuyến du lịch miền núi phía Tây Đà Nẵng. Sông Kôn còn nổi bật với tinh thần đoàn kết cộng đồng, già làng uy tín, nghệ nhân tài hoa, bà con cần cù, hiếu khách, giữ gìn bản sắc văn hóa trong đời sống thường ngày. Đặc sắc của Sông Kôn chính là sự hòa quyện giữa bản sắc văn hóa truyền thống và tiềm năng du lịch cộng đồng - sinh thái, mở ra hướng đi bền vững cho phát triển kinh tế - xã hội”, ông Tùng nhấn mạnh.
Có thể thấy rằng, việc phát triển du lịch ở vùng đồng bào Cơ Tu, trong đó nổi bật là Làng du lịch cộng đồng Bhơ Hôồng không chỉ mang lại thu nhập đáng kể cho người dân, mà còn củng cố niềm tin vào giá trị văn hóa truyền thống. Người dân giờ đây tự hào hơn về ngôn ngữ, trang phục và những phong tục tập quán của mình. Họ hiểu rằng, việc bảo tồn không chỉ là trách nhiệm mà còn là chìa khóa để phát triển. Bhơ Hôồng không chỉ là một làng du lịch, mà là một minh chứng sống động cho thấy du lịch có thể trở thành một công cụ mạnh mẽ để bảo tồn văn hóa và để người dân vùng cao phát triển kinh tế bền vững.
Thú vị với du lịch “thuận thiên” ở đồng bằng sông Cửu Long 
Phát triển du lịch xanh, bền vững là yếu tố để xét Giải thưởng Du lịch Việt Nam 
