Ứng dụng công nghệ, phát hiện sớm sự cố
Theo Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC và CNCH), Bộ Công an, ứng dụng “Báo cháy 114” hỗ trợ người dân thông báo các vụ cháy, nổ, tai nạn, sự cố bằng cuộc gọi, hình ảnh, video và âm thanh. Ứng dụng được kết nối với VNeID để xác thực tài khoản chính chủ, góp phần nâng cao độ tin cậy của thông tin tiếp nhận.
“Báo cháy 114” hiện có 8 tính năng: “Gọi 114”, “Gọi Công an 113”, “Gọi Cấp cứu 115”, “Gọi bằng hình ảnh trực tiếp”, “Tạo yêu cầu chữa cháy, CNCH”, “Phản ánh”, “Tin PCCC” và “Tôi an toàn”.
Trong đó, hình ảnh trực tiếp và video từ hiện trường giúp Trung tâm nhận tin báo cháy có thêm thông tin để đánh giá tình hình, đề xuất huy động lực lượng, phương tiện phù hợp. Người dân cũng có thể gửi thông tin về nguy cơ mất an toàn PCCC và CNCH, cập nhật kiến thức PCCC hoặc thông báo tình trạng an toàn cho người thân.
Thời gian tới, ứng dụng dự kiến tích hợp tính năng kết nối với thiết bị truyền tin báo cháy tại cơ sở, hộ gia đình. Khi xảy ra cháy, hệ thống sẽ tự động thông báo đến điện thoại người dùng và truyền tín hiệu trực tiếp đến lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH.
Cùng với công nghệ, lực lượng tại chỗ tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong phát hiện, xử lý sự cố ban đầu. Theo Cục Cảnh sát PCCC và CNCH, toàn quốc hiện có trên 78.483 đội dân phòng với gần 752.058 thành viên; hơn 53.239 mô hình “Tổ liên gia an toàn PCCC” và trên 60.952 “Điểm chữa cháy công cộng”. Các địa phương cũng duy trì hoạt động của những trung tâm học tập (giáo dục) cộng đồng về PCCC và CNCH, thu hút người dân, học sinh, sinh viên tham gia.
Các mô hình góp phần nâng cao kỹ năng xử lý tình huống, phát huy phương châm “4 tại chỗ”. Theo tài liệu của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH, số vụ cháy được kiềm chế ở mức trên dưới 3.500 vụ/năm; số vụ cháy lớn gây thiệt hại nghiêm trọng chiếm 1,5% tổng số vụ cháy xảy ra.
Thiếu tướng Dương Đức Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát PCCC và CNCH, nhấn mạnh sự phát triển của kinh tế, hạ tầng và công nghệ, cùng mục tiêu tăng trưởng hai con số được Đại hội XIV của Đảng xác định, đòi hỏi năng lực bảo đảm an toàn phải được nâng lên tương xứng. Theo đồng chí Cục trưởng, an toàn cần được chuẩn bị song hành với phát triển; bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân cũng là bảo vệ thành quả lao động và nguồn lực của đất nước.
Phương tiện hiện đại, tăng khả năng tiếp cận nạn nhân
Camera ảnh nhiệt, thiết bị dò tìm, thiết bị bay không người lái và robot hỗ trợ lực lượng chức năng phát hiện những dấu hiệu khó nhận biết bằng mắt thường, tiếp cận khu vực nguy hiểm và xác định vị trí nạn nhân. Không chỉ hỗ trợ quan sát, tìm kiếm, các phương tiện này còn giúp lực lượng chức năng tiếp cận những khu vực mà con người khó hoặc không thể tiếp cận an toàn.
Trong các đợt thiên tai lớn, như bão Yagi năm 2024, phương tiện chuyên dụng đã giúp lực lượng chức năng tiếp cận khu vực ngập sâu, sạt lở, sập đổ, đưa người dân ra khỏi vùng nguy hiểm. Trang thiết bị hiện đại cũng góp phần bảo vệ cán bộ, chiến sĩ khi làm nhiệm vụ trong môi trường có khói độc, nhiệt độ cao hoặc nguy cơ sập đổ.
Tại các nhiệm vụ CNCH quốc tế ở Thổ Nhĩ Kỳ, Myanmar và Venezuela, công nghệ hỗ trợ lực lượng Việt Nam khoanh vùng tìm kiếm, xác định vị trí nạn nhân và phối hợp với các đội cứu hộ quốc tế trong điều kiện địa hình xa lạ, hậu cần khó khăn, nguy cơ sập đổ luôn hiện hữu.
Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả của phương tiện, việc đầu tư phải đi đôi với huấn luyện, xây dựng phương án và nâng cao năng lực chỉ huy.
Hướng tới mục tiêu xây dựng lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH hiện đại vào năm 2030, Bộ Công an định hướng kiện toàn lực lượng theo hướng tinh, gọn, mạnh, chuyên sâu; tăng cường huấn luyện sát thực tế, phát triển mạng lưới trụ sở, doanh trại và các đội chữa cháy, CNCH tại đô thị, khu công nghiệp, địa bàn trọng điểm. Các trung tâm huấn luyện và ứng phó khẩn cấp theo vùng Bắc – Trung – Nam cũng nằm trong kế hoạch.
Việc đầu tư phương tiện tập trung vào các nguy cơ như cháy nhà cao tầng, công trình ngầm, trung tâm dữ liệu, cơ sở hóa chất, phương tiện sử dụng điện, pin lithium-ion và hệ thống lưu trữ năng lượng. Các thiết bị không người lái, robot chữa cháy, camera ảnh nhiệt, thiết bị dò tìm, định vị và giám sát an toàn cán bộ, chiến sĩ cũng được chú trọng.
Cùng với đó, Bộ Công an định hướng xây dựng hệ thống dữ liệu số, kết nối cơ sở dữ liệu, bản đồ số, hệ thống truyền tin báo cháy và thông tin chỉ huy từ Trung ương đến địa phương; ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong cảnh báo nguy cơ, điều động lực lượng, hỗ trợ chỉ huy tại hiện trường.
Bộ Công an cũng sẽ tham mưu Chính phủ hoàn thiện cơ chế điều phối liên ngành, làm rõ đầu mối điều phối lực lượng, phương tiện giữa các bộ, ngành, địa phương; đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, từng bước làm chủ, sản xuất và nội địa hóa phương tiện PCCC và CNCH phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Các định hướng trên được đặt trong quá trình thực hiện Nghị quyết số 12/NQ-TW ngày 16/3/2022 của Bộ Chính trị, Đề án số 10/ĐA-BCA ngày 15/3/2026 của Bộ Công an, Quyết định số 819/QĐ-TTg ngày 7/7/2023 của Thủ tướng Chính phủ về Quy hoạch hạ tầng phòng cháy và chữa cháy thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Chỉ thị số 02-CT/TW ngày 31/01/2026 của Ban Bí thư.
Chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm về an toàn PCCC
Cùng với hiện đại hóa lực lượng, việc chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” trong quản lý PCCC đặt ra yêu cầu chủ đầu tư chủ động thực hiện đầy đủ các điều kiện an toàn, không đưa công trình vào sử dụng khi chưa đáp ứng quy định.
Thượng tá Đoàn Tự Lập, Trưởng Phòng thẩm duyệt về PCCC, Cục Cảnh sát PCCC và CNCH cho biết, sau khi tự nghiệm thu về PCCC, chủ đầu tư phải thông báo, khai báo trên cơ sở dữ liệu về PCCC việc công trình đã được nghiệm thu và đưa vào hoạt động. Cơ quan Công an căn cứ đó để thực hiện các biện pháp quản lý tiếp theo, trong đó có kiểm tra PCCC và bồi dưỡng, huấn luyện nghiệp vụ.
Nếu qua kiểm tra phát hiện chủ đầu tư hoặc chủ cơ sở thi công sai thiết kế, chưa hoàn thành nghiệm thu PCCC nhưng vẫn cố ý đưa công trình vào sử dụng, tổ chức, cá nhân vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính. Tùy tính chất, mức độ, trường hợp đưa công trình vào sử dụng dẫn đến cháy, nổ nghiêm trọng còn có thể bị xử lý theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Chủ đầu tư phải sửa chữa, hoàn thiện các hạng mục PCCC, bảo đảm tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.
Trong quá trình thi công, chủ đầu tư cần phối hợp với đơn vị tư vấn thiết kế, giám sát và thi công kiểm tra từng giai đoạn; tổ chức chạy thử liên động hệ thống báo cháy, chữa cháy, hút khói, tăng áp, máy bơm và điện dự phòng. Vật tư, thiết bị PCCC phải có đầy đủ chứng nhận theo quy định. Khi tự nghiệm thu, chủ đầu tư chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính trung thực của bản vẽ hoàn công và tài liệu kỹ thuật liên quan.
Sau khi công trình hoạt động, cơ sở phải tổ chức tự kiểm tra PCCC định kỳ và đột xuất, tập trung vào lối thoát nạn, cửa thoát nạn, hành lang, cầu thang, khu vực có nguồn nhiệt, nguồn lửa và việc duy trì các điều kiện an toàn. Kết quả kiểm tra phải được ghi nhận bằng hồ sơ, nêu rõ thời điểm, nội dung, tồn tại và biện pháp khắc phục.
Khi thay đổi công năng, cải tạo mặt bằng, điều chỉnh dây chuyền sản xuất, tăng quy mô lưu trữ hoặc bổ sung thiết bị có nguy cơ cháy, nổ, cơ sở phải đánh giá lại nguy cơ và xác định sự cần thiết phải điều chỉnh giải pháp hoặc hồ sơ thiết kế theo quy định. Các phương tiện, hệ thống PCCC phải được kiểm tra, duy trì thường xuyên để sẵn sàng hoạt động khi xảy ra sự cố.
Chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” không đồng nghĩa với giảm yêu cầu an toàn, mà đặt trách nhiệm lớn hơn lên chủ thể trực tiếp quản lý, khai thác công trình. Cùng với công nghệ, phương tiện hiện đại và lực lượng tại chỗ, việc thực hiện nghiêm các điều kiện an toàn PCCC là yêu cầu thiết thực để phát hiện sớm nguy cơ, xử lý kịp thời sự cố và hạn chế thiệt hại.
Phát hiện sớm, truyền tin nhanh, huy động đúng lực lượng, phương tiện và xử lý ngay từ những phút đầu là yếu tố then chốt để hạn chế thiệt hại do cháy, nổ. Công nghệ, phương tiện hiện đại và lực lượng tại chỗ được kết nối hiệu quả sẽ góp phần rút ngắn “thời gian vàng” cứu người, nâng cao khả năng bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân.
