10 sự kiện kinh tế nổi bật của năm

Kinh tế toàn cầu lội ngược dòng, vượt qua nhiều cơn sóng dữ

Năm 2024 được biết đến là một năm đầy biến động của kinh tế toàn cầu với vô vàn thách thức. Bất chấp những dự đoán không mấy khởi sắc của các chuyên gia, kinh tế thế giới có sức mạnh lội ngược dòng đến đáng kinh ngạc. Vượt qua bao thách thức, tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) năm 2024 của thế giới đạt mức 3,2%, đã tăng trưởng 0,1% so với năm 2023, theo báo cáo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD).

Song song với đó, chính sách tiền tệ được thắt chặt tối đa tại các nền kinh tế lớn thúc đẩy tiến trình lạm phát toàn cầu giảm tốc nhanh, khiến thu nhập thực tế của người dân được tăng lên đáng kể. Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) cho biết lạm phát toàn cầu trong năm 2024 có thể giảm  0,9% xuống còn 5,8% và được dự đoán sẽ tiếp tục hạ xuống mức 4,3% vào năm 2025. Lạm phát giảm tốc nhanh khiến thu nhập thực tế của nhiều người tăng lên đáng kể.

Ngoài ra, nhiều chuyên gia nhận định thị trường việc làm tại các nền kinh tế lớn đang có dấu hiệu suy thoái nặng nề nhưng tỷ lệ thất nghiệp hiện vẫn đang được kiểm soát ở mức ổn định. Sự suy yếu tại các trụ cột kinh tế khủng như Trung Quốc và châu Âu sẽ được cân bằng lại bởi đà tăng trưởng kinh tế của Mỹ và các nền kinh tế mới nổi khác như Ấn Độ. Vì vậy sự phát triển kinh tế toàn cầu được dự đoán sẽ tiếp tục duy trì trong 2 năm tới.

Nợ công và thâm hụt ngân sách - “bóng ma” tâm lý cho giới đầu tư

IMF ước tính rằng khối nợ chính phủ toàn cầu có khả năng tăng lên mức 100 nghìn tỷ USD trong năm 2024, tương đương khoảng 93% sản lượng hàng hóa và dịch vụ hàng năm của toàn thế giới. Nhiều quốc gia lớn như Mỹ hay Trung Quốc được nhận định sẽ làm tình trạng nợ công ngày càng tồi tệ hơn nếu không có sự thay đổi mạnh mẽ trong chính sách chi tiêu công. Điển hình là việc chú trọng đầu tư cho an sinh xã hội, ứng phó với biến đổi khí hậu,... đã khiến nhiều chính phủ phải đi vay mượn để bù đắp cho sự thâm hụt của ngân sách quốc gia. Bên cạnh đó, căng thẳng địa chính trị leo thang cũng có thể làm tăng chi tiêu cho quân sự và gia tăng áp lực với ngân sách của các chính phủ.

Đáng lo ngại, các nhà kinh tế tính toán, khối nợ công dự kiến ngày càng phình to và trong kịch bản xấu nhất sẽ chạm mức 115% GDP vào năm 2026. Điều này ảnh hưởng tiêu cực đến triển vọng tăng trưởng kinh tế cũng như sự ổn định bền vững của nền kinh tế toàn cầu.

Các ngân hàng Trung ương lớn đồng loạt nới lỏng chính sách tiền tệ

Khi chứng kiến tốc độ giảm lạm phát có tín hiệu tích cực, nhiều chuyên gia khẳng định hầu hết các nền kinh tế lớn của thế giới, đặc biệt là Mỹ, đã tiến dần tới trạng thái “hạ cánh mềm” (soft landing) trong năm 2024. Nghĩa là tốc độ lạm phát được thắt chặt về gần mức mục tiêu là 2% nhưng nền kinh tế của hầu hết các nước đều không bị ảnh hưởng nặng nề, không có dấu hiệu suy thoái hoặc sụt tốc mạnh.

Có thể kể đến một số ngân hàng có bước đi táo bạo, mạnh dạn khởi động chu kỳ nới lỏng chính sách tiền tệ trong năm 2024 vừa qua như: Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), Ngân hàng Trung ương Anh (BOE), Ngân hàng Trung ương Thụy Sỹ (SNB)… Một số nền kinh tế mới nổi và nền kinh tế đang phát triển cũng rục rịch chuẩn bị tiến trình cắt giảm lãi suất, với hy vọng tạo gọng kìm ép lạm phát giảm tốc nhanh. Việc cắt giảm lãi suất trên toàn cầu được dự báo sẽ tiếp tục diễn ra trong năm 2025, nhưng mức độ giảm sẽ tùy thuộc vào mỗi nền kinh tế cụ thể.

Kinh tế Mỹ chứng tỏ năng lực bền bỉ đáng kinh ngạc

Đầu năm 2024, giới phân tích đã chỉ ra nhiều khả năng nền kinh tế Mỹ có thể rơi vào suy thoái. Bởi lãi suất cao ngất ngưởng mà Fed vẫn duy trì suốt 2 thập kỷ qua. Cùng với những bất ổn liên quan đến cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ, căng thẳng địa chính trị leo thang trên toàn thế giới. Ấy vậy mà kết thúc 2024, kinh tế Mỹ khiến cả thế giới phải trầm trồ vì không những không tụt dốc mà còn trở thành nền kinh tế duy nhất được IMF nâng triển vọng cho cả năm nay và năm sau. Cụ thể, trong báo cáo Triển vọng Kinh tế toàn cầu tháng 10/2024, IMF nâng dự báo tăng trưởng kinh tế Mỹ lên 2,8% trong năm 2024 và 2,2% trong năm 2025. Mỹ cũng được nhận định sẽ trở thành động lực trọng tâm của kinh tế toàn cầu trong năm 2024 và năm 2025.

Thị trường việc làm của Mỹ gần đây đã tăng trưởng chậm lại, nhưng tỷ lệ thất nghiệp còn thấp so với tiêu chuẩn lịch sử. Tiền lương tăng trưởng vững giúp người tiêu dùng nước này duy trì sức chi tiêu. Đây là những động lực quan trọng phía sau sự vững vàng của kinh tế Mỹ.

Tuy nhiên, lạm phát ở Mỹ có dấu hiệu giảm chậm lại. Điều này cho thấy cuộc chiến chống lạm phát trong thời gian tới sẽ gian nan hơn rất nhiều, đòi hỏi các nhà hoạch định chính sách cần thực sự tỉnh táo, có những phản ứng phù hợp, kịp thời hơn nữa.

Kinh tế Trung Quốc nhuốm màu ảm đạm, “bóng ma” giảm phát đeo bám

Tiêu dùng ảm đạm và cuộc khủng hoảng bất động sản kéo dài là những nguyên nhân chính khiến kinh tế Trung Quốc tiếp tục chật vật dù đại dịch COVID-19 đã kết thúc từ lâu. Được biết, GDP Trung Quốc tăng 4,6% trong quý 3/2024, chỉ tăng vỏn vẹn 0,1% so với quý 2/2024 và thấp hơn hẳn so với mục tiêu 5% tăng trưởng cả năm.

Nhiều biện pháp kích thích tăng trưởng kinh tế trong năm 2024 đã được triển khai, nhưng phần lớn đều bị đánh giá là nhỏ giọt và không đủ để vực dậy nền kinh tế. Sau khi “xé nháp” khá nhiều lần, cuối cùng vào hồi cuối tháng 12/2024, Trung Quốc chính thức tuyên bố sẽ áp dụng chính sách tiền tệ “nới lỏng phù hợp” trong năm 2025, đánh dấu lần đầu tiên sau 14 năm đưa ra cam kết như vậy.

Chính sách tiền tệ của Nhật lội ngược dòng chảy thế giới

Nhật Bản được đánh giá là một trường hợp hy hữu trong dòng chảy biến động về chính sách tiền tệ thế giới năm 2024. Trong khi ngân hàng trung ương ở các nền kinh tế phát triển khác bắt đầu giảm lãi suất, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) bắt đầu nâng lãi suất vào tháng 3 năm 2024, đánh dấu đợt tăng lãi suất đầu tiên trong 17 năm và chính thức chấm dứt chính sách lãi suất âm đã duy trì suốt 8 năm qua. Tiếp đó, BOJ có đợt tăng lãi suất thứ hai vào tháng 7/2024, khi tiền lương ở Nhật duy trì xu hướng tăng và lạm phát có dấu hiệu sẽ đạt mục tiêu 2% một cách bền vững.

Chính sách tiền tệ “bất thường” này của BOJ trở thành một cú đánh trời giáng với các loại hình giao dịch dựa trên sự chênh lệch lãi suất, thay đổi cán cân trên thị trường tài chính toàn cầu. Trong suốt nhiều năm, đồng yên làm công cụ hữu ích để các nhà đầu tư kiếm lời từ sự chênh lệch lãi suất giữa các nước. Đây được nhận định là một trong những nguyên nhân cốt lõi khiến đồng yên liên tục xuống đáy xã hội trong năm 2023 và nửa đầu năm 2024. Khi BOJ có động thái tăng lãi suất, đồng yên đã có dấu hiệu đảo chiều, tăng giá vù vù. Ngoài ra, các căng thẳng địa chính trị, cùng với lo ngại về các mức thuế thương mại sắp tới của Tổng thống Mỹ đắc cử Donald Trump và sự sụt giảm gần đây của lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ, cũng phần nào tạo nên sức mạnh cho đồng yên.

Kinh tế châu Âu bị khó khăn bủa vây

Năm 2024, người ta thấy rõ một châu Âu kiệt quệ đuối sức trong quá trình vật lộn với những “con quái thú” đáng gờm. Một trong những “quái thú” điển hình vắt kiệt sức của châu Âu trong năm qua có thể kể đến như: Biến động chính trị ở hai nền kinh tế hàng đầu khu vực là Đức và Pháp, cuộc xung đột Nga - Ukraine và những lời đe dọa thuế quan từ Tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump...

Theo dự báo của OECD, nền kinh tế Eurozone sẽ chỉ tăng trưởng 0,8% trong năm 2024, trước khi tăng tốc lên 1,3% vào 2025 và 1,5% vào 2026. Trong dự báo đưa ra vào tháng 12/2024, ECB tỏ ra bi quan hơn, cắt giảm dự báo tăng trưởng kinh tế khu vực về 1% trong năm 2025 và 1,4% trong năm 2026.

Ông Donald Trump tái đắc cử và kế hoạch thuế quan gắt gao

Một trong những sự kiện nổi bật, thu hút sự quan tâm nhiều nhất trong năm 2024 phải kể đến cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vào đầu tháng 11, với kết quả ông Donald Trump một lần nữa trở thành người đứng đầu Nhà Trắng. Sau chiến thắng vang dội ấy, thị trường tài chính Mỹ ngay lập tức có những động thái tích cực: chứng khoán Mỹ lập kỷ lục mới, tỷ giá đồng USD tăng mạnh và giá tiền ảo bitcoin cũng đạt mức cao nhất mọi thời đại trên 100.000 USD.

Tuy nhiên, việc cựu Tổng thống Trump một lần nữa cầm chịch tại Nhà Trắng cũng khiến không ít quốc gia lo sợ. Bởi lẽ trong chiến dịch tranh cử, ông Trump đã đưa ra nhiều chủ trương như giảm thuế, trục xuất người nhập cư trái phép và điển hình là kế hoạch thuế quan gắt gao lên hàng hóa nhập khẩu. Điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến dòng chảy thương mại toàn cầu, thậm chí là ảnh hưởng sâu rộng đến quan hệ ngoại giao giữa các nước.

“Vàng đen” không sôi dù xung đột tại Trung Đông và Đông Âu đã nóng rực

Liên minh giữa Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu lửa (OPEC) và một số thành viên ngoài khối gồm Nga, cùng các cuộc xung đột tiếp diễn ở Đông Âu và Trung Đông dường như chưa đủ để giá dầu bứt phá trong năm 2024. Sau khi lập đỉnh của năm trên mức 90 USD/thùng vào đầu tháng 4, giá dầu Brent giao sau tại thị trường London đã tụt sâu xuống mức 75 USD/thùng trong trung tuần tháng 12.

Sự suy yếu khó tin này của “vàng đen” xuất phát từ sự ưu ái đặc biệt của thế giới với nguồn năng lượng tái tạo, xu hướng phát triển ôtô điện phát triển mạnh mẽ, nguồn cung dầu toàn cầu vượt qua nhu cầu sử dụng.

Một năm rực rỡ của vàng

Năm 2024 đánh dấu một mốc son chói lọi với các nhà đầu tư vàng toàn cầu,  khi giá kim loại quý này tăng khoảng 30% và có trên 30 lần thiết lập kỷ lục. Vào tháng 10/2024, giá vàng nhảy múa trên mốc 2.800 USD, đánh dấu kỷ lục cao nhất mọi thời đại. Sau đó, vàng đã hạ nhiệt nhưng vẫn ở ngưỡng cao là 2.600 - 2.700 USD.

Môi trường lãi suất giảm trên toàn cầu, nợ công cao, xu hướng mua ròng vàng của các ngân hàng trung ương để đa dạng hóa dự trữ khỏi đồng USD và căng thẳng địa chính trị kích thích nhu cầu phòng ngừa rủi ro là những động lực chính để giá kim loại quý bùng nổ. Nhiều chuyên gia dự báo giá vàng sẽ tiếp tục tăng trong năm 2025. Nhưng cũng có ý kiến cho rằng chính sách điều chỉnh lãi suất của Fed trong thời gian tới sẽ khiến giá vàng phải lao đao không ít.