Trung Đông trước ngưỡng cửa hòa bình

Lebanon tạm yên tiếng súng

Sau hơn một tháng đối mặt hiểm nguy thường trực do các đợt giao tranh xuyên biên giới, người dân Lebanon có buổi sáng 17/4 tương đối yên bình nhờ lệnh ngừng bắn tạm thời kéo dài 10 ngày giữa Israel và Lebanon do Mỹ làm trung gian, bắt đầu từ 0h ngày 17/4 (giờ dịa phương, 5h sáng 17/4 theo giờ Hà Nội).

Trao đổi với báo giới, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho hay, lệnh ngừng bắn đạt được sau khi ông có các cuộc điện đàm hiệu quả với Tổng thống Lebanon Joseph Aoun và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.

Theo Tổng thống Mỹ, ông đã mời Thủ tướng Israel và Tổng thống Lebanon đến Nhà Trắng để đàm phán hòa bình. “Cả hai bên đều muốn thấy hòa bình, tôi tin rằng điều đó sẽ nhanh chóng trở thành hiện thực”, ông Trump khẳng định và cho biết đó sẽ là cuộc đối thoại có ý nghĩa đầu tiên giữa Israel và Lebanon kể từ năm 1983.

Israel bắt đầu tập kích Lebanon hôm 2/3, vài ngày sau khi phát động chiến dịch tấn công hiệp đồng quy mô lớn với Mỹ nhằm vào Iran, với lí do “đáp trả” Hezbollah. Chiến sự tại Lebanon khiến hơn 2.000 người thiệt mạng và 1,2 triệu người phải rời bỏ nhà cửa.

Từ đêm 17/4, nhiều người dân ở phía Nam Lebanon bắt đầu trở về nhà cửa của họ. Những đoàn xe nối đuôi nhau trong đêm tối hướng về phía Nam, với cờ Lebanon, cờ Hezbollah và chân dung các nhà lãnh đạo Hezbollah trên nóc xe.

 Cùng ngày, Israel và Lebanon xác nhận ngừng bắn. Thủ tướng Lebanon Nawaf Salam hoan nghênh lệnh ngừng bắn, đồng thời cảm ơn các quốc gia đã nỗ lực làm trung gian hòa giải cho thỏa thuận này gồm Mỹ, Pháp, Arab Saudi, Ai Cập, Qatar và Jordan.

Phong trào Hezbollah ở Lebanon, lực lượng đang trực tiếp chiến đấu với Israel, cho biết họ đã được Iran thông báo về lệnh ngừng bắn nêu trên. Hezbollah khẳng định sẽ hành động “dựa trên diễn biến thực tế”.

Trong khi đó, cộng đồng quốc tế đã lên tiếng bày tỏ ủng hộ. Từ Tehran, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei hoan nghênh thỏa thuận ngừng bắn ở Lebanon, cho rằng đây là một phần của thỏa thuận Iran-Mỹ do Pakistan làm trung gian. Iran trước đó khẳng định mọi thỏa thuận với Mỹ đều cần bao gồm nội dung Israel dừng tấn công Lebanon.

Phát ngôn viên Liên hợp quốc (LHQ) Stephane Dujarric cho biết Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres đã “hoan nghênh các bước đi nhằm chấm dứt xung đột và đau khổ” ở Lebanon, đồng thời nhấn mạnh phái bộ gìn giữ hòa bình sẵn sàng hỗ trợ duy trì ngừng bắn.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cũng đã đề cao thỏa thuận ngừng bắn, coi đây là “sự giải tỏa” trong bối cảnh xung đột đã gây nhiều thương vong. Bà von der Leyen nhấn mạnh xung đột hiện nay đã khiến quá nhiều người thiệt mạng, đồng thời bày tỏ kỳ vọng thỏa thuận ngừng bắn lần này sẽ mở đường cho một nền hòa bình lâu dài. Người đứng đầu Ủy ban châu Âu khẳng định Liên minh châu Âu (EU) sẽ tiếp tục kêu gọi tôn trọng đầy đủ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Lebanon.

Các bên chưa nêu cơ chế gia hạn ngừng bắn ở Lebanon và cách thức ràng buộc trách nhiệm của Hezbollah. Các nguồn tin từ Hezbollah nhấn mạnh lệnh ngừng bắn phải bao gồm việc chấm dứt hoàn toàn các cuộc tấn công của Israel trên toàn lãnh thổ Lebanon. Trong khi đó, Thủ tướng Benjamin Netanyahu, dù chấp nhận ngừng bắn theo yêu cầu của Mỹ, nhưng khẳng định quân đội nước này sẽ chưa rút khỏi miền Nam Lebanon và sẵn sàng hành động nếu phát hiện mối đe dọa.

Ủy ban Cứu trợ Quốc tế ngày 17/4 phát thông điệp kỳ vọng, “thỏa thuận ngừng bắn này phải được tận dụng như một cơ hội quan trọng để bảo vệ thường dân, đảm bảo tiếp cận nhân đạo bền vững và đặt nền móng cho một nền hòa bình lâu dài và bền vững”.

Rộng mở cơ hội cho thỏa thuận Mỹ-Iran

Trong bài đăng sáng 17/4, hãng tin Tasnim của Iran khẳng định, lệnh ngừng bắn ở Lebanon là kết quả của “việc Iran kiên quyết giữ vững lập trường rằng Israel phải chấm dứt hành động gây hấn với Lebanon thì đàm phán Iran-Mỹ mới có thể đạt tiến triển”.

Đáng chú ý, Tasnim gọi đây là hành động “nhượng bộ” của Mỹ và Israel, động thái được giới quan sát tin là có thể thúc đẩy Tehran cũng có một số nhượng bộ tương tự trong tiến trình đàm phán với Washington.

Ngay sau thỏa thuận ở Lebanon, Tổng thống Mỹ Trump khẳng định Iran “đồng ý bàn giao cho Mỹ bụi hạt nhân”, cách ông gọi kho uranium của Iran đã làm giàu ở độ tinh khiết cao mà Washington cho rằng có thể được sử dụng để chế tạo vũ khí.

“Điều rất quan trọng là Iran không có vũ khí hạt nhân. Iran đã đồng ý với điều đó và họ đã đồng ý một cách rất mạnh mẽ”, ông Trump phát biểu, theo New York Post. Trong khi đó, CBSNews dẫn lời ông nhận định: “Có khả năng rất lớn chúng ta sẽ đạt được thỏa thuận”.

Sau khi Mỹ năm 2018 rút khỏi thỏa thuận hạt nhân ký với Iran rồi áp đặt trở lại các biện pháp trừng phạt, Tehran đã trả đũa bằng cách tăng cấp độ uranium làm giàu lần lượt lên 20% rồi 60%. Iran hiện có gần 450kg uranium độ tinh khiết 60%.

Iran chưa bình luận về thông tin nêu trên. Phái đoàn ngoại giao Iran tại LHQ cùng ngày cho biết Tehran “thận trọng lạc quan” về các cuộc đàm phán hòa bình với Mỹ, nhưng hy vọng các bên có thể đạt được những “kết quả có ý nghĩa”.

Tận dụng bầu không khí tích cực, Pakistan, quốc gia chủ trì vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran, đang tiến hành các nỗ lực ngoại giao con thoi nhằm thúc đẩy đồng thuận. Ngày 16/4, Tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir đã đến thủ đô Tehran và gặp gỡ Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, còn Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đang công du Arab Saudi, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ, các quốc gia có ảnh hưởng lớn ở khu vực.

Dù chưa có lịch trình chính thức nào được xác nhận, Tổng thống Mỹ Trump đã gợi mở về việc một vòng đàm phán mới có thể diễn ra cuối tuần này; và “nếu một thỏa thuận được ký kết ở Islamabad, tôi có thể sẽ đến đó”. Tổng thống Mỹ khẳng định, nếu tình hình khả quan, "chúng ta sẽ sớm có dầu mỏ tự do và eo biển Hormuz tự do". Ông cũng không loại trừ khả năng gia hạn lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Mỹ và Iran.

Theo nguồn tin của Axios, phái đoàn Mỹ gồm Phó Tổng thống JD Vance, đặc phái viên Nhà Trắng Steve Witkoff và cố vấn cấp cao Jared Kushner tiếp tục có những trao đổi hiệu quả với Iran. “Họ liên lạc qua điện thoại và các kênh liên lạc bí mật với tất cả các quốc gia và đang ngày càng tiến gần hơn đến thỏa thuận”, nguồn tin nêu.

Trong khi đó, nguồn tin của Pakistan nói với Reuters rằng, các tiến bộ trong đàm phán giữa Mỹ và Iran sắp dẫn đến một thỏa thuận. Nguồn tin tiết lộ, Mỹ và Iran dự kiến sẽ sớm ký một bản ghi nhớ, sau đó ký thỏa thuận toàn diện trong 60 ngày. “Hai bên đều đồng ý về mặt nguyên tắc đối với thỏa thuận, còn các nội dung chi tiết sẽ được thảo luận sau”, nguồn tin cho hay.