Theo kế hoạch mà UBND TP Hồ Chí Minh đặt ra, đến năm 2030, tỷ lệ người dân sử dụng giao thông công cộng phải đạt từ 15-20% tổng nhu cầu đi lại; 100% xe buýt nội tỉnh sẽ chuyển sang sử dụng điện hoặc năng lượng xanh ngay trong năm 2027 và trước năm 2030, toàn bộ xe buýt cùng xe taxi trên địa bàn sẽ sử dụng điện hoặc năng lượng sạch.
Thành phố cũng đặt mục tiêu trên 95% giao dịch thanh toán trong giao thông công cộng không dùng tiền mặt và hoàn thành đưa vào khai thác 187km đường sắt đô thị. Đây là những chỉ tiêu thể hiện quyết tâm rất lớn trong quá trình chuyển đổi sang hệ thống giao thông bền vững.
Một trong những giải pháp được nhiều người dân quan tâm là chủ trương miễn vé xe buýt trên địa bàn thành phố sau khi được HĐND thông qua. Thành phố sẽ tiếp tục nghiên cứu mở rộng các nhóm được hưởng chính sách ưu đãi như học sinh, sinh viên, công nhân, cán bộ, công chức, viên chức; đồng thời áp dụng nhiều chương trình khuyến khích như miễn, giảm phí gửi xe cá nhân khi chuyển sang sử dụng giao thông công cộng, giảm giá vé khi sử dụng liên thông giữa xe buýt, metro và buýt đường thủy, tích điểm thưởng hay các chương trình khuyến mại dành cho hành khách thường xuyên.
Song song với các chính sách hỗ trợ, TP Hồ Chí Minh sẽ tiến hành tái cấu trúc toàn bộ mạng lưới xe buýt phù hợp với không gian đô thị mới sau sáp nhập. Hàng loạt tuyến xe buýt sẽ được mở mới, đặc biệt ưu tiên kết nối khu vực Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, sân bay Long Thành, các tuyến metro cũng như hệ thống buýt đường thủy.
Đáng chú ý, mô hình xe buýt cỡ nhỏ sử dụng năng lượng xanh sẽ được đưa sâu vào các khu dân cư để gom khách, giúp khoảng cách tiếp cận giao thông công cộng chỉ còn khoảng 300-500m. Thành phố cũng nghiên cứu triển khai mô hình vận tải theo nhu cầu (DRT), sử dụng các phương tiện nhỏ, linh hoạt phục vụ những khu vực có mật độ dân cư chưa đủ lớn để mở tuyến xe buýt truyền thống.
Bên cạnh đầu tư phương tiện, thành phố còn dành nguồn lực lớn để cải thiện hạ tầng phục vụ giao thông công cộng. Hàng loạt bến xe buýt như Sài Gòn, Chợ Lớn, Quận 8, Củ Chi, Đại học Quốc gia sẽ được cải tạo đồng bộ. Các trạm trung chuyển lớn như Hàm Nghi, Văn Thánh, Ga Đại học Quốc gia cũng sẽ được nâng cấp với cầu bộ hành, thang cuốn, bảng điện tử, nhà vệ sinh, cây xanh và các tiện ích phục vụ người đi bộ.
Đến năm 2030, thành phố sẽ xây dựng thêm 5 bến xe buýt theo quy hoạch, phát triển các bãi giữ xe thông minh tại các đầu mối giao thông, khu vực nhà ga metro và cửa ngõ thành phố để người dân gửi xe cá nhân và chuyển sang sử dụng phương tiện công cộng. Nhà chờ xe buýt cũng sẽ được thay thế theo hướng hiện đại, thân thiện và dễ nhận diện hơn.
Cùng với đầu tư hạ tầng cứng, chuyển đổi số được xác định là một trong những trụ cột của hệ thống giao thông công cộng mới. Thành phố sẽ hoàn thiện hệ thống vé điện tử liên thông giữa xe buýt, metro, buýt đường thủy và xe đạp công cộng; ứng dụng AI, Big Data và mô hình Digital Twin trong quản lý, điều hành giao thông; xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung kết nối toàn bộ hoạt động vận tải.
Về vận tải đường thủy, ngoài tuyến buýt sông số 1 đang hoạt động, thành phố sẽ triển khai thêm nhiều tuyến mới như Bạch Đằng - Phú Mỹ Hưng, Bạch Đằng - Lò Gốm, Bạch Đằng - Thủ Dầu Một, Bạch Đằng - Mũi Đèn Đỏ - Swan Bay..., góp phần hình thành mạng lưới giao thông đa phương thức giữa đường bộ và đường thủy.
Mạng lưới đường sắt đô thị tiếp tục được xem là xương sống của hệ thống giao thông công cộng, với mục tiêu hoàn thành 187km metro vào năm 2030. Khi metro, xe buýt, buýt đường thủy, xe đạp công cộng và các phương tiện trung chuyển được kết nối đồng bộ, người dân sẽ có nhiều lựa chọn thuận tiện hơn thay vì phụ thuộc vào xe máy.
Để giao thông công cộng thực sự phát huy hiệu quả, thành phố cũng sẽ từng bước áp dụng các biện pháp kiểm soát phương tiện cá nhân. Theo kế hoạch, TP Hồ Chí Minh sẽ hoàn thành Đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông, xây dựng vùng phát thải thấp (LEZ) tại khu vực trung tâm, Cần Giờ và đặc khu Côn Đảo; nghiên cứu hạn chế một số loại phương tiện lưu thông trong những khu vực và thời điểm nhất định phù hợp với khả năng đáp ứng của hệ thống giao thông công cộng. Đồng thời, hệ thống trạm sạc điện, tủ đổi pin sẽ được phát triển rộng khắp nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang giao thông xanh.
Thành phố cũng chú trọng phát triển không gian đi bộ, mở rộng hệ thống xe đạp công cộng, xây dựng làn đường dành riêng cho xe đạp tại nhiều tuyến đường và dọc các tuyến kênh, hình thành các tuyến phố đi bộ mới ở khu vực trung tâm. Đây là những giải pháp nhằm tạo môi trường thuận lợi để người dân tiếp cận giao thông công cộng mà không cần sử dụng xe cá nhân cho toàn bộ hành trình.
Đặc biệt, lần đầu tiên thành phố phát động phong trào vận động cán bộ, công chức, viên chức và người lao động sử dụng phương tiện giao thông công cộng tối thiểu hai lần mỗi tuần, đồng thời đưa tiêu chí này vào đánh giá thi đua hằng năm. Đây được xem là bước đi nhằm tạo hiệu ứng lan tỏa từ khu vực công sang toàn xã hội, góp phần hình thành văn hóa sử dụng giao thông công cộng.
