Năm nào tôi cũng lên núi tìm mua đào vườn vào dịp cận Tết. Ngắm nghía thật lâu nhưng sau cùng tôi chỉ chọn một cành thật nhỏ, vừa vặn cắm vào chiếc bình gốm. Thật ra, tôi biết có nhiều người sắm cành đào huyền, đào thế cao đến kịch trần, thậm chí sắm cả cây đào lớn trồng trong chậu để bày bên thềm...
Có điều, với tôi, dường như thói quen chọn cành đào nhỏ còn gắn với kỉ niệm từ hồi bé, sống ở trên núi. Ngày Ba mươi Tết, tôi theo cha lựa cành đào nhỏ cắm vào đoạn thân cây chuối để giữ cho hoa được tươi lâu. Cha tôi bảo chặt cành nhỏ thôi để mau hồi cây. Chữ "hồi" ấy có nghĩa là giúp cây nhanh mọc lại, bổ sung cành mới.
Theo năm tháng, tôi nhận ra đâu chỉ có cây đào mà cả nhịp sống cũng cần trở lại sau Tết một cách nhanh nhất. Khi ta biết giảm bớt gánh nặng cho cành đào thì cũng cần nghĩ đến chính bản thân mình. Từ chi phí tiền của đến sức lực, tâm lý để Tết không còn cả nỗi ám ảnh khiến bạn phải né tránh cỗ bàn, dọn dẹp...
Trong bài viết có tên "Tết vừa vặn" trên Báo điện tử vnexpress.net, chuyên gia quy hoạch và thiết kế đô thị Tô Kiên đã có những ý tưởng đưa ra rất thuyết phục: "Tết không nên là công thức chung cho tất cả (one-size-fits-all), mà nên giữ một số biểu tượng chung và linh hoạt trong thực hành. Mua bánh chưng thay vì tự gói vẫn là giữ gìn truyền thống. Video call khi không thể về vẫn là hiếu kính. Rút gọn vòng đi chúc Tết vẫn là giữ tình thân. Lì xì chuyển khoản từ xa vẫn là tấm lòng. Nhưng, quan trọng hơn, đã đến lúc cần giải phóng giá trị vật chất của bao lì xì để trả lại giá trị tinh thần gốc - một lộc tượng trưng để mừng tuổi mới và không tạo áp lực lên ai".
Gác lại những tranh luận chưa có hồi kết về gộp Tết, bỏ Tết, chúng ta nhận ra các giá trị văn hóa không phải là đống hành lý đè nặng đôi vai trên hành trình thời gian mà là các giá trị có thể đồng hành với sự phát triển của xã hội.
Bạn hãy thử hình dung, nếu như đầu thế kỉ XX, chiếc áo vest ngắn ở châu Âu không thay thế cho áo choàng dài thì liệu bộ vest có thể chiếm vị trí trên thế giới như ngày nay? Tương tự, sự "linh hoạt trong thực hành" như tác giả Tô Kiên đã nói ở trên sẽ là bí quyết giúp cho Tết (nói riêng) và văn hóa (nói chung) có chỗ đứng trong đời sống hiện đại chứ không là lực cản.
Gác lại câu chuyện này để xin được "lan man" sang một chuyện khác. Trước Tết, khi tôi gọi điện cho một người anh họ (đang làm tài xế taxi công nghệ) thì nhận được câu trả lời đầy bất ngờ nhưng rất đáng mừng. Anh bảo năm nay ăn Tết trên... đường, đưa đón bà con đi ăn Tết chứ không rửa xe, phủ bạt, nghỉ chạy.
Anh coi Tết là niềm vui, vừa tranh thủ kiếm thêm thu nhập trong Tết, vừa có cơ hội ngắm nhìn bà con đón Tết. Một người tài xế bình dị như thế đã khiến cho tôi nhận ra sự thay đổi trong nhận thức. Thay vì nâng giá, anh chọn giữ nguyên mức giá để tăng số lượng khách hàng.
Tương tự như anh họ tôi, chị bán bún đầu ngõ cũng "bán cả Tết" và giữ giá chứ không tăng để đón những thực khách đã ngán bánh chưng. Họ là những người trung niên nhanh nhạy, họ đâu bị "mất" Tết mà gia đình lại có thêm thu nhập, không khí hào hứng vui vẻ hơn, bà con lại có dịch vụ để sử dụng không bị đứt đoạn...
Tinh thần khẩn trương "vào việc ngay" để "giữ nhịp sản xuất", "vui xuân không quên đồng ruộng"... trong các lĩnh vực đời sống không chỉ giúp chúng ta chiến thắng "sức ì" sau đợt nghỉ mà còn xây dựng một quan niệm mới về mùa xuân. Hãy coi đó là bệ phóng thay vì đó là trạm nghỉ cứu vãn sự mệt nhọc, hãy nghĩ khác đi thay vì lặp lại những gì chưa thật sự hiệu quả trong cuộc sống này.
Với người Việt, Tết không chỉ là một dịp để hâm nóng tình cảm gia đình, họ mạc, quê hương, là dịp được thực hành các sinh hoạt văn hóa truyền thống mà Tết còn là cánh cửa để mở ra vận hội mới. Người người, nhà nhà chọn ngày mở hàng, khai xuân, xuất hành. Nhưng, trong kỉ nguyên mới, kỉ nguyên của khoa học công nghệ và sự hội tụ tinh hoa trí tuệ ngay cả những quan niệm truyền thống cũng cần sự biến đổi linh hoạt. Trong bài viết có tựa đề "Xuất hành đầu năm và cách ta nhìn thế giới", tác giả Trần Vũ Nguyên đã phân tích:
"Trong cách người Việt xuất hành, nếu việc chọn hướng hay quan sát trời đất là những hành vi hướng ngoại, thì khái niệm "chỉnh tâm" chính là một cuộc cách mạng hướng nội. "Chỉnh tâm" không đơn thuần là việc giữ cho tâm hồn thư thái, mà là thiết lập một trạng thái tâm lý ổn định trước khi tương tác với thế giới.
Dưới lăng kính của tâm lý học hành vi, "Chỉnh tâm" là quá trình thiết lập một "điểm neo" tinh thần. Khi con người thực hiện các bước chuẩn bị từ việc gạt bỏ những tị hiềm, lo âu của năm cũ để bước ra khỏi cửa với nụ cười và tâm thế bao dung, ta đang thực hiện một nghi thức tái cấu trúc nhận thức.
Thay vì để những kích thích ngẫu nhiên từ môi trường chi phối, việc chủ động "chỉnh tâm" giúp tăng khả năng điều chỉnh phản ứng của mình. Một tâm thế biết ơn và hy vọng ảnh hưởng đến cách mỗi người diễn giải tình huống và lựa chọn hành vi, sẽ biến mỗi người thành một thỏi nam châm hút về phía những điều tích cực, hy vọng.
Khi tâm thức được "chỉnh" về trạng thái tĩnh tại và tích cực, nó không chỉ tác động đến hệ thống bộ lọc não bộ để nhận diện cơ hội, chú ý đến những mối quan hệ và sự kiện tương đồng. Đây chính là biểu hiện cao nhất của sự chủ động: người Việt không ngồi đợi may mắn đến mà chủ động "chỉnh" lại chính mình để mong cầu may mắn và trở thành một thực thể tương thích với sự may mắn đó" (theo Tạp chí Tia sáng).
Điều đọng lại sau các đoạn văn trên mà người viết cảm thấy tâm đắc nhất chính là: "trở thành một thực thể tương thích với sự may mắn". Phải chuẩn bị cho mình tinh thần, kĩ năng, sự kiên định... để nắm bắt cơ hội chính là tâm lý chủ động trong một xã hội hiện đại thay vì trông đợi thụ động vào vận may.
Chúng ta chúc nhau thịnh vượng, phát tài, thành công, đặt vào lòng bàn tay nhau chiếc phong bao đỏ đầy may mắn cũng là khi trao cho nhau thông điệp: "Bạn đã sẵn sàng đón nhận để biến cơ hội thành sự thành công chưa?" như lời của bà Phạm Thị Minh Hường, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài (BAOOV) đã nói: "Chúng tôi vững tin rằng: Khi nội lực đủ mạnh và đi đúng hướng, sóng gió ngoài kia sẽ chỉ là lực đẩy để doanh nghiệp Việt Nam vươn xa hơn trong kỷ nguyên mới" (theo: Báo Điện tử Chính phủ).
Từ người dân lao động giản đơn đến các doanh nhân đều nhận thức rõ sự khẩn trương, tích cực để bắt đầu năm mới. Chúng ta có mùa xuân của đất trời tươi đẹp với chồi non, lộc biếc và cả mùa xuân của lòng người sẵn sàng "tương thích với sự may mắn". Hai mùa xuân, sắc xuân cùng đồng nhất, đồng hành chính là niềm vui, niềm tin vào những thắng lợi như nhà văn Walter Inglis Anderson (1903-1965) đã từng nói: "Hãy tin vào điều gì đó lớn lao. Cuộc đời bạn đáng giá có một động cơ cao cả".
