Thế kỷ hội họa của Titian

Cùng với các danh họa đồng hương Leonardo da Vinci (1452-1519) và Michelangelo (1475-1564), cây cọ huyền thoại Tiziano Vecelli (1488-1576) với nghệ danh Titian là 3 họa sĩ Italia đa tài nhất của thời Phục hưng, được công chúng ngưỡng mộ tôn vinh bằng biệt danh “Mặt trời giữa những ngôi sao nhỏ” - dựa theo câu thơ cuối trong trường ca “Thần khúc” của đại thi sĩ Italia thời Trung cổ Dante Alighieri (1265-1321).

Sinh thời, Titian là một con người nổi tiếng hiếm thấy. Giới quân chủ thủ cựu, cũng như những vĩ nhân cấp tiến lừng lẫy khác từ London (Anh) tới Madrid (Tây Ban Nha), từ Vienna (Áo) đến Paris (Pháp) đều đặt ông vẽ tranh. 

Theo đánh giá của nhiều nhà nghiên cứu nghệ thuật sành sỏi thì Titian là một trong 10 cây cọ có ảnh hưởng nhất mọi thời đại, vì vậy mà số lượng các họa sĩ vẽ theo trường phái của ông thật hùng hậu. Những sáng tạo bất hủ của Titian - trừu tượng cũng như thân tình - là đỉnh cao của nghệ thuật trong thế kỷ XVI mà ông sống, cũng như các cây cọ Peter Paul Rubens (1577-1640) của thế kỷ XVII, hoặc Eugène Delacroix (1798-1863) của thế kỷ XIX vậy.

Chân dung tự họa (1567).

Chân dung tự họa (1567).

Là con của một nhà chiêm tinh học, Titian chào đời năm 1488 ở thị trấn Pieve di Cadore phía đông bắc Italia. Chú bé Tiziano bắt đầu cộng tác với giới họa sĩ thành Venice ngay từ năm mới lên 10 tuổi, sau đó Titian bắt tay vào công cuộc “tân trang” lại trường phái của Giovanni Bellini (1430-1516), cũng như của Giorgio Barbarelli da Castelfranco (1477-1510) - nổi danh với nghệ danh Giorgione trong thế kỷ XVI. 

Tài năng của Titian trở thành nguồn động lực chính thúc đẩy những tuyệt đỉnh nghệ thuật của giai đoạn hậu Phục hưng. Vì vậy không có gì quá mức khi giới sử gia gọi thế kỷ XVI trong lịch sử sáng tác nghệ thuật của nhân loại là “Thế kỷ hội họa của Titian”. 

Nên biết rằng rất ít các họa sĩ làm chủ được “đời sống nghệ thuật” riêng của mình, cũng như thống lĩnh được bộ môn nghệ thuật đặc trưng cho từng giai đoạn lịch sử như “anh chàng Titian xứ Venice” vĩ đại này. Sự nghiệp sáng tác của ông nảy nở song hành với sự chuyển dịch của thời gian - bước qua thế kỷ mới, vào khoảng năm 1505 và vẫn tiếp tục duy trì mãi cho đến tận năm 1576. Titian mất trước giá vẽ của mình vào năm ông xấp xỉ 90 tuổi.

Đại danh họa Titian được coi là một nhà sáng tạo phi thường trong việc sử dụng màu sắc: chói chang, rực rỡ song song với những mảng tối đặc thù. Ông là người thợ thực thụ của những biểu tượng bi tráng, vốn là đặc tính bao trùm toàn bộ sáng tác của cây cọ thời Phục hưng tiêu biểu này. Rõ ràng, nhưng không máy móc lặp lại, khăng khít máu thịt với phong thái cổ điển. Titian thể hiện một cách thông minh rất đỗi tự nhiên “vai trò trung gian” giữa thế giới thần thoại và cuộc sống đương đại. Đồng thời ông đã khẳng định một trường phái họa chân dung thống lĩnh khắp Âu châu. 

Ví như có bức họa về một sĩ quan, hay vị tướng lừng danh nào khác có thể sánh nổi với chân dung của Công tước xứ Urbino Francesco Maria I della Rovere (1490-1538); hoặc bức họa khuôn mặt Giáo hoàng Paul III (1468-1549) do Titian vẽ.

Sản phẩm của sự hợp tác sáng tạo giữa Titian và Giorgione - một nhà sáng tạo phi thường khác - là những bức hoành tráng về đề tài tôn giáo. Cặp danh họa kỳ tài này đã tạo nên bộ luật bất thành văn cho những biến thể nghệ thuật thời Phục hưng: hội họa cần được hướng tới hiệu suất văn hóa cùng nét thi ca của tín ngưỡng.

Những phụ nữ mình trần - khỏa thân trong tranh của Titian có thể không phù hợp với “gu” của giới thưởng thức nghệ thuật hiện đại, bởi họ quá “thô” giữa những nét đặc thù cho phái giới, nhưng cây cọ đầy sáng tạo trong tay ông đã biến đổi hình thể lý tưởng của tấm thân trần cổ điển, thay vào là mối tương quan đầy sắc dục, tạo cảm giác khó quên trong niềm hưng phấn tinh thần thuần túy. 

Chân dung Giáo hoàng Paul Đệ tam.
Chân dung Giáo hoàng Paul Đệ tam.

Trong những năm sau này nhất là trong “giai đoạn thứ 3” - giai đoạn cuối cùng trong cuộc đời sáng tác của mình, Titian đã gạt bỏ mọi dự định xưa cũ, tìm lối đi mới cho các giá vẽ nhằm thể hiện thứ cảm xúc sâu sắc và bi tráng nhất. Biến một Titian già cỗi thành người tiên phong về mặt tinh thần của trường phái “sốc thực”.

Trong những sáng tạo cuối cùng, nỗi u sầu luôn hiện hữu trong tranh ông, ngược hẳn với những bức vẽ thời trẻ đầy ắp sự ca ngợi - thiên về sức sống của lòng yêu đời. Ông cũng tập trung khai thác mảng đề tài tôn giáo - phần lớn theo đơn đặt hàng của vua Tây Ban Nha Philip II (1527-1598), cho đến nay vẫn đang tô điểm cho các sảnh đường ở quần thể cung điện và tu viện Hoàng gia El Escorial gần Madrid. 

Nhưng có thể một sáng tạo duy nhất đã “vượt quá tầm vóc thế kỷ” của cây cọ Titian xứ Venice là bức “Crucifixion” (Đóng đinh lên thập giá). Titian hoàn thành bức kiệt tác này vào năm 1558, thể theo yêu cầu của giới chức sắc cai quản ngôi giáo đường San Domenico ở thành phố Ancona miền trung Italia. 

Ông đã đạt tới đỉnh cao của sự bi tráng, khiến ngay cả họa sĩ lỗi lạc Tintoretto (1518-1594) - một trong những cây cọ hàng đầu trong lịch sử hội họa thế giới - cũng phải công nhận rằng “chịu... không thể thực hiện nổi”.

Quang Long (theo The Times)

Các tin khác

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Việt Nam đã tạo lập ngày càng nhiều dữ liệu số về di sản, nhưng phần lớn vẫn phân tán, thiếu liên thông và chưa được khai thác như một nguồn lực. Chuyển từ những bản sao số rời rạc sang hạ tầng tri thức dùng chung vì thế là điều kiện để di sản tiếp tục tạo ra giá trị cho nghiên cứu, giáo dục, sáng tạo và cộng đồng.

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Trước đà lao dốc của đồng yen, Mỹ đã ra tay hỗ trợ Nhật Bản sau gần 3 thập kỷ, đánh dấu động thái phối hợp hiếm hoi giữa lúc những tác động từ tỷ giá ngày càng lan rộng.

Các nghệ sĩ trẻ với tư duy mới mẻ mang đến sức sống mới cho làng nghề.

Tái sinh di sản làng nghề

Hà Nội sở hữu hơn 1.300 làng nghề. Thế nhưng, nhiều làng nghề đang đứng trước nguy cơ mai một vì thiếu thị trường, thiếu người kế nghiệp và thiếu không gian để kể câu chuyện của mình. Trước thềm Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, những người trẻ đã chọn làng nghề làm chất liệu sáng tạo, mở ra một cách tiếp cận mới, tái sinh di sản làng nghề…

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Những pho tượng, sắc phong trong đình chùa đến những cấu kiện nguyên gốc của các công trình cổ, nhiều di sản đang trở thành mục tiêu của nạn trộm cắp ngày càng tinh vi, táo tợn. Mỗi cổ vật bị thất lạc không chỉ là mất đi một tài sản quý giá, mà còn là sự đứt gãy một phần ký ức lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Trước đòi hỏi của kỷ nguyên phát triển mới, thể thao Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt chiến lược: chuyển đổi mạnh mẽ từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại và thương mại hóa chuyên nghiệp. Nâng cao năng lực tổ chức sự kiện không chỉ là thước đo điều hành, mà còn là chìa khóa mở ra không gian kinh tế thể thao đầy tiềm năng.

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Khi “The Odyssey” - bộ phim điện ảnh lấy cảm hứng từ sử thi kinh điển của Homer công bố dàn diễn viên, lựa chọn của đạo diễn Christopher Nolan tựa như “quả táo bất hòa”, tạo ra những luồng tranh luận sôi nổi, độc giả lan tỏa những bài viết phân tích, so sánh với nguyên tác sử thi. Cùng thời gian, điện ảnh Việt Nam dậy sóng khi công bố Tăng Thanh Hà vào vai Nam Phương Hoàng hậu. Tại sao đạo diễn lại thích đảo lộn những hình mẫu vốn đã quá đỗi quen thuộc và thành công từ nguyên tác? Liệu việc tuân thủ tuyệt đối tác phẩm gốc có phải “lá bùa hộ mệnh”, hay sự phóng tác dũng cảm mới giúp tác phẩm đến gần hơn với thế hệ khán giả mới?

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 8 năm 2026 đang diễn ra tại Hà Nội, mở ra một không gian đối thoại đa chiều của nghệ thuật đương đại, phản ánh tiếng nói của những người trẻ trước cuộc sống và những thay đổi của thời cuộc. Tuy nhiên, hơn cả một kỳ liên hoan, mỹ thuật trẻ cần có một chiến lược phát triển dài hạn trong thời gian tới.

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ cơ sở pháp lý của nhiều mức thuế quan, Chính phủ Mỹ phải hoàn hàng chục tỷ USD cho doanh nghiệp nhập khẩu, gây ra hậu quả ngân sách tháng 6/2026 thâm hụt 120 tỷ USD.

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Thời gian gần đây, nhiều bộ phim có chất liệu từ những chuyên án và nguyên mẫu có thật trong lực lượng CAND đã được đưa vào sản xuất. Những tác phẩm điện ảnh ấy không chỉ mang đến những câu chuyện chân thực, giàu tính nhân văn, tái hiện sinh động cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh Tổ quốc mà còn khắc họa bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh của các chiến sĩ Công an trong nhiều giai đoạn lịch sử.

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Trong thể thao thành tích cao, mỗi tấm huy chương không chỉ được quyết định ở khoảnh khắc thi đấu, mà được vun đắp từ rất sớm: từ khâu phát hiện năng khiếu, lựa chọn môn phù hợp, xây dựng giáo án huấn luyện, tạo dựng môi trường rèn luyện cho đến bồi dưỡng bản lĩnh qua từng giải đấu. Với Thể thao Công an nhân dân (CAND), công tác đào tạo trẻ vì thế luôn mang ý nghĩa đặc biệt. Đó không chỉ là nhiệm vụ chuẩn bị lực lượng kế cận cho thể thao CAND, mà còn là sự đóng góp thiết thực vào thành tích chung của thể thao Việt Nam.

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Đầu năm 2026, khi xung đột Mỹ - Iran đẩy eo biển Hormuz vào tình trạng gián đoạn nghiêm trọng, nỗi lo của thế giới không chỉ là giá dầu, mà còn là chip bán dẫn.

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Những tấm thân vùi sâu dưới đất, nằm yên lặng hơn nửa thế kỷ, có những tình yêu không được viết bằng đám cưới, mà được viết bằng cả một đời chờ đợi. Đó là những thước phim chân thực và sống động nhất đã và đang diễn ra trong “chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Trong những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam ghi nhận bước tiến rõ rệt cả về quy mô thị trường lẫn năng lực sản xuất. Chất lượng hình ảnh, thiết kế mỹ thuật, diễn xuất hay tổ chức sản xuất ngày càng tiệm cận những chuẩn mực mới. Tuy nhiên, để một bộ phim không chỉ thành công trong nước mà còn có thể bước ra các liên hoan phim, thị trường phát hành quốc tế, điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở kịch bản. Những câu chuyện giàu bản sắc Việt Nam cần được kể bằng một ngôn ngữ điện ảnh đủ sức tạo đồng cảm với khán giả toàn cầu.

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

Chỉ cần vài thao tác không quá 10 phút trên điện thoại, người lao động có thể nhận trước tiền lương nhờ những lời quảng cáo "0% lãi suất", "giải ngân trong 5 phút". Nhưng phía sau sự tiện lợi ấy là các khoản phí phát sinh mà người lao động chỉ biết khi đã nhận tiền và khả năng vi phạm pháp luật, nguy cơ phụ thuộc tài chính và nếu không tỉnh táo thì rất khó để phân biệt giữa dịch vụ ứng lương với hoạt động cấp tín dụng.

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Những đợt nắng nóng cực đoan đang hoành hành tại châu Âu không chỉ là vấn đề thời tiết hay môi trường, mà ngày càng hiện rõ như một thách thức kinh tế, đe dọa tới tốc độ tăng trưởng GDP và gây ra khó khăn cho mọi mặt đời sống.