Tăng tốc xu hướng phi USD hóa

Vị thế “bá chủ” của đồng USD cho đến nay vẫn không thể phủ nhận, cả trong Giỏ tiền quốc tế (SDR), và trong các giao dịch toàn cầu nói chung, tuy nhiên, nền tảng của đồng tiền này đang lung lay. Xu hướng “phi USD hóa” đã bắt đầu.

Sự thống trị của USD

Đồng USD được sử dụng trong hầu hết các thanh toán, giao dịch ngoại hối và tài sản dự trữ. Không quá khi nhìn nhận Cục Dự trữ Liên bang Mỹ  (FED) như ngân hàng trung ương của thế giới. Chính sách tiền tệ của FED có tác động mạnh tới các chu kỳ chính sách tiền tệ toàn cầu và sự biến động của lãi suất tạo ra hiệu ứng thủy triều lên hoặc xuống đối với thanh khoản đồng USD toàn cầu. Trong năm 2022, đồng USD trên đà tăng giá, thậm chí lập kỷ lục trong 20 năm trở lại đây, trong khi nhiều loại tiền khác như euro, yen Nhật,… sụt giá.

Tăng tốc xu hướng phi USD hóa -0
Đa dạng hóa dự trữ ngoại hối sẽ là hướng đi ngày càng phổ biến.

Ngân hàng Thanh toán quốc tế (BIS) công bố số liệu cho thấy hiện USD chiếm 40,4% thanh toán quốc tế, 88,3% giao dịch ngoại hối, 45,1% trái phiếu quốc tế, 41,73% giỏ tiền quốc tế (SDR) và 59,23% dự trữ ngoại hối toàn cầu, ước tính khoảng 7 nghìn tỷ USD.

Những biến động theo chu kỳ của USD đã dẫn đến những thay đổi mạnh mẽ trên thị trường tỷ giá hối đoái toàn cầu. Và ở chiều ngược lại, chính điều này cũng đã làm xáo trộn hệ thống tài chính và kinh tế vĩ mô của các quốc gia, dẫn đến nguy cơ khủng hoảng tài chính thường xuyên.

Lịch sử không còn lặp lại?

Lịch sử cho thấy rằng các chu kỳ đồng USD mạnh thường trùng với quá trình USD hóa. Tuy nhiên, khác với những gì từng diễn ra trong quá khứ, chu kỳ hiện tại không đi kèm với quá trình này, mà ngược lại: giai đoạn phi USD hóa.

Lạm dụng các biện pháp trừng phạt tài chính ít nhiều đã, đang và sẽ tiếp tục làm suy yếu nghiêm trọng uy tín của đồng USD, nguyên nhân gốc rễ của quá trình phi USD hóa. Tất nhiên, xu hướng này đã nhen nhóm từ lâu, song nhiều diễn biến suốt vài năm trở lại đây, do ảnh hưởng từ dịch COVID-19, khủng hoảng Nga-Ukraine, mâu thuẫn giữa Nga và phương Tây, cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung,… làm mạnh mẽ hơn những động lực tách khỏi hệ thống thanh toán bằng USD, bán tháo trái phiếu kho bạc của Mỹ, hay thậm chí là xu hướng dự trữ vàng và hạn chế các khoản thanh toán bằng USD.

Trong số kể trên, xung đột Nga-Ukraine và các biện pháp trừng phạt tài chính chưa từng có tiền lệ được áp đặt sau đó đã trở thành tác nhân thúc đẩy mạnh mẽ quá trình phi USD hóa. Vũ khí hóa tài chính không chỉ phủ bóng đen sự ổn định và độ tin cậy của trật tự tiền tệ và tài chính quốc tế, mà còn xáo trộn nguyên tắc hoạt động của các thị trường tài chính quốc tế khi họ không còn tuân theo nguyên tắc trung lập. Tài sản thuộc sở hữu của các quốc gia có chủ quyền không còn là là thứ “bất khả xâm phạm”. Nhiều tranh cãi đã nảy sinh quanh những chuyển động này, khi hệ thống tài chính mà Mỹ kiểm soát (SWIFT có thể xem là một ví dụ) dường như trở thành một công cụ của chủ nghĩa đơn phương, khiến USD tự hạ thấp vị thế vốn được xem là tài sản phi rủi ro. Về lâu dài, đây chính là mầm mống cho những xói mòn nghiêm trọng với uy tín của đồng USD.

Khi “ngôi vương” lung lay

Xét ở quy mô toàn cầu, ngày càng có nhiều “chủ nợ” ở nước ngoài - không chỉ Nhật Bản, Trung Quốc và Nga - không ngừng thoái vốn khỏi các khoản nợ của Mỹ. Theo Reuters và Thời báo Hoàn cầu, số liệu tháng 10/2022 cho thấy khoản nợ của Mỹ mà Nhật Bản nắm giữ đã giảm xuống còn khoảng 1,12 nghìn tỷ USD, mức thấp nhất trong 3 năm trở lại đây. Tổng số nợ của Mỹ mà Trung Quốc nắm giữ là 933,6 tỷ USD, thấp hơn đáng kể so với con số 1,32 nghìn tỷ USD cách đây khoảng 10 năm. Saudi Arabia đã bán khoản nợ tích lũy trị giá 62 tỷ USD của Mỹ từ năm 2020, mức bán tháo tổng cộng là 35%, và từ năm 2021 bắt đầu đẩy mạnh việc bán tháo các khoản nợ của Mỹ. Một phần nguyên nhân của các động thái này được cho là để phản ứng Đạo luật NOPEC, cho phép khởi kiện chống độc quyền đối với các nhà sản xuất dầu mỏ thuộc Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC). Riyadh cũng đã tuyên bố không sử dụng USD trong các giao dịch dầu mỏ để ngăn chặn NOPEC.

Những rạn nứt trên “chiếc ngai” của đồng USD ngày càng rõ nét hơn

Trong khi đó, nhiều hệ thống dàn xếp thương mại toàn cầu thay thế hệ thống mà USD thống trị đang dần thành hình. Xu hướng phát triển các hệ thống thanh toán độc lập, nhằm tạo ra các lựa chọn khác ngoài những gì mà Mỹ thâu tóm có động lực đáng kể từ nhiều nền kinh tế đang hoặc đã phát triển. Lấy ví dụ, vào năm 2019, Anh, Pháp và Đức, đã thành lập Công cụ Hỗ trợ trao đổi thương mại (INSTEX), được thiết kế để tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch không sử dụng USD và không phải thông qua SWIFT, qua đó tránh được các biện pháp trừng phạt của Mỹ, chẳng hạn như với Iran. Ấn Độ cũng đã thiết lập một cơ chế thanh toán bằng đồng rupee phục vụ thương mại quốc tế để giảm sự phụ thuộc vào USD.

Hệ thống thanh toán MIR mới của Nga, một lựa chọn khác thay thế SWIFT và MasterCard, đã có những bước tiến đáng kể. Tháng 11-2022, Nga quyết định tiến thêm một bước và kêu gọi tất cả các quốc gia thành viên của khối BRICS và đối tác xem xét khả năng thiết lập một hệ thống thương mại chung. Nhiều thông tin cho thấy Nga cũng đang bắt đầu thử nghiệm thanh toán quốc tế bằng tiền kỹ thuật số với các doanh nghiệp. Đà phát triển của Nga càng nhiều động lực từ sự hậu thuẫn từ các đối tác lớn như Trung Quốc.

Hội nghị thượng đỉnh đầu tiên của Hội đồng Hợp tác các quốc gia Arab-Trung Quốc-vùng Vịnh thượng tuần tháng 12/2022 đã đạt được đồng thuận chiến lược để phát triển cơ chế sử dụng đồng nhân dân tệ cho thương mại dầu khí.

Quá trình phi USD hóa trong hệ thống tiền tệ dự trữ quốc tế sẽ tiếp tục tăng tốc. Năm nay, Ngân hàng Israel bắt đầu đa dạng hóa dự trữ ngoại hối và chuẩn bị giảm tỷ lệ dự trữ USD 66,5% xuống 61%. Tất cả những điều này cho thấy quá trình phi USD hóa đang tăng tốc cả về chiều sâu và chiều rộng.

Thực tế, sự hình thành của các hệ thống thanh toán thương mại thay thế, đáp ứng nhu cầu tăng cường đối trọng với quyền bá chủ của một đồng tiền thống trị nào đó trong một thế giới phân cực như hiện nay có thể mở đường cho sự phát triển cân bằng của một hệ thống tiền tệ quốc tế đa cực.

Thái Hân (Tổng hợp)

Các tin khác

Sản xuất chip suy giảm, kinh tế châu Á chịu sức ép

Sản xuất chip suy giảm, kinh tế châu Á chịu sức ép

Kinh tế châu Á tiếp tục hưởng lợi từ nhu cầu chip và làn sóng đầu tư AI, song hoạt động sản xuất đang cho thấy dấu hiệu giảm đà tại nhiều thị trường lớn. IMF cảnh báo cú sốc năng lượng và khả năng đầu tư AI điều chỉnh có thể ảnh hưởng đến triển vọng tăng trưởng.

Bài toán dài hơi của ngành khảo cổ

Bài toán dài hơi của ngành khảo cổ

Khảo cổ học cung cấp tư liệu và căn cứ khoa học cho việc nhận diện, bảo tồn, phát huy di sản. Trong khi những nhiệm vụ ấy ngày càng cụ thể, ngành vẫn ít người theo học, nhiều địa phương thiếu nhân lực chuyên môn và điều kiện nghiên cứu còn hạn chế.

Đi chùa online để… tích điểm?

Đi chùa online để… tích điểm?

Từ xếp hàng vào chính điện ảo đến làm nhiệm vụ tích điểm “công đức”, trào lưu đi chùa online đang đan xen nhu cầu tìm bình an với trải nghiệm giải trí. Đại diện Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam nhìn nhận công nghệ có thể hỗ trợ tu học nhưng không thay thế hoàn toàn trải nghiệm tại chùa.

Triết lý "không đường lùi" ở Kashima Gakuen

Triết lý "không đường lùi" ở Kashima Gakuen

Bước chân vào kỳ tuyển sinh hàng năm tại trường THPT Kashima Gakuen, tỉnh Ibaraki đồng nghĩa với việc đặt cược tương lai vào cánh cửa duy nhất: trượt kỳ thi là ở nhà một năm. Không phương án dự phòng, không có chỗ cho sự thỏa hiệp. Suốt một phần tư thế kỷ, HLV Masato Suzuki và ban giám hiệu đã biến áp lực ấy thành sức mạnh, hình thành khả năng tự lập cho học sinh, từ đó trở thành bệ phóng cho hàng chục tuyển thủ bóng đá Nhật Bản đang tung hoành tại các sân cỏ châu Âu. Đây là câu chuyện tiêu biểu cho khái niệm "thể thao học đường Nhật Bản".

Nguy cơ mã độc từ phim ngắn AI

Nguy cơ mã độc từ phim ngắn AI

Phim ngắn AI (trí tuệ nhân tạo) đang “làm mưa, làm gió” trên thị trường đã thu hút một lượng lớn khán giả say mê theo dõi. Những thước phim do AI tạo ra đẹp mắt, kịch bản hư cấu, giật gân, lôi cuốn, tạo hiệu ứng thị giác mạnh và khơi gợi sự tò mò cho người xem. Đánh vào tâm lý này, mã độc được cài cắm vào nội dung dưới vỏ bọc xem quảng cáo, bấm link lạ, cơ hội trúng thưởng, nhận thẻ xem phim VIP… khiến người xem có nguy cơ tiền mất, dữ liệu cá nhân bị lộ và tài khoản bị chiếm đoạt.

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Quyết định từ Ban Tổ chức SEA Games 34 tại Malaysia về việc chốt 43 môn với 473 nội dung tranh huy chương đang tạo ra xáo trộn lớn với thể thao khu vực. Việc hàng loạt môn chủ lực như vật, đua thuyền, kickboxing, jujitsu và futsal nữ bị gạch tên khiến Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đứng trước nguy cơ mất hơn 20 HCV từ trước giờ xuất phát. Động thái này không chỉ đặt ra bài toán tái cơ cấu lực lượng khốc liệt mà còn buộc các nhà quản lý thể thao nước nhà phải tính toán lại chiến lược đầu tư cho chu kỳ mới.

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Lượng hóa dầu dư thừa từng giúp Trung Quốc giảm tác động từ cú sốc nguồn cung nay đang gần cạn, kéo theo sức ép tăng giá đối với nhựa, cao su, sơn và nhiều sản phẩm khác. Tuy nhiên, tình trạng dư thừa công suất khiến giới phân tích cho rằng áp lực này chỉ mang tính tạm thời.

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là “vùng trung gian” còn khá mờ nhạt nhưng có thể là “miền đất hứa” nhiều kỳ vọng của điện ảnh Việt. Không chỉ mang đến những bộ phim gần gũi, phù hợp với nhiều đối tượng khán giả, “vùng trung gian” còn ít được chú ý này đóng vai trò quan trọng đối với việc thúc đẩy tính đa dạng và sáng tạo của điện ảnh Việt Nam.

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Từ phim ảnh, bảo tàng đến các hoạt động trải nghiệm lịch sử, quân tư trang góp phần tạo nên hình hài cụ thể của một giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, theo một số nhóm sưu tầm, từ những năm 1980-2000, nhiều kỷ vật chiến tranh của Việt Nam được người nước ngoài mua lại, khiến việc tìm kiếm hiện vật gốc không hề dễ dàng. Với mong muốn tái hiện lịch sử, cộng đồng phục dựng quân phục đang dần hình thành, đặt ra vấn đề về sự kết nối với các thiết chế văn hóa chính thống để phát triển bền vững.

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Xe điện vốn thông dụng và thuận lợi trong tầng lớp học sinh, sinh viên thời gian gần đây trở thành trào lưu chế, độ cho những cuộc tranh hùng từ mạng xã hội ra xa lộ. Những quái xế tuổi teen với các vụ “bão đêm” trở thành “quả bom nổ chậm” hãi hùng ngoài đường phố…

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Nắm được phí phải trả khá cao khi mua hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) để phù phép cho hoạt động kinh doanh vật tư trôi nổi nên Lê Văn Hiền, sinh năm 1984, ngụ phường Tân Sơn Nhì, TP Hồ Chí Minh đã biến mình thành kẻ đi bán hóa đơn để thu lợi. Với mối quan hệ từ nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, Hiền nhanh chóng móc nối với nhiều đối tượng nhờ đứng tên thành lập, thuê và mua nhiều công ty để xuất bán khống hàng trăm ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi lên đến gần 20 ngàn tỷ đồng, thu lợi bất chính số tiền lớn. Mặc dù che đậy rất kỹ, nhưng tất cả hoạt động phạm tội của đối tượng đã bị cơ quan Công an phát hiện và xử lý trước pháp luật.

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Phải đến sát thời điểm trái bóng lăn trong trận mở màn của đội tuyển Việt Nam vào ngày 26/9/2026, câu chuyện bản quyền truyền hình FIFA ASEAN Cup 2026 mới chính thức ngã ngũ sau những cuộc đấu trí nghẹt thở. Mức giá chào bán ban đầu lên tới 3 triệu USD đã vấp phải cái lắc đầu kiên quyết từ các nhà đài trong nước, buộc đối tác phân phối phải nhượng bộ hạ giá. Không còn cảnh mua bằng mọi giá hay nhờ cậy dòng tiền giải cứu, thị trường truyền hình Việt Nam đang xác lập một bước ngoặt tư duy: liên minh chia sẻ chi phí để hướng tới sự bền vững.

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Một tập phim ngắn AI chỉ dài vài phút, nhưng tình tiết liên tục bị bỏ lửng có thể giữ người xem từ tối đến gần sáng. Từ đoạn xem miễn phí trên mạng xã hội, họ được dẫn sang ứng dụng và trả tiền để biết kết cục. Khi phim được sản xuất hàng loạt và xuất hiện dày đặc trên dòng đề xuất, trách nhiệm bảo vệ khán giả phải được đặt ra với cả người làm phim, đơn vị phát hành và nền tảng phân phối.

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Tại cảng Nagoya những ngày trung tuần tháng 9/2026, Asiad 20 phô diễn diện mạo chưa từng có: không xây làng VĐV triệu đô, không để lại những khối bê tông bỏ hoang. Bằng tư duy tối ưu chi phí và tính toán thực dụng điển hình, người Nhật biến siêu du thuyền cùng tổ hợp nhà gỗ lắp ghép ven biển thành nơi lưu trú cho hàng ngàn VĐV châu Á.

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Từ những chiếc đèn lồng, con giống ngựa, voi từng hiện diện trong ký ức nhiều thế hệ, những người trẻ hôm nay đang tìm cách phục dựng, làm mới và đưa đồ chơi Trung thu truyền thống trở lại đời sống. Họ không chỉ giữ lại một món đồ chơi, mà đang tìm cách nối lại một mạch văn hóa giữa quá khứ và hiện tại.

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.