Tăng tốc xu hướng phi USD hóa

Vị thế “bá chủ” của đồng USD cho đến nay vẫn không thể phủ nhận, cả trong Giỏ tiền quốc tế (SDR), và trong các giao dịch toàn cầu nói chung, tuy nhiên, nền tảng của đồng tiền này đang lung lay. Xu hướng “phi USD hóa” đã bắt đầu.

Sự thống trị của USD

Đồng USD được sử dụng trong hầu hết các thanh toán, giao dịch ngoại hối và tài sản dự trữ. Không quá khi nhìn nhận Cục Dự trữ Liên bang Mỹ  (FED) như ngân hàng trung ương của thế giới. Chính sách tiền tệ của FED có tác động mạnh tới các chu kỳ chính sách tiền tệ toàn cầu và sự biến động của lãi suất tạo ra hiệu ứng thủy triều lên hoặc xuống đối với thanh khoản đồng USD toàn cầu. Trong năm 2022, đồng USD trên đà tăng giá, thậm chí lập kỷ lục trong 20 năm trở lại đây, trong khi nhiều loại tiền khác như euro, yen Nhật,… sụt giá.

Tăng tốc xu hướng phi USD hóa -0
Đa dạng hóa dự trữ ngoại hối sẽ là hướng đi ngày càng phổ biến.

Ngân hàng Thanh toán quốc tế (BIS) công bố số liệu cho thấy hiện USD chiếm 40,4% thanh toán quốc tế, 88,3% giao dịch ngoại hối, 45,1% trái phiếu quốc tế, 41,73% giỏ tiền quốc tế (SDR) và 59,23% dự trữ ngoại hối toàn cầu, ước tính khoảng 7 nghìn tỷ USD.

Những biến động theo chu kỳ của USD đã dẫn đến những thay đổi mạnh mẽ trên thị trường tỷ giá hối đoái toàn cầu. Và ở chiều ngược lại, chính điều này cũng đã làm xáo trộn hệ thống tài chính và kinh tế vĩ mô của các quốc gia, dẫn đến nguy cơ khủng hoảng tài chính thường xuyên.

Lịch sử không còn lặp lại?

Lịch sử cho thấy rằng các chu kỳ đồng USD mạnh thường trùng với quá trình USD hóa. Tuy nhiên, khác với những gì từng diễn ra trong quá khứ, chu kỳ hiện tại không đi kèm với quá trình này, mà ngược lại: giai đoạn phi USD hóa.

Lạm dụng các biện pháp trừng phạt tài chính ít nhiều đã, đang và sẽ tiếp tục làm suy yếu nghiêm trọng uy tín của đồng USD, nguyên nhân gốc rễ của quá trình phi USD hóa. Tất nhiên, xu hướng này đã nhen nhóm từ lâu, song nhiều diễn biến suốt vài năm trở lại đây, do ảnh hưởng từ dịch COVID-19, khủng hoảng Nga-Ukraine, mâu thuẫn giữa Nga và phương Tây, cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung,… làm mạnh mẽ hơn những động lực tách khỏi hệ thống thanh toán bằng USD, bán tháo trái phiếu kho bạc của Mỹ, hay thậm chí là xu hướng dự trữ vàng và hạn chế các khoản thanh toán bằng USD.

Trong số kể trên, xung đột Nga-Ukraine và các biện pháp trừng phạt tài chính chưa từng có tiền lệ được áp đặt sau đó đã trở thành tác nhân thúc đẩy mạnh mẽ quá trình phi USD hóa. Vũ khí hóa tài chính không chỉ phủ bóng đen sự ổn định và độ tin cậy của trật tự tiền tệ và tài chính quốc tế, mà còn xáo trộn nguyên tắc hoạt động của các thị trường tài chính quốc tế khi họ không còn tuân theo nguyên tắc trung lập. Tài sản thuộc sở hữu của các quốc gia có chủ quyền không còn là là thứ “bất khả xâm phạm”. Nhiều tranh cãi đã nảy sinh quanh những chuyển động này, khi hệ thống tài chính mà Mỹ kiểm soát (SWIFT có thể xem là một ví dụ) dường như trở thành một công cụ của chủ nghĩa đơn phương, khiến USD tự hạ thấp vị thế vốn được xem là tài sản phi rủi ro. Về lâu dài, đây chính là mầm mống cho những xói mòn nghiêm trọng với uy tín của đồng USD.

Khi “ngôi vương” lung lay

Xét ở quy mô toàn cầu, ngày càng có nhiều “chủ nợ” ở nước ngoài - không chỉ Nhật Bản, Trung Quốc và Nga - không ngừng thoái vốn khỏi các khoản nợ của Mỹ. Theo Reuters và Thời báo Hoàn cầu, số liệu tháng 10/2022 cho thấy khoản nợ của Mỹ mà Nhật Bản nắm giữ đã giảm xuống còn khoảng 1,12 nghìn tỷ USD, mức thấp nhất trong 3 năm trở lại đây. Tổng số nợ của Mỹ mà Trung Quốc nắm giữ là 933,6 tỷ USD, thấp hơn đáng kể so với con số 1,32 nghìn tỷ USD cách đây khoảng 10 năm. Saudi Arabia đã bán khoản nợ tích lũy trị giá 62 tỷ USD của Mỹ từ năm 2020, mức bán tháo tổng cộng là 35%, và từ năm 2021 bắt đầu đẩy mạnh việc bán tháo các khoản nợ của Mỹ. Một phần nguyên nhân của các động thái này được cho là để phản ứng Đạo luật NOPEC, cho phép khởi kiện chống độc quyền đối với các nhà sản xuất dầu mỏ thuộc Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC). Riyadh cũng đã tuyên bố không sử dụng USD trong các giao dịch dầu mỏ để ngăn chặn NOPEC.

Những rạn nứt trên “chiếc ngai” của đồng USD ngày càng rõ nét hơn

Trong khi đó, nhiều hệ thống dàn xếp thương mại toàn cầu thay thế hệ thống mà USD thống trị đang dần thành hình. Xu hướng phát triển các hệ thống thanh toán độc lập, nhằm tạo ra các lựa chọn khác ngoài những gì mà Mỹ thâu tóm có động lực đáng kể từ nhiều nền kinh tế đang hoặc đã phát triển. Lấy ví dụ, vào năm 2019, Anh, Pháp và Đức, đã thành lập Công cụ Hỗ trợ trao đổi thương mại (INSTEX), được thiết kế để tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch không sử dụng USD và không phải thông qua SWIFT, qua đó tránh được các biện pháp trừng phạt của Mỹ, chẳng hạn như với Iran. Ấn Độ cũng đã thiết lập một cơ chế thanh toán bằng đồng rupee phục vụ thương mại quốc tế để giảm sự phụ thuộc vào USD.

Hệ thống thanh toán MIR mới của Nga, một lựa chọn khác thay thế SWIFT và MasterCard, đã có những bước tiến đáng kể. Tháng 11-2022, Nga quyết định tiến thêm một bước và kêu gọi tất cả các quốc gia thành viên của khối BRICS và đối tác xem xét khả năng thiết lập một hệ thống thương mại chung. Nhiều thông tin cho thấy Nga cũng đang bắt đầu thử nghiệm thanh toán quốc tế bằng tiền kỹ thuật số với các doanh nghiệp. Đà phát triển của Nga càng nhiều động lực từ sự hậu thuẫn từ các đối tác lớn như Trung Quốc.

Hội nghị thượng đỉnh đầu tiên của Hội đồng Hợp tác các quốc gia Arab-Trung Quốc-vùng Vịnh thượng tuần tháng 12/2022 đã đạt được đồng thuận chiến lược để phát triển cơ chế sử dụng đồng nhân dân tệ cho thương mại dầu khí.

Quá trình phi USD hóa trong hệ thống tiền tệ dự trữ quốc tế sẽ tiếp tục tăng tốc. Năm nay, Ngân hàng Israel bắt đầu đa dạng hóa dự trữ ngoại hối và chuẩn bị giảm tỷ lệ dự trữ USD 66,5% xuống 61%. Tất cả những điều này cho thấy quá trình phi USD hóa đang tăng tốc cả về chiều sâu và chiều rộng.

Thực tế, sự hình thành của các hệ thống thanh toán thương mại thay thế, đáp ứng nhu cầu tăng cường đối trọng với quyền bá chủ của một đồng tiền thống trị nào đó trong một thế giới phân cực như hiện nay có thể mở đường cho sự phát triển cân bằng của một hệ thống tiền tệ quốc tế đa cực.

Thái Hân (Tổng hợp)

Các tin khác

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Việt Nam đã tạo lập ngày càng nhiều dữ liệu số về di sản, nhưng phần lớn vẫn phân tán, thiếu liên thông và chưa được khai thác như một nguồn lực. Chuyển từ những bản sao số rời rạc sang hạ tầng tri thức dùng chung vì thế là điều kiện để di sản tiếp tục tạo ra giá trị cho nghiên cứu, giáo dục, sáng tạo và cộng đồng.

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Trước đà lao dốc của đồng yen, Mỹ đã ra tay hỗ trợ Nhật Bản sau gần 3 thập kỷ, đánh dấu động thái phối hợp hiếm hoi giữa lúc những tác động từ tỷ giá ngày càng lan rộng.

Các nghệ sĩ trẻ với tư duy mới mẻ mang đến sức sống mới cho làng nghề.

Tái sinh di sản làng nghề

Hà Nội sở hữu hơn 1.300 làng nghề. Thế nhưng, nhiều làng nghề đang đứng trước nguy cơ mai một vì thiếu thị trường, thiếu người kế nghiệp và thiếu không gian để kể câu chuyện của mình. Trước thềm Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, những người trẻ đã chọn làng nghề làm chất liệu sáng tạo, mở ra một cách tiếp cận mới, tái sinh di sản làng nghề…

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Những pho tượng, sắc phong trong đình chùa đến những cấu kiện nguyên gốc của các công trình cổ, nhiều di sản đang trở thành mục tiêu của nạn trộm cắp ngày càng tinh vi, táo tợn. Mỗi cổ vật bị thất lạc không chỉ là mất đi một tài sản quý giá, mà còn là sự đứt gãy một phần ký ức lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Trước đòi hỏi của kỷ nguyên phát triển mới, thể thao Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt chiến lược: chuyển đổi mạnh mẽ từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại và thương mại hóa chuyên nghiệp. Nâng cao năng lực tổ chức sự kiện không chỉ là thước đo điều hành, mà còn là chìa khóa mở ra không gian kinh tế thể thao đầy tiềm năng.

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Khi “The Odyssey” - bộ phim điện ảnh lấy cảm hứng từ sử thi kinh điển của Homer công bố dàn diễn viên, lựa chọn của đạo diễn Christopher Nolan tựa như “quả táo bất hòa”, tạo ra những luồng tranh luận sôi nổi, độc giả lan tỏa những bài viết phân tích, so sánh với nguyên tác sử thi. Cùng thời gian, điện ảnh Việt Nam dậy sóng khi công bố Tăng Thanh Hà vào vai Nam Phương Hoàng hậu. Tại sao đạo diễn lại thích đảo lộn những hình mẫu vốn đã quá đỗi quen thuộc và thành công từ nguyên tác? Liệu việc tuân thủ tuyệt đối tác phẩm gốc có phải “lá bùa hộ mệnh”, hay sự phóng tác dũng cảm mới giúp tác phẩm đến gần hơn với thế hệ khán giả mới?

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 8 năm 2026 đang diễn ra tại Hà Nội, mở ra một không gian đối thoại đa chiều của nghệ thuật đương đại, phản ánh tiếng nói của những người trẻ trước cuộc sống và những thay đổi của thời cuộc. Tuy nhiên, hơn cả một kỳ liên hoan, mỹ thuật trẻ cần có một chiến lược phát triển dài hạn trong thời gian tới.

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ cơ sở pháp lý của nhiều mức thuế quan, Chính phủ Mỹ phải hoàn hàng chục tỷ USD cho doanh nghiệp nhập khẩu, gây ra hậu quả ngân sách tháng 6/2026 thâm hụt 120 tỷ USD.

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Thời gian gần đây, nhiều bộ phim có chất liệu từ những chuyên án và nguyên mẫu có thật trong lực lượng CAND đã được đưa vào sản xuất. Những tác phẩm điện ảnh ấy không chỉ mang đến những câu chuyện chân thực, giàu tính nhân văn, tái hiện sinh động cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh Tổ quốc mà còn khắc họa bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh của các chiến sĩ Công an trong nhiều giai đoạn lịch sử.

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Trong thể thao thành tích cao, mỗi tấm huy chương không chỉ được quyết định ở khoảnh khắc thi đấu, mà được vun đắp từ rất sớm: từ khâu phát hiện năng khiếu, lựa chọn môn phù hợp, xây dựng giáo án huấn luyện, tạo dựng môi trường rèn luyện cho đến bồi dưỡng bản lĩnh qua từng giải đấu. Với Thể thao Công an nhân dân (CAND), công tác đào tạo trẻ vì thế luôn mang ý nghĩa đặc biệt. Đó không chỉ là nhiệm vụ chuẩn bị lực lượng kế cận cho thể thao CAND, mà còn là sự đóng góp thiết thực vào thành tích chung của thể thao Việt Nam.

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Đầu năm 2026, khi xung đột Mỹ - Iran đẩy eo biển Hormuz vào tình trạng gián đoạn nghiêm trọng, nỗi lo của thế giới không chỉ là giá dầu, mà còn là chip bán dẫn.

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Những tấm thân vùi sâu dưới đất, nằm yên lặng hơn nửa thế kỷ, có những tình yêu không được viết bằng đám cưới, mà được viết bằng cả một đời chờ đợi. Đó là những thước phim chân thực và sống động nhất đã và đang diễn ra trong “chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Trong những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam ghi nhận bước tiến rõ rệt cả về quy mô thị trường lẫn năng lực sản xuất. Chất lượng hình ảnh, thiết kế mỹ thuật, diễn xuất hay tổ chức sản xuất ngày càng tiệm cận những chuẩn mực mới. Tuy nhiên, để một bộ phim không chỉ thành công trong nước mà còn có thể bước ra các liên hoan phim, thị trường phát hành quốc tế, điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở kịch bản. Những câu chuyện giàu bản sắc Việt Nam cần được kể bằng một ngôn ngữ điện ảnh đủ sức tạo đồng cảm với khán giả toàn cầu.

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

Chỉ cần vài thao tác không quá 10 phút trên điện thoại, người lao động có thể nhận trước tiền lương nhờ những lời quảng cáo "0% lãi suất", "giải ngân trong 5 phút". Nhưng phía sau sự tiện lợi ấy là các khoản phí phát sinh mà người lao động chỉ biết khi đã nhận tiền và khả năng vi phạm pháp luật, nguy cơ phụ thuộc tài chính và nếu không tỉnh táo thì rất khó để phân biệt giữa dịch vụ ứng lương với hoạt động cấp tín dụng.

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Những đợt nắng nóng cực đoan đang hoành hành tại châu Âu không chỉ là vấn đề thời tiết hay môi trường, mà ngày càng hiện rõ như một thách thức kinh tế, đe dọa tới tốc độ tăng trưởng GDP và gây ra khó khăn cho mọi mặt đời sống.