Nhấn mạnh về sự cần thiết chủ trương đầu tư 3 dự án xây dựng đường bộ cao tốc, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, ngày 25/10/2026, Chính phủ đã trình Quốc hội xem xét quyết định chủ trương đầu tư 3 dự án.
Việc sớm đầu tư 3 dự án nhằm hiện thực hóa chủ trương, định hướng của Đảng như chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã xác định đầu tư 3 tuyến cao tốc trong giai đoạn 2026-2030; Kết luận số 18 của Ban Chấp hành Trung ương xác định đến năm 2030 đưa vào sử dụng trên 5.000 km đường bộ cao tốc; Nghị quyết số 27 của Bộ Chính trị định hướng đầu tư các tuyến đường cao tốc: Hà Nội, Phú Thọ, Sơn La, Điện Biên, Bảo Hà, Lào Cai, Lai Châu và các tuyến đường bộ kết nối Đông - Tây.
Việc đầu tư 3 dự án còn đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng trong điều kiện quốc lộ hiện hữu có quy mô nhỏ, tiêu chuẩn kỹ thuật thấp, thường bị sạt trượt vào mùa mưa lũ.
Ngoài ra, việc sớm đầu tư 3 dự án cũng nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, từng bước hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc theo quy hoạch; thu hẹp khoảng cách phát triển vùng miền, xóa đói giảm nghèo cho đồng bào các dân tộc thiểu số.
Trình bày tóm tắt các báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban Kinh tế - Tài chính nhất trí với sự cần thiết đầu tư 3 dự án nêu trên với những lý do đã nêu tại Tờ trình của Chính phủ.
Ủy ban Kinh tế - Tài chính nhận thấy, các dự án được lập cơ bản phù hợp với chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế -xã hội của đất nước. Tuy nhiên, do đặc thù hướng tuyến trải dài qua địa hình miền núi phức tạp, Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý một số nội dung mâu thuẫn chồng chéo, chồng lấn trong quy hoạch riêng biệt tại từng dự án cần được Chính phủ chỉ đạo rà soát.
Đối với dự án Quảng Ngãi - Kon Tum, hướng tuyến dài 136 km cắt qua 6 vị trí quy hoạch, khai thác khoáng sản nhóm 3, nhóm 4, cần làm rõ mức độ chồng lấn và có phương án xử lý tài sản, khoáng sản phù hợp.
Đối với dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, hướng tuyến dài 179,5 km ảnh hưởng trực tiếp đến quy hoạch hạ tầng năng lượng, đi qua vùng quy hoạch 4 nhà máy điện mặt trời Mai Sơn 4, Mai Sơn 5, Mai Sơn 7, Yên Châu 4 và quy hoạch thủy điện Nậm Hét 1, Nậm Hét 2, Ủy ban Kinh tế và Tài chính yêu cầu rà soát kỹ tọa độ thiết kế để đảm bảo an toàn vận hành lưới điện và hồ chứa.
Đối với dự án Bảo Hà - Lai Châu, cần làm rõ lộ trình đầu tư đoạn còn lại đến cửa khẩu Ma Lù Thàng, tính đồng bộ với tuyến cao tốc CT12, quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp, thủy lợi…
Về hình thức đầu tư, Ủy ban Kinh tế và Tài chính thống nhất thực hiện 3 dự án theo hình thức đầu tư công. Kết quả tính toán sơ bộ cho thấy, phương án đầu tư theo phương thức đối tác công tư loại hợp đồng BOT đều không đảm bảo tính khả thi và tài chính do thời gian hoàn vốn quá dài hoặc không xác định được.
Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, để bảo đảm chất lượng và thời gian trình Quốc hội theo quy định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo, các cơ quan liên quan khẩn trương rà soát, tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, đặc biệt là ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội để hoàn thiện hồ sơ.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị tiếp tục rà soát phạm vi, hướng tuyến, cơ sở lựa chọn quy mô và phương án phân chia các dự án thành phần, bảo đảm phù hợp với quy hoạch, nâng cao hiệu quả khai thác quỹ đất; đồng thời làm rõ cơ chế điều phối giữa các dự án thành phần để bảo đảm tính đồng bộ trong triển khai, kết nối và khai thác.
Rà soát kỹ cơ sở xác định tổng mức đầu tư, đơn giá, định mức của các dự án; so sánh với những dự án tương tự và làm rõ nguyên nhân chênh lệch nếu có; cập nhật các yếu tố chi phí có khả năng biến động, làm rõ khả năng bố trí vốn của từng dự án, bảo đảm tính khả thi của phương án đầu tư 100% bằng vốn đầu tư công theo quy định của Luật Đầu tư công và Quyết định 189 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công.
Phó Chủ tịch Quốc hội cũng chú trọng việc nghiên cứu hoàn thiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và chuyển mục đích sử dụng đất, rừng, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và doanh nghiệp; bảo đảm làm rõ điều kiện triển khai dự án, đặc biệt là khả năng cung ứng vật liệu xây dựng; chủ động xây dựng phương án tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, bảo đảm tiến độ và chất lượng của các dự án.
Tiếp tục rà soát, đánh giá cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn, sự cần thiết và tính khả thi của từng cơ chế, chính sách đặc thù cho dự án; chỉ đề xuất những chính sách thực sự cần thiết, xác định rõ phạm vi áp dụng, thẩm quyền quyết định, trách nhiệm tổ chức thực hiện và quy định cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ, bảo đảm công khai, minh bạch, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực và thất thoát, lãng phí.
Đối với dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La, rà soát việc phân chia, điều phối các dự án thành phần, bảo đảm triển khai và khai thác đồng bộ; đánh giá rõ cơ sở pháp lý, phạm vi, thời gian áp dụng, khả năng tạo nguồn và tác động ngân sách đối với đề xuất cơ chế đặc thù cho phép tỉnh giữ lại 100% số tiền sử dụng đất tại các địa bàn có dự án đi qua.
Phát biểu kết luận nội dung phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét cho ý kiến đối với dự án Nghị quyết về chủ trương đầu tư 3 dự án tại Kỳ họp thứ Hai sau khi được tiếp thu, chỉnh lý theo kết luận của phiên họp này. Cơ quan chủ trì soạn thảo chịu trách nhiệm toàn diện đối với việc tiếp thu, chỉnh lý và chất lượng của dự thảo nghị quyết; khẩn trương hoàn thiện hồ sơ gửi các đại biểu Quốc hội, bảo đảm tiến độ theo quy định.
