Ngày 2/11, tại TP Cần Thơ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Công an - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương tổ chức Hội nghị khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực phía Nam.
Đồng chí Hồ Quốc Dũng, Uỷ viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ dự và phát biểu chỉ đạo tại hội nghị.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu hội nghị phải mở đầu cho quá trình hành động quyết liệt, không dừng lại ở trao đổi, kiến nghị.
Tham dự hội nghị còn có các đồng chí Uỷ viên Trung ương Đảng: Trịnh Việt Hùng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Bộ Công an.
Theo Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, 9 tháng đầu năm, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng trưởng 4,02%; kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 56,3 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ.
Những tiến bộ về giống, công nghệ sinh học, cơ giới hóa, bảo quản, chế biến và truy xuất nguồn gốc đã góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất. Tuy nhiên, kết quả đạt được cũng đặt ra yêu cầu khai thác hiệu quả hơn tiềm năng, lợi thế và tìm kiếm dư địa tăng trưởng mới.
Khu vực phía Nam giữ vai trò quan trọng trong phát triển nông nghiệp hàng hóa, xuất khẩu và bảo đảm an ninh lương thực quốc gia. Riêng hai chuỗi tôm và cá tra đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 6,84 tỷ USD, chiếm 60,5% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản.
Dù có lợi thế về vùng nguyên liệu, chế biến và kết nối thị trường, tiềm năng của khu vực vẫn chưa được khai thác tương xứng. Tại hội nghị, các đại biểu tập trung phân tích tiềm năng, lợi thế, nhận diện những bất cập, điểm nghẽn cần tháo gỡ để KHCN, ĐMST và CĐS thực sự đi vào sản xuất, kinh doanh.
Nhận diện những điểm nghẽn
Với vai trò Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương, Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Bộ Công an nêu 3 nhóm vấn đề nổi bật trong phát triển KHCN, ĐMST và CĐS của ngành nông nghiệp.
Thứ nhất, tiềm năng, dư địa tăng trưởng lớn nhưng kết quả nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa khoa học, công nghệ chưa tương xứng. Theo số liệu kê khai của 34/34 địa phương, cả nước có 916 nhiệm vụ, gắn với 908 sản phẩm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; trong đó, 451 sản phẩm thuộc lĩnh vực nông nghiệp, chiếm 50%. Tuy nhiên, trong số này có 341 sản phẩm đang nghiên cứu, thử nghiệm, chỉ 11 sản phẩm được thương mại hóa, chiếm 2,4%.
Tại khu vực phía Nam, ĐBSCL là vùng trọng điểm về lúa gạo, thủy sản, cây ăn quả; Đông Nam Bộ có lợi thế về chăn nuôi công nghiệp, công nghệ sinh học, chế biến và logistics; Tây Nguyên, duyên hải Nam Trung Bộ có thế mạnh về cà phê, sầu riêng, hồ tiêu, cây công nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản biển.
Tuy nhiên, nhiều ngành hàng vẫn chủ yếu tạo giá trị từ sản xuất thô, trong khi các khâu giống, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, logistics và phát triển thị trường còn nhiều dư địa. Đây là những khâu cần tập trung ứng dụng KHCN, ĐMST và CĐS để nâng cao giá trị sản phẩm, thay vì chỉ mở rộng diện tích, tăng sản lượng.
Thứ hai, nhiều địa phương có lợi thế rõ rệt nhưng chưa giải quyết đồng bộ các điểm nghẽn về công nghệ, tổ chức sản xuất, chế biến và thị trường.
Thứ ba, nguồn lực đầu tư và năng lực nghiên cứu đã có nhưng chưa được kết nối hiệu quả để tạo ra sản phẩm thương mại, giá trị gia tăng. Theo số liệu của Bộ Tài chính, đến ngày 24/9, tổng kinh phí phân bổ cho các địa phương thực hiện nhiệm vụ KHCN, ĐMST và CĐS trên các lĩnh vực, trong đó có nông nghiệp, là 25.470 tỷ đồng; tuy nhiên, mới giải ngân 8.473 tỷ đồng, đạt 33,3%. Trong 451 sản phẩm nông nghiệp được các địa phương kê khai, doanh nghiệp, hợp tác xã chủ trì 50 sản phẩm, chiếm 11,1%; kinh phí ngoài ngân sách chiếm khoảng 24,1%.
Từ thực tế trên, Thứ trưởng Bộ Công an cho rằng, điểm nghẽn lớn hiện nay không chỉ nằm ở nguồn lực, công nghệ hay năng lực nghiên cứu, mà còn ở cơ chế tổ chức, kết nối các chủ thể cùng giải quyết bài toán tăng trưởng cụ thể. Việc triển khai chưa gắn chặt trách nhiệm của từng đơn vị với sản phẩm đầu ra và giá trị kinh tế thực tế; kết quả nghiên cứu chưa được chuyển giao, ứng dụng rộng rãi vào sản xuất.
Đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn
Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu hội nghị phải mở đầu cho quá trình hành động quyết liệt, không dừng lại ở trao đổi, kiến nghị. Các bộ, ngành phải tập trung giải quyết đến cùng những khó khăn, vướng mắc; xác định rõ nhiệm vụ, tiến độ và trách nhiệm thực hiện, tạo chuyển biến thực chất trong phát triển KHCN, ĐMST và CĐS ngành nông nghiệp.
Theo Phó Thủ tướng, nông nghiệp giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, song vẫn còn nhiều điểm nghẽn về công nghệ, nguyên liệu đầu vào, chế biến sâu, logistics và liên kết thị trường. Trong khi dư địa mở rộng diện tích ngày càng hạn chế, ngành nông nghiệp phải chuyển mạnh từ tăng trưởng theo chiều rộng sang nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng trên cơ sở ứng dụng khoa học, công nghệ. Hiệu quả sản xuất, năng lực cạnh tranh và thu nhập của người dân phải là thước đo thực chất.
Phó Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công Thương, Bộ Công an - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương và các bộ, ngành, địa phương rà soát toàn diện hiện trạng nghiên cứu, ứng dụng KHCN, ĐMST và CĐS trong nông nghiệp. Qua đó, xác định những bài toán lớn, cấp thiết, có tác động trực tiếp đến tăng trưởng và năng lực cạnh tranh; lựa chọn nhiệm vụ ưu tiên, khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, nghiên cứu thiếu gắn kết với nhu cầu sản xuất và thị trường.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần tập trung làm chủ các công nghệ về giống, thức ăn chăn nuôi, vaccine, thuốc bảo vệ thực vật, cơ giới hóa, chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, đổi mới cơ chế liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất theo chuỗi giá trị; xác định rõ mục tiêu, tiến độ, nguồn lực, địa chỉ ứng dụng và khả năng thương mại hóa đối với từng nhiệm vụ.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng là đẩy nhanh chuẩn hóa, kết nối và chia sẻ dữ liệu chuyên ngành; ưu tiên dữ liệu về đất đai, vùng trồng, cơ sở sản xuất, giống, vật tư nông nghiệp, chăn nuôi, thú y, thủy sản, lâm nghiệp, tài nguyên nước, khí hậu và môi trường. Các dữ liệu định danh chủ thể, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm dịch, kiểm nghiệm, chứng nhận chất lượng và lưu thông hàng hóa cần được kết nối, phục vụ quản lý, điều hành, truy xuất nguồn gốc và nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng nông sản. Cùng với đó, nghiên cứu, đề xuất xây dựng Sàn giao dịch nông sản quốc gia.
Bộ Công an tiếp tục phát huy vai trò phối hợp, kết nối, đôn đốc triển khai các nhiệm vụ về KHCN, ĐMST và CĐS; đồng thời, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm hành vi gian lận, vi phạm liên quan đến giống, thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và các lĩnh vực liên quan, góp phần bảo đảm môi trường sản xuất, kinh doanh lành mạnh.
Phó Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Khoa học và Công nghệ tập trung tháo gỡ vướng mắc về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ; hỗ trợ hoàn thiện những kết quả nghiên cứu có tiềm năng thương mại hóa. Các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp cần chủ động đăng ký nhiệm vụ, đề xuất giải pháp công nghệ gắn với yêu cầu thực tiễn.
Đối với các địa phương, lựa chọn từ 3-5 bài toán lớn, cấp thiết, gắn với lợi thế và năng lực cạnh tranh; xác định rõ mô hình liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ, xây dựng thương hiệu. Từng nhiệm vụ phải có đầu mối, thời hạn và trách nhiệm cụ thể, bảo đảm các kiến nghị được giải quyết đến cùng, tạo ra sản phẩm và hiệu quả thực chất.
