Quyền thừa kế của người Việt Nam định cư ở nước ngoài

Hỏi: Giả định Bà N xuất cảnh bất hợp pháp sang nước ngoài, hiện mang quốc tịch nước ngoài có được hưởng thừa kế tài sản, như đất đai (bất động sản) hay từ chối nhận di sản thừa kế không?

Luật sư Đặng Kim Ngân Hà, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh trả lời vấn đề này như sau (Thông tin có tính chất tham khảo, không dùng làm tài liệu trong tố tụng pháp luật):

Chia thừa kế là bất động sản đối với người Việt Nam định cư ở nước ngoài

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế là một quyền cơ bản của mỗi công dân và là việc chuyển dịch tài sản của người đã chết cho người còn sống, tài sản để lại được gọi là di sản. Mọi cá nhân đều có quyền hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật, bao gồm người Việt Nam định cư ở nước ngoài. Di sản thừa kế là đất đai (bất động sản) - là loại tài sản đặc biệt nên theo quy định của pháp luật Việt Nam, người Việt Nam định cư ở nước ngoài vẫn có thể được hưởng thừa kế tài sản của cha mẹ họ để lại tại Việt Nam. Tuy nhiên, việc có được đứng tên trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất này hay không, phải xét đến quy định pháp luật đất đai của Việt Nam về vấn đề này.

Đối với trường hợp cụ thể của bà N đã xuất cảnh bất hợp pháp sang nước ngoài, hiện mang quốc tịch nước ngoài và không thuộc đối tượng được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật, phần thừa kế của bà N được giải quyết như sau:

Căn cứ vào khoản 3, khoản 4 Điều 186 Luật Đất đai năm 2013:

''3. Trường hợp tất cả người nhận thừa kế quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất đều là người nước ngoài hoặc người Việt Nam định cư ở nước ngoài không thuộc đối tượng được mua nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam quy định tại khoản 1 Điều này thì người nhận thừa kế không được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất nhưng được chuyển nhượng hoặc được tặng cho quyền sử dụng đất thừa kế theo quy định sau đây:

a) Trong trường hợp chuyển nhượng quyền sử dụng đất thì người nhận thừa kế được đứng tên là bên chuyển nhượng trong hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất;

b) Trong trường hợp tặng cho quyền sử dụng đất thì người được tặng cho phải là đối tượng được quy định tại điểm e khoản 1 Điều 179 của Luật này và phù hợp với quy định của pháp luật về nhà ở, trong đó người nhận thừa kế được đứng tên là bên tặng cho trong hợp đồng hoặc văn bản cam kết tặng cho;

c) Trong trường hợp chưa chuyển nhượng hoặc chưa tặng cho quyền sử dụng đất thì người nhận thừa kế hoặc người đại diện có văn bản ủy quyền theo quy định nộp hồ sơ về việc nhận thừa kế tại cơ quan đăng ký đất đai để cập nhật vào Sổ địa chính.

4. Trường hợp trong số những người nhận thừa kế có người Việt Nam định cư ở nước ngoài không thuộc đối tượng được mua nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam còn những người khác thuộc diện được nhận thừa kế quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai mà chưa phân chia thừa kế quyền sử dụng đất cho từng người nhận thừa kế thì những người nhận thừa kế hoặc người đại diện có văn bản ủy quyền theo quy định nộp hồ sơ về việc nhận thừa kế tại cơ quan đăng ký đất đai để cập nhật vào sổ địa chính.

Sau khi giải quyết xong việc phân chia thừa kế thì cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất cho người thuộc đối tượng được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất; đối với người Việt Nam định cư ở nước ngoài không thuộc đối tượng được mua nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam thì phần thừa kế được giải quyết theo quy định tại khoản 3 Điều này.''

Như vậy, trường hợp này bà N vẫn được quyền chuyển nhượng hoặc tặng cho quyền sử dụng đất thừa kế mặc dù bà N không đủ điều kiện được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khi chia di sản thừa kế. Và việc tặng cho hoặc chuyển nhượng quyền sử dụng đất thừa kế phải tuân theo các quy định nêu trên.

Từ chối nhận di sản thừa kế

Quyền hưởng di sản của người thừa kế là quyền đương nhiên và từ chối nhận di sản thừa kế cũng được pháp luật xác định là một quyền, không ai có thể bị buộc phải nhận di sản, nếu không muốn. Quyền từ chối nhận di sản được mang tên gọi là khước từ quyền hưởng di sản. Theo đó, người thừa kế có thể khước từ quyền hưởng di sản, trừ trường hợp việc khước từ đó nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ của bản thân về tài sản.

Thực tiễn trước đây có nhiều sự bất cập tại Bộ luật Dân sự 1995 và Bộ luật Dân sự 2005 khi quy định việc từ chối nhận di sản phải được bày tỏ trong thời hạn sáu tháng kể từ ngày mở thừa kế, hết thời hạn sáu tháng kể từ thời điểm mở thừa kế, nếu người thừa kế không có văn bản từ chối hưởng di sản thì được coi là đồng ý nhận di sản thừa kế. Do đó, có rất nhiều trường hợp người thừa kế không biết về việc mở thừa kế khi định cư tại nước ngoài hoặc đi xa không có mặt tại địa điểm mở thừa kế nên không thực hiện được quyền từ chối trong thời hạn mà pháp luật quy định.

Để giải quyết sự hạn chế thời hạn từ chối nhận di sản thừa kế, Bộ luật dân sự 2015 quy định như sau:

''1. Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.

2. Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết.

3. Việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản.''

Cụ thể trường hợp bà N là người Việt Nam định cư ở nước ngoài và có nguyện vọng từ chối nhận di sản thừa kế tại Việt Nam, nguyện vọng này hoàn toàn phù hợp theo quy định pháp luật hiện hành. Bộ luật Dân sự năm 2015 không còn hạn chế quyền từ chối nhận di sản trong thời hạn sáu tháng kể từ thời điểm biết được thời điểm mở thừa kế hay từ thời điểm mở thừa kế như các văn bản quy phạm pháp luật trước đây.

Với cách quy định này, thời hạn từ chối có thể thay đổi theo từng trường hợp thừa kế, bởi thời hạn này phụ thuộc vào thời điểm phân chia di sản, mà thời điểm phân chia di sản thường do những người thừa kế thỏa thuận xác định mà hạn mức cuối cùng để yêu cầu phân chia di sản đối với động sản là 10 năm, đối với bất động sản là 30 năm kể từ thời điểm mở thừa kế. Tuy nhiên, người thừa kế vẫn có thể tiến hành phân chia ngay cả sau thời hạn luật định này khi họ đã thực hiện văn bản đồng thuận phân chia di sản và thỏa thuận sẽ tiến hành phân chia sau này.

Như vậy, để thực hiện nguyện vọng từ chối nhận di sản thừa kế khi đang định cư ở nước ngoài, bà N cần phải lập văn bản từ chối nhận di sản trước thời điểm phân chia di sản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết.

Đồng thời, bà N cần phải tiến hành thủ tục hợp pháp hóa văn bản từ chối nhận di sản thừa kế tại các cơ quan ngoại giao của Việt Nam ở nước mình đang định cư, những hồ sơ cơ bản cần chuẩn bị như sau:

1. Văn bản từ chối nhận di sản thừa kế theo hướng dẫn các cơ quan ngoại giao của Việt Nam ở nước mình đang định cư.

2. Bản sao giấy tờ tùy thân (Ví dụ: Hộ chiếu, Thẻ Công dân, Bằng lái xe, Trích lục Bộ giấy khai sanh cấp trước 1975, Thẻ căn cước cấp trước 1975, Sổ thông hành cấp trước 1975, Giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài cấp nếu trong đó có ghi người được cấp giấy tờ đó có quốc tịch gốc hoặc gốc Việt Nam (Vietnamese Native) – nếu có …).

3. Bản sao giấy tờ chứng minh quyền được thừa kế di sản tại Việt Nam.

PV

Các tin khác

Thủ tục cấp phiếu lý lịch tư pháp bản giấy

Thủ tục cấp phiếu lý lịch tư pháp bản giấy

Hỏi: Tôi đang làm thủ tục để xin xuất khẩu lao động và có nhu cầu xin cấp phiếu lý lịch tư pháp bản giấy. Xin hỏi thủ tục cấp phiếu lý lịch tư pháp bản giấy như thế nào? (Ngọc Hoa, tỉnh Phú Thọ)

Có được gia hạn hợp đồng lao động bằng phụ lục hợp đồng không?

Có được gia hạn hợp đồng lao động bằng phụ lục hợp đồng không?

Hỏi: Hợp đồng lao động giữa tôi và Công ty có thời hạn 2 năm, đến tháng 11 năm nay là hết thời hạn. Công ty muốn gia hạn hợp đồng lao động thêm 1 năm với tôi nên đề nghị tôi ký kết phụ lục hợp đồng lao động. Xin hỏi việc ký kết phụ lục gia hạn hợp đồng như vậy có đúng không? (Đỗ Nam, phường Ngô Quyền, TP Hải Phòng)

Hành vi cưỡng bức lao động bị xử phạt thế nào?

Hành vi cưỡng bức lao động bị xử phạt thế nào?

Hỏi: Tôi là công nhân đóng gói tại cơ sở sản xuất bánh kẹo. Để kịp giao hàng cho đối tác, chủ hộ kinh doanh ép buộc tôi và nhiều công nhân khác phải tăng ca mặc dù chúng tôi không đồng ý. Chủ hộ kinh doanh dọa nếu chúng tôi không tăng ca sẽ sa thải, không trả lương tháng cho chúng tôi. Xin hỏi, hành vi của chủ hộ kinh doanh có vi phạm pháp luật không? (Hải Thanh, phường Cầu Giấy, Hà Nội)

Muốn nhận trẻ bị bỏ rơi làm con nuôi cần điều kiện và giấy tờ gì?

Muốn nhận trẻ bị bỏ rơi làm con nuôi cần điều kiện và giấy tờ gì?

Hỏi: Đầu tháng 8/2026, khi chuẩn bị đi làm, tôi phát hiện trước cửa nhà có một em bé sơ sinh bị bỏ rơi. Tôi đã trình báo với chính quyền địa phương và được chính quyền tạm thời giao cháu bé cho gia đình tôi chăm sóc. Tôi muốn nhận nuôi cháu bé, xin hỏi điều kiện, thủ tục nhận nuôi cháu bé thế nào? (Ngọc Lan, phường Lê Chân, TP Hải Phòng)

Vi phạm hợp đồng đặt cọc vì trở ngại khách quan có bị phạt cọc không?

Vi phạm hợp đồng đặt cọc vì trở ngại khách quan có bị phạt cọc không?

Hỏi: Tôi nhận đặt cọc 500 triệu đồng để bán thửa đất được thừa kế. Theo hợp đồng, tôi phải hoàn tất thủ tục sổ đỏ đứng tên mình và ký hợp đồng chuyển nhượng đất trong 45 ngày. Tôi đã nộp hồ sơ đúng hạn nhưng cơ quan có thẩm quyền thông báo tạm dừng giải quyết để xác minh nguồn gốc đất nên thủ tục bị quá hạn. Bên đặt cọc yêu cầu tôi trả tiền cọc và khoản phạt cọc. Xin hỏi, theo quy định pháp luật, tôi có phải chịu phạt cọc không? (Phạm Hà, xã Ân Thi, tỉnh Hưng Yên)

Không cấp dưỡng nuôi con sau khi ly hôn có thể bị xử lý hình sự?

Không cấp dưỡng nuôi con sau khi ly hôn có thể bị xử lý hình sự?

Hỏi: Tôi và chồng đã ly hôn từ tháng 8/2024, chúng tôi thống nhất, tôi nuôi hai con và hằng tháng chồng cũ chu cấp 10 triệu đồng. Tuy nhiên, anh chỉ chu cấp 3 tháng đầu sau khi ly hôn, sau đó không chu cấp nữa dù thu nhập vẫn ổn định. Xin hỏi, chồng cũ tôi có bị xử phạt không? (Mai Lan, phường Hồng Hà, Hà Nội)

Người thừa kế không phụ thuộc vào di chúc gồm những ai?

Người thừa kế không phụ thuộc vào di chúc gồm những ai?

Hỏi: Bố tôi có mảnh đất được ông bà nội tặng cho riêng trước khi ông bà mất. Năm 2025, bố tôi mất có để lại di chúc. Trong di chúc, bố tôi để lại toàn bộ thửa đất cho chú tôi. Bố mẹ tôi có hai người con là tôi (22 tuổi) và em trai 14 tuổi. Xin hỏi mẹ tôi và chị em tôi có được hưởng thừa kế đối với thửa đất của bố tôi không? (Phạm Thu, phường Vỹ Dạ, TP Huế)

Để xóa án tích cần thực hiện thủ tục như thế nào?

Để xóa án tích cần thực hiện thủ tục như thế nào?

Hỏi: Năm 2018, cháu tôi phạm tội trộm cắp tài sản và bị Tòa án tuyên phạt 2 năm tù giam. Năm 2020, cháu đã chấp hành xong và đến nay không phạm tội mới. Năm 2026, cháu nộp hồ sơ xin việc tại một doanh nghiệp nước ngoài nhưng bị từ chối với lý do chưa xóa án tích. Xin tòa soạn hướng dẫn thực hiện thủ tục xóa án tích theo quy định của pháp luật. (Thu Hà, phường Hà Đông, Hà Nội)

Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại

Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại

Khoảng tháng 1/2022, tôi có cho chị hàng xóm mượn xe máy. Do sơ suất nên chị đã làm mất xe của tôi, chị có trình báo Công an và báo cho tôi biết. Lúc đó tôi chưa yêu cầu phải bồi thường ngay. Đến nay, tôi có yêu cầu chị bồi thường chiếc xe đã mất nhưng chị từ chối. Xin hỏi, tôi có thể khởi kiện yêu cầu chị bồi thường thiệt hại chiếc xe đã mất được không? (Thu An, phường Hà Nam, tỉnh Ninh Bình)

Quyền thừa kế của con nuôi thực tế

Quyền thừa kế của con nuôi thực tế

Hỏi: Cô chú tôi hiếm muộn, không sinh được con nên năm 1986 có nhận nuôi con nuôi. Chú tôi mất năm 2018, cô tôi mất năm 2025 và đều không để lại di chúc. Xin hỏi người con nuôi đó có được quyền hưởng thừa kế tài sản của cô chú tôi không? (Ngô Công, phường Thuận An, TP Huế)

Sổ đỏ cấp không đúng đối tượng sử dụng đất có bị thu hồi?

Sổ đỏ cấp không đúng đối tượng sử dụng đất có bị thu hồi?

Hỏi: Gia đình tôi sinh sống, sử dụng ổn định lâu dài thửa đất và căn nhà do cha mẹ để lại. Đến nay, gia đình tôi có nhu cầu làm sổ đỏ mới phát hiện cơ quan nhà nước đã cấp nhầm sổ đỏ đối với thửa đất của gia đình tôi cho người khác từ năm 2002. Vậy xin hỏi, tôi cần làm gì để bảo đảm quyền lợi của mình? (Lê Hạ, xã Phong Nha, tỉnh Quảng Trị)