Phố cổ Đồng Văn: Nét xưa đang dần mai một

Hàng trăm năm nay, phố cổ Đồng Văn, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang được biết đến với kiến trúc vô cùng độc đáo bởi vẻ đẹp cổ kính, thâm trầm, luôn mang trong mình một sự khác biệt. Đó là những mái nhà trầm mặc nằm nép dưới các ngọn núi trập trùng. 

Người dân nơi đây nâng niu, gìn giữ những ngôi nhà cổ như thể báu vật của họ vậy. Nhưng cùng với sự xuống cấp của những ngôi nhà cổ, việc trùng tu, sửa chữa khiến nhiều người lo rằng những ngôi nhà cổ độc đáo sẽ bị thay đổi, không còn là "đặc sản" nơi đây.

Phố cổ trước nguy cơ thành… phố cũ

Ông Lương Huy Ngò (người đang sở hữu ngôi nhà cổ hàng trăm năm tại Đồng Văn) cho biết, năm 1880, nơi phố cổ Đồng Văn bây giờ là đồi núi trập trùng, quanh năm mây mù bao phủ. Giữa hàng trăm đỉnh núi, có một thung lũng nhỏ và một bãi đất thoai thoải theo sườn núi. Thấy được sự kỳ vĩ của cảnh quan nơi biên viễn này, người Pháp đã xẻ núi mở đường, xây những ngôi nhà bằng đá sát chân núi. Khi mới hình thành, khu phố cổ này chỉ có vài gia đình người Mông, Tày, Hoa sinh sống".

Ngôi nhà cổ sau khi được trùng tu bị nhiều khách du lịch phản ứng vì vật liệu trình tường bị thay thế bằng gạch và trát xi măng.
Ngôi nhà cổ sau khi được trùng tu bị nhiều khách du lịch phản ứng vì vật liệu trình tường bị thay thế bằng gạch và trát xi măng.

Tuy nhiên, trải qua mưa nắng và thời gian, những nét xưa trong khu phố cổ Đồng Văn đang dần bị mai một. Phố cổ Đồng Văn vốn mang đậm nét đặc trưng vùng cao nguyên đá đã được thay thế bởi những ngôi nhà hai tầng khang trang, đổ mái bê tông kiên cố.

Anh Dào A Huỳnh, chủ nhân số nhà 14, làng Nghiến, thuộc khu phố cổ Đồng Văn chia sẻ: "Nhà tôi không thuộc những ngôi nhà cổ, tuy nhiên cũng đã được xây dựng từ rất lâu, hiện nay đã xuống cấp lắm rồi. Nhà thì 7 - 8 người ở trong vài chục mét vuông, chật chội và khổ lắm. Tường thì bục, mái nhà thủng rồi, nhiều khi ngủ cũng không ngon vì lo nhà đổ. Cách đây vài năm cũng muốn xây rồi, nhưng chính quyền bảo giờ trên này họ cấm xây sửa, nếu sửa lại thì được nhưng phải giữ kết cấu cũ. Mà như thế thì có rộng hơn được đâu, nên cũng chẳng biết thế nào".

Cũng như anh Huỳnh, bà Nhung Thân, số nhà 10 Phố Cổ Đồng Văn, có căn nhà được xây dựng từ năm 1925, được công nhận là một trong những căn nhà cổ tại đây. Căn nhà đã được sửa chữa trong dự án tu bổ, hiện nay dù đã không còn xuống cấp và được chủ hộ kinh doanh homestay, nhưng với tốc độ phát triển du lịch nơi đây, nhu cầu kinh doanh rất lớn nhưng lại không được xây dựng khiến người dân không thể phát triển kinh tế.

"Khách thì đông nhưng phòng thì có đâu, nhà chỉ có mỗi 1 gian, còn 1 gian để nhà dùng nên toàn phải để biển hết phòng. Muốn xây lên lắm để làm nhưng chính quyền bảo không được xây mới", bà Thân than thở.

Trùng tu bảo tồn di sản là phải giữ nguyên trạng

Ngày 16-11-2009, Bộ Văn hóa - Thể thao & Du lịch (VH-TT&DL) ban hành quyết định số 4195/QĐ-BVHTTDL xếp hạng phố cổ Đồng Văn là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia.

Phố cổ Đồng Văn về đêm lung linh không kém gì những con phố ở Hà Nội.
Phố cổ Đồng Văn về đêm lung linh không kém gì những con phố ở Hà Nội.

Nhưng từ khi được xếp hạng di tích thì người dân phố cổ Đồng Văn lại bức xúc hơn, rất nhiều người muốn trả lại danh hiệu di tích. Bởi những căn nhà cổ đã xuống cấp nghiêm trọng nhưng không được xây dựng, sửa chữa. Trước bức xúc của người dân, Sở VH-TT&DL tỉnh Hà Giang đã đề nghị thỏa thuận dự án tu bổ cấp thiết di tích phố cổ Đồng Văn.

Ngày 24-7-2013, Bộ VH-TT&DL đã có văn bản về việc thẩm định Dự án tu bổ cấp thiết di tích phố cổ Đồng Văn. Dự án được giao cho Sở VH-TT&DL tỉnh Hà Giang làm chủ đầu tư, với tổng kinh phí đầu tư hơn 66 tỷ đồng từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa, vốn ngân sách địa phương và các hộ dân có nhà được tu bổ đóng góp.

Ông Trần Chung, Trưởng phòng Kinh tế hạ tầng huyện Đồng Văn cho biết, tháng 9-2013, UBND tỉnh Hà Giang đã ban hành Quyết định phê duyệt dự toán đầu tư xây dựng bảo tồn, tu bổ cấp thiết di tích phố cổ Đồng Văn, Hà Giang. Quy mô và phương án trùng tu chia thành 3 cấp độ A, B, C.

Cấp độ C (mức độ tu bổ, cải tạo cao nhất) phục hồi bộ khung cấu trúc gỗ; trình lại tường bằng đất nện; lợp ngói âm dương bản địa - tương đương mức 1: Nhà bị xuống cấp trầm trọng có nguy cơ đổ sập.

Cấp độ B (mức độ tu bổ, cải tạo trung bình) nhà có một số cấu kiện gỗ và một số đoạn tường đang xuống cấp.

Cấp độ A (mức độ tu bổ, cải tạo ít nhất) tương đương mức 3: Nhà tương đối tốt, một vài cấu kiện đang xuống cấp.

Do nhu cầu của các gia đình không giống nhau nên chiều cao của các ngôi nhà cũng không đồng nhất.
Do nhu cầu của các gia đình không giống nhau nên chiều cao của các ngôi nhà cũng không đồng nhất.

Với các công trình nhà ở thuộc cấp độ C thì được cải tạo, trùng tu, sửa chữa trước, còn cấp độ B và cấp độ A thì giao cho các hộ gia đình tiếp tục quản lý, theo dõi, đăng ký nhu cầu cải tạo, trùng tu, sửa chữa theo quy định.

Dự án có tổng số 31 ngôi nhà cần được tu bổ, cải tạo, triển khai 3 giai đoạn. Giai đoạn 1 năm 2013 do Sở VH-TT&DL tỉnh Hà Giang làm chủ đầu tư, giai đoạn 2 và 3 vào các năm 2016, 2017 được giao về cho UBND huyện Đồng Văn làm chủ đầu tư. Đến năm 2017, về cơ bản những ngôi nhà nằm trong Dự án đã được tu bổ, cải tạo, giúp giải quyết tình trạng nhà xuống cấp có nguy cơ sụp đổ.

Theo ông Chung, hằng năm, UBND huyện chỉ đạo Phòng Văn hoá-Thông tin chủ trì, phối hợp với các cơ quan, ban, ngành rà soát nhu cầu cải tạo, trùng tu công trình nhà ở của các hộ gia đình trong khu vực di tích. Nếu hộ nào có nhu cầu trùng tu, sửa chữa thì được cơ quan chuyên môn hướng dẫn lập hồ sơ (Hồ sơ trùng tu được các cơ quan chuyên môn của huyện kiểm soát đảm bảo không thay đổi về kiến trúc xây dựng và vật liệu xây dựng phải hài hoà với kiến trúc truyền thống) gửi báo cáo về UBND tỉnh trình Bộ VH-TT&DL xem xét, cho ý kiến làm cơ sở để trùng tu, sửa chữa. Trường hợp công trình nhà ở đã xuống cấp, ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân thì hộ gia đình đó phải lập hồ sơ đăng ký cải tạo, sửa chữa để trình cấp có thẩm quyền xem xét, cho ý kiến làm cơ sở để cải tạo, trùng tu theo đúng quy định của Luật Di sản.

Ngôi nhà trình tường nguyên bản dù xập xệ nhưng vẫn chưa đạt đúng cấp độ.
Ngôi nhà trình tường nguyên bản dù xập xệ nhưng vẫn chưa đạt đúng cấp độ.

Tuy nhiên, thực tế trong quá trình triển khai dự án vướng phải khó khăn do vật liệu trình tường (bằng đất) không đảm bảo, kỹ thuật đã bị thất truyền. Trước tình hình này UBND huyện Đồng Văn đã có văn bản gửi UBND tỉnh và Bộ VH-TT&DL xin được sử dụng vật liệu thay thế. Mặc dù đã được chấp thuận việc thay thế nhưng một lần nữa dự án chịu sự phản ứng của người dân và khách du lịch khi cho rằng đã là trùng tu, bảo tồn di tích thì phải làm nguyên trạng, đặc biệt là chất liệu cũng phải giữ được như cũ. Đặc biệt việc bên ngoài trát xi măng rồi lại sơn màu không đồng nhất giữa các nhà làm cho không còn là những ngôi nhà cổ nữa.

Không chỉ việc thay thế trình tường bằng tường gạch và trát xi mà nhiều người còn cho rằng việc nền nhà giả đất cũng không hợp lý. Theo quan sát của phóng viên, nền nhà cổ tại đây nhiều gia đình đã cho đổ xi măng, thậm chí còn lát đá. Hơn nữa, do nhu cầu của các hộ dân là không giống nhau, cùng với đó ý thức chưa cao dẫn đến những điểm thiếu đồng bộ về chiều cao.

Ông Trần Chung, Trưởng phòng Kinh tế hạ tầng huyện Đồng Văn cho biết, năm 2016, 2017, UBND huyện Đồng Văn được tỉnh giao làm chủ đầu tư để thực hiện trùng tu 20 ngôi nhà trong quá trình lập hồ sơ hầu hết các ngôi nhà đều đã xuống cấp nghiêm trọng (tường đất hoặc vách gỗ bị chuột đục, mưa xói chân tường, cột, kèo bị mối mọt... rất nguy hiểm đến tính mạng của nhân dân). Do đó việc trùng tu, cải tạo một số ngôi nhà trong khu vực Phố cổ là nhu cầu chính đáng. Trong quá trình thực hiện công tác trùng tu, cải tạo, UBND huyện Đồng Văn đã hướng dẫn nhân dân thực hiện theo đúng quy định như: đảm bảo kiến trúc truyền thống, phù hợp với cảnh quan khu vực... Toàn bộ nguồn kinh phí đều giao trực tiếp cho nhân dân, chính nhân dân là người thực hiện, huyện cử cán bộ kỹ thuật xuống hướng dẫn và giám sát.

Tuy nhiên trong quá trình triển khai đã gặp những khó khăn như nguồn kinh phí hỗ trợ thấp; vật liệu trước đây tại thời điểm đó không ai biết loại gì và tỷ lệ pha trộn như thế nào (có những ngôi nhà xây bằng gạch đất không nung, bắt mạch bằng đất pha với các phụ gia); bên cạnh đó nguyện vọng của nhân dân muốn được ở trong một ngôi nhà kiên cố không sợ những tác động bởi thời tiết, khí hậu và các tác nhân bên ngoài cũng là rào cản lớn (tường trình bằng đất, tường vách gỗ thường bị chuột đục khoét, mưa gió làm ẩm chân tường, lốc mái; Nền đất thường bị ẩm khi bị mưa đặc biệt là vào mùa đông, không đảm bảo vệ sinh….).

Trâm Anh

Các tin khác

Bài toán dài hơi của ngành khảo cổ

Bài toán dài hơi của ngành khảo cổ

Khảo cổ học cung cấp tư liệu và căn cứ khoa học cho việc nhận diện, bảo tồn, phát huy di sản. Trong khi những nhiệm vụ ấy ngày càng cụ thể, ngành vẫn ít người theo học, nhiều địa phương thiếu nhân lực chuyên môn và điều kiện nghiên cứu còn hạn chế.

Đi chùa online để… tích điểm?

Đi chùa online để… tích điểm?

Từ xếp hàng vào chính điện ảo đến làm nhiệm vụ tích điểm “công đức”, trào lưu đi chùa online đang đan xen nhu cầu tìm bình an với trải nghiệm giải trí. Đại diện Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam nhìn nhận công nghệ có thể hỗ trợ tu học nhưng không thay thế hoàn toàn trải nghiệm tại chùa.

Triết lý "không đường lùi" ở Kashima Gakuen

Triết lý "không đường lùi" ở Kashima Gakuen

Bước chân vào kỳ tuyển sinh hàng năm tại trường THPT Kashima Gakuen, tỉnh Ibaraki đồng nghĩa với việc đặt cược tương lai vào cánh cửa duy nhất: trượt kỳ thi là ở nhà một năm. Không phương án dự phòng, không có chỗ cho sự thỏa hiệp. Suốt một phần tư thế kỷ, HLV Masato Suzuki và ban giám hiệu đã biến áp lực ấy thành sức mạnh, hình thành khả năng tự lập cho học sinh, từ đó trở thành bệ phóng cho hàng chục tuyển thủ bóng đá Nhật Bản đang tung hoành tại các sân cỏ châu Âu. Đây là câu chuyện tiêu biểu cho khái niệm "thể thao học đường Nhật Bản".

Nguy cơ mã độc từ phim ngắn AI

Nguy cơ mã độc từ phim ngắn AI

Phim ngắn AI (trí tuệ nhân tạo) đang “làm mưa, làm gió” trên thị trường đã thu hút một lượng lớn khán giả say mê theo dõi. Những thước phim do AI tạo ra đẹp mắt, kịch bản hư cấu, giật gân, lôi cuốn, tạo hiệu ứng thị giác mạnh và khơi gợi sự tò mò cho người xem. Đánh vào tâm lý này, mã độc được cài cắm vào nội dung dưới vỏ bọc xem quảng cáo, bấm link lạ, cơ hội trúng thưởng, nhận thẻ xem phim VIP… khiến người xem có nguy cơ tiền mất, dữ liệu cá nhân bị lộ và tài khoản bị chiếm đoạt.

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Quyết định từ Ban Tổ chức SEA Games 34 tại Malaysia về việc chốt 43 môn với 473 nội dung tranh huy chương đang tạo ra xáo trộn lớn với thể thao khu vực. Việc hàng loạt môn chủ lực như vật, đua thuyền, kickboxing, jujitsu và futsal nữ bị gạch tên khiến Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đứng trước nguy cơ mất hơn 20 HCV từ trước giờ xuất phát. Động thái này không chỉ đặt ra bài toán tái cơ cấu lực lượng khốc liệt mà còn buộc các nhà quản lý thể thao nước nhà phải tính toán lại chiến lược đầu tư cho chu kỳ mới.

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Lượng hóa dầu dư thừa từng giúp Trung Quốc giảm tác động từ cú sốc nguồn cung nay đang gần cạn, kéo theo sức ép tăng giá đối với nhựa, cao su, sơn và nhiều sản phẩm khác. Tuy nhiên, tình trạng dư thừa công suất khiến giới phân tích cho rằng áp lực này chỉ mang tính tạm thời.

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là “vùng trung gian” còn khá mờ nhạt nhưng có thể là “miền đất hứa” nhiều kỳ vọng của điện ảnh Việt. Không chỉ mang đến những bộ phim gần gũi, phù hợp với nhiều đối tượng khán giả, “vùng trung gian” còn ít được chú ý này đóng vai trò quan trọng đối với việc thúc đẩy tính đa dạng và sáng tạo của điện ảnh Việt Nam.

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Từ phim ảnh, bảo tàng đến các hoạt động trải nghiệm lịch sử, quân tư trang góp phần tạo nên hình hài cụ thể của một giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, theo một số nhóm sưu tầm, từ những năm 1980-2000, nhiều kỷ vật chiến tranh của Việt Nam được người nước ngoài mua lại, khiến việc tìm kiếm hiện vật gốc không hề dễ dàng. Với mong muốn tái hiện lịch sử, cộng đồng phục dựng quân phục đang dần hình thành, đặt ra vấn đề về sự kết nối với các thiết chế văn hóa chính thống để phát triển bền vững.

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Xe điện vốn thông dụng và thuận lợi trong tầng lớp học sinh, sinh viên thời gian gần đây trở thành trào lưu chế, độ cho những cuộc tranh hùng từ mạng xã hội ra xa lộ. Những quái xế tuổi teen với các vụ “bão đêm” trở thành “quả bom nổ chậm” hãi hùng ngoài đường phố…

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Nắm được phí phải trả khá cao khi mua hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) để phù phép cho hoạt động kinh doanh vật tư trôi nổi nên Lê Văn Hiền, sinh năm 1984, ngụ phường Tân Sơn Nhì, TP Hồ Chí Minh đã biến mình thành kẻ đi bán hóa đơn để thu lợi. Với mối quan hệ từ nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, Hiền nhanh chóng móc nối với nhiều đối tượng nhờ đứng tên thành lập, thuê và mua nhiều công ty để xuất bán khống hàng trăm ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi lên đến gần 20 ngàn tỷ đồng, thu lợi bất chính số tiền lớn. Mặc dù che đậy rất kỹ, nhưng tất cả hoạt động phạm tội của đối tượng đã bị cơ quan Công an phát hiện và xử lý trước pháp luật.

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Phải đến sát thời điểm trái bóng lăn trong trận mở màn của đội tuyển Việt Nam vào ngày 26/9/2026, câu chuyện bản quyền truyền hình FIFA ASEAN Cup 2026 mới chính thức ngã ngũ sau những cuộc đấu trí nghẹt thở. Mức giá chào bán ban đầu lên tới 3 triệu USD đã vấp phải cái lắc đầu kiên quyết từ các nhà đài trong nước, buộc đối tác phân phối phải nhượng bộ hạ giá. Không còn cảnh mua bằng mọi giá hay nhờ cậy dòng tiền giải cứu, thị trường truyền hình Việt Nam đang xác lập một bước ngoặt tư duy: liên minh chia sẻ chi phí để hướng tới sự bền vững.

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Một tập phim ngắn AI chỉ dài vài phút, nhưng tình tiết liên tục bị bỏ lửng có thể giữ người xem từ tối đến gần sáng. Từ đoạn xem miễn phí trên mạng xã hội, họ được dẫn sang ứng dụng và trả tiền để biết kết cục. Khi phim được sản xuất hàng loạt và xuất hiện dày đặc trên dòng đề xuất, trách nhiệm bảo vệ khán giả phải được đặt ra với cả người làm phim, đơn vị phát hành và nền tảng phân phối.

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Tại cảng Nagoya những ngày trung tuần tháng 9/2026, Asiad 20 phô diễn diện mạo chưa từng có: không xây làng VĐV triệu đô, không để lại những khối bê tông bỏ hoang. Bằng tư duy tối ưu chi phí và tính toán thực dụng điển hình, người Nhật biến siêu du thuyền cùng tổ hợp nhà gỗ lắp ghép ven biển thành nơi lưu trú cho hàng ngàn VĐV châu Á.

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Từ những chiếc đèn lồng, con giống ngựa, voi từng hiện diện trong ký ức nhiều thế hệ, những người trẻ hôm nay đang tìm cách phục dựng, làm mới và đưa đồ chơi Trung thu truyền thống trở lại đời sống. Họ không chỉ giữ lại một món đồ chơi, mà đang tìm cách nối lại một mạch văn hóa giữa quá khứ và hiện tại.

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.