Pháp và nỗ lực đại chúng hóa nhạc kịch

Ngày 13-6-2019 vừa qua, vở diễn “Con tàu ma” viết năm 1843, của nhà soạn nhạc kỳ tài Đức Richard Wagner (1813-1883), từ nhà hát Graslin, thành phố Nantes, đã được truyền trực tiếp ra bốn mươi thành phố miền Tây nước Pháp.

Lần này, vở nhạc kịch “Con tàu ma” được Nhà hát Hagen của Đức trình diễn, với sự phối hợp dàn dựng của hai đoàn nhạc kịch Pháp, đoàn Nantes và đoàn Rennes.

Lúc đầu, lãnh đạo nhà hát Graslin dự định chiếu vở diễn qua màn hình lớn ngoài trời, ở những quảng trường hay địa điểm chủ yếu các thành phố miền tây, nhưng cuối cùng, việc đó được tiến hành ở bất cứ nơi nào có địa điểm chung rộng rãi, dù chúng có mái che hay không, như bể hay hồ bơi, nơi giao lưu với khách hàng của các nhà nhiếp ảnh, trung tâm nữ phạm nhân, điểm cải huấn trẻ vị thành niên, khu ký túc xá đại học… 

Nhiều làng xã cũng xin được xem trực tiếp “Con tàu ma” trên màn ảnh nhỏ gia đình… Vở nhạc kịch được thể hiện bằng tiếng Đức, bên trên sân khấu hiện rõ phụ chú tiếng Pháp. Như thế, bất cứ ai ở miền tây Pháp cũng có thể  được thưởng thức vở nhạc kịch kiệt tác của Richard Wagner mà không phải trả tiền.

Đáng chú ý, phương diện tài chính của cuộc truyền hình vì công chúng - có những nơi phát lại buổi truyền hình trực tiếp - không được đề cập. Ở đây, nghệ thuật vì số đông, cho số đông là mệnh lệnh, đúng như tâm niệm hồn cốt của Richard Wagner thuở sinh thời. 

Sự kiện nổi bật nhất trong đời ông là "ân huệ" mà vua Xứ Bavière Louis II (1864-1886), một người hâm mộ ông hết sức cuồng nhiệt, dành cho ông hầu như vô điều kiện. Năm 1861, ông tập trung tâm sức cho việc trình diễn ở Paris vở nhạc kịch Tannhauser của mình, nhưng khán giả đa phần huýt sáo chế giễu, báo chí chê cười thậm tệ…

Năm 1864, vừa lên ngôi, Louis II đã mời thần tượng Wagner của vua về Munich, trả hết nợ nần cho Wagner, tạo điều kiện cho Wagner công diễn các vở nhạc kịch của mình, dưới sự điều phối của Hans von Bulow (1830-1894), nhạc trưởng và tay dương cầm gạo cội, một học trò sáng giá của Wagner và Lizt. 

Oái oăm thay, Cosima Bulow, vợ người học trò, con gái của nhạc sỹ thiên tài người Hung Franz Liszt (1811- 1886), bạn thân của Wagner, đem lòng si mê Wagner, dù kém Wagner tới 24 tuổi. Năm 1865, Cosima sinh một bé gái - mang dòng máu của Wagner. Cả Munich sôi lên vì đủ chuyện xì xầm, ảnh hưởng tới uy tín triều đình. Năm 1866, Wagner đành lòng "rời bỏ" nhà vua - vốn định thoái vị để đi theo.

Richard Wagner là người căm ghét chủ nghĩa tư bản và quân phiệt. Do vậy, quan điểm nghệ thuật của ông được xem là tiến bộ nhất của thời đại. Xin ghi nhận, lý tưởng thẩm mỹ này được định hướng từ tâm niệm của Arthur Schopenhauer (1788-1860), nhà triết học Đức vĩ đại, mà ông tôn làm sư phụ toàn diện. 

Nếu hôm nay, điện ảnh là nghệ thuật tổng hòa của mọi nghệ thuật, thì thời ấy, Schopenhauer nhấn mạnh rằng âm nhạc là nghệ thuật chủ lực, vì không mấy liên quan tới thế giới vật chất; âm nhạc phải là tổng hợp của văn thơ nhạc họa.

Từ đó, Wagner chủ trương, nhạc kịch cần từ bỏ những ước lệ khô cứng, nhạc kịch phải là hoa trái của sự hợp tác giữa nghệ sỹ và nhân dân, cội nguồn của mọi thiên tài, mà gương sáng là những thành tựu chói lọi của nghệ thuật Hy Lạp cổ đại, nảy sinh từ sự hòa hợp thân thiết giữa nhà thơ và công chúng của mình. Không lạ, Richard Wagner đứng lại vĩnh viễn trong lịch sử nghệ thuật thế giới như một trong những nhạc sỹ quan trọng nhất, với những vở nhạc kịch cuốn hút, đầy chất văn, chất thơ, chất họa, trước đó chưa từng có.

Khán giả miền tây Pháp xem vở nhạc kịch “Con tàu ma” qua màn hình lớn.
Khán giả miền tây Pháp xem vở nhạc kịch “Con tàu ma” qua màn hình lớn.

“Con tàu ma” là một trong những thành tựu chói lọi theo thời gian. Nó được trình diễn không ngưng nghỉ, ở khắp hành tinh, suốt từ khi ra đời. Lý do của sức thanh xuân của nó có lẽ là tính thời sự của chủ đề tư tưởng. Chuyện của “Con tàu ma” được gợi ý từ nhiều truyền thuyết tây Âu cổ. 

Trước hết là chàng Do Thái bị tội đày lang bạt kể về một người Do Thái, chửi rủa Đức Kitô chịu thống khổ vì nhân loại, nên bị "xử" sống cơ cực nay đây mai đó vĩnh viễn. Gần hơn là chàng Hà Lan buộc phải trôi dạt muôn đời trên biển, tương tự chuyện trên, chỉ khác ở nơi lưu đày, đây là một truyền thuyết dân gian Bắc Âu. 

Từng bị cơ cực trong một chuyến bị bão đe dọa tính mạng ở Đan Mạch, Richard Wagner ngẫm nghĩ nhiều về giai thoại chàng Hà Lan xấu số. Và “Con tàu ma” ra đời.

Chuyện rằng do báng bổ Chúa trời, một thuyền trưởng Hà Lan và thủy thủ đoàn phải lang thang mãi trên các đại dương, cứ bảy năm được ghé bờ một lần, mong tìm được cách chuộc tội. Hay nhất là tìm được một phụ nữ chung tình tuyệt đối. 

Quan tâm tới các kho báu của viên thuyền trưởng bất hạnh, nhà buôn Na Uy Daland hứa sẽ gả con gái Senta cho, và mời đi theo về. Được cha giới thiệu, cô gái ưng thuận tức khắc, vì từ lâu cô từng bị chuyện của chàng thủy thủ kỳ lạ ám ảnh. 

Song cô đã hứa hôn với Erick. Erick lên tiếng trách móc Senta. Viên thuyền trưởng không thể phá hoại hạnh phúc của đồng loại, bèn nói thật bản án kinh khủng của mình và cùng anh em nhảy lên “Con tàu ma” chạy trốn ra biển. Bất ngờ hơn, Senta đã tự hứa sống chết vì "người mới", nên nhảy xuống biển tự vẫn…

“Con tàu ma” như vậy hàm chứa nhiều thông điệp, khiến công chúng hôm nay khó hờ hững. Qua sức hút đông khán giả đến với vở nhạc kịch, cho thấy cần xóa bỏ định kiến lâu nay, nhạc kịch chỉ vừa tầm với những người lắm bạc nhiều tiền, học cao biết rộng.

Thế là năm 2009, ở thành phố Rennes, miền Tây nước Pháp, họ cho truyền hình trực tiếp hai lần vở “Don Giovani” của Mozart (1756-1791). Thành công đáng khích lệ. Năm  2017, đến lượt một kiệt tác hàng đầu nữa, “Carmen” của Meilhac (1831-1897), Halevy (1799-1862) và Bizet (1838-1875). Cũng mấy lần, thành công vang dội… 

Giám đốc Đoàn nhạc kịch Rennes, miền Tây Pháp, đại diện cho các nhà chủ trương "đại chúng hóa nhạc kịch", vui mừng khẳng định: "Chúng tôi vững tin vào sức mạnh kết nối cộng đồng của nhạc kịch, vào khả năng của nó - khơi gợi những xúc động tập thể"…

Đặng Nhân Từ

Các tin khác

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Dưới ánh đèn lờ mờ của những khu dân cư ven đô, khi thành phố còn chưa tỉnh giấc, những "vòi bạch tuộc" của thực phẩm bẩn đang âm thầm vươn ra. Từ những lò mổ không phép nhếch nhác, thịt gia súc, gia cầm không qua kiểm dịch được tuồn thẳng vào chợ đầu mối, bếp ăn tập thể, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe hàng triệu người dân.

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị quan trọng cho ASIAD 20, với nhiều kỳ vọng nhưng cũng không ít lo âu. Sau những tín hiệu tích cực ở đấu trường châu lục, đội tuyển được kỳ vọng có thể tạo nên bất ngờ. Tuy nhiên, trong bối cảnh lực lượng biến động và sự cạnh tranh khốc liệt từ các cường quốc châu Á, câu hỏi lớn được đặt ra: liệu bắn cung Việt Nam có đủ khả năng giành huy chương?

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Mạng xã hội đang xuất hiện ngày càng nhiều nội dung gây sốc, phản cảm chỉ để thu hút lượt xem. Từ vụ TikToker ở Lào Cai bị xử phạt vì đăng video xấu độc, không phù hợp thuần phong mỹ tục đến những hiện tượng “giang hồ mạng” như L.9N, có thể thấy một thực tế rõ ràng: càng gây tranh cãi, càng dễ lan truyền, và hệ quả là trong môi trường số, những nội dung phản cảm như có đất dụng võ: Chỉ cần bạn sẵn sàng xem, tôi sẵn sàng làm nội dung.

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Sau những bộ phim kinh dị chỉ để lại sức hút bề nổi, thể loại này tại Việt Nam đang dần mang sắc thái bản địa, khơi dậy trầm tích tín ngưỡng và văn hóa dân gian. Đây là bước đi đầy tham vọng, dẫu còn nhiều thách thức, của một nền điện ảnh đang tìm kiếm tiếng nói riêng giữa bối cảnh cạnh tranh của thị trường tiêu thụ văn hóa toàn cầu.

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

IMF cảnh báo kinh tế toàn cầu đối mặt nguy cơ suy thoái khi xung đột Trung Đông kéo dài, đồng thời hạ triển vọng tăng trưởng và đưa ra 3 kịch bản với các mức độ rủi ro khác nhau tùy theo diễn biến giá dầu và thị trường tài chính.

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

Nguồn cung nhiên liệu hàng không đối mặt rủi ro gián đoạn, EU đang chuẩn bị kịch bản nhập khẩu từ Mỹ và tăng dự trữ nhằm hạn chế tác động tới ngành hàng không.

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam đang đứng trước một bài toán nan giải tại ASIAD 20 (diễn ra tại Nhật Bản vào tháng 9 tới) khi đặt mục tiêu giành 1 HCV, 1 HCB và 1 HCĐ trong bối cảnh sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Nếu như đấu trường Đông Nam Á vẫn là “sân nhà” quen thuộc, thì bước ra châu lục, mọi thứ trở nên khắc nghiệt hơn gấp nhiều lần.

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

“Cơm áo không đùa với khách thơ”, khi thu nhập từ sân khấu không đủ sống, nhiều nghệ sĩ biểu diễn phải xoay xở đủ nghề như làm MC, hát thuê, buôn bán… Dẫu vậy, không ít người vẫn chọn ở lại với nghề, giữ lửa đam mê và chờ đợi một cơ hội đổi thay.

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Cuối năm 2024, qua công tác nắm tình hình, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an phát hiện trên thị trường có rất nhiều loại sữa không đảm bảo chất lượng, đặc biệt là các loại sữa dành cho các đối tượng đặc biệt như người già, trẻ em, phụ nữ có thai, người gầy yếu... và các loại sữa có ghi bổ sung vitamin, canxi, khoáng chất, thậm chí cả đông trùng hạ thảo, tổ yến... nên đã báo cáo lãnh đạo Bộ chỉ đạo xác minh, làm rõ, xác định 2 công ty sản xuất các loại sữa trên với số lượng đặc biệt lớn là Công ty Rance Pharma và Công ty Hacofood.

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Thị trường xuất bản Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ, trong khi nền tảng số mở ra vô vàn cơ hội tiếp cận tri thức. Thế nhưng, chính sự phong phú ấy lại khiến người đọc dễ rơi vào tình trạng bối rối và mất phương hướng khi chọn sách khoa học, dòng sách thiết yếu để xây dựng nền tảng tri thức cho mọi lứa tuổi.

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Ở 3 kỳ SEA Games liên tiếp, đội tuyển karate Việt Nam không chỉ đóng góp nhiều HCV cho Đoàn thể thao Việt Nam mà còn duy trì được vị thế số một Đông Nam Á. Đây là nền tảng quan trọng để các võ sĩ của chúng ta hướng đến mục tiêu chinh phục huy chương tại ASIAD.

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Với những người chiến sĩ CAND khoác lên mình sắc xanh lá mạ, vinh dự, tự hào nhưng trách nhiệm cũng rất nặng nề, Công an xã Cẩm Hưng đã và đang ngày đêm giữ cho thế trận an ninh nhân dân vững chắc, đảm bảo an ninh, trật tự để mang lại bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập.

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số đang thay đổi cách người Việt tiếp cận di sản và văn hóa. Từ những bộ sưu tập tĩnh trong tủ kính, công chúng dần bước vào trải nghiệm sống động qua trình chiếu mapping và trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh việc hỗ trợ hoạt động bảo tồn, công nghệ còn làm sống dậy các lớp giá trị văn hóa, đồng thời mở ra động lực cho kinh tế trải nghiệm theo hướng bền vững.

Mỹ được, mất gì sau một năm áp thuế đối ứng?

Mỹ được, mất gì sau một năm áp thuế đối ứng?

Thuế đối ứng giúp Mỹ cải thiện một số chỉ số kinh tế vĩ mô và thu hút đầu tư, nhưng đồng thời làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Sau một năm, bức tranh kinh tế Mỹ hiện lên với cả gam sáng và những khoảng tối đáng chú ý.

Chuyên gia nước ngoài nâng tầm thể thao Việt Nam

Chuyên gia nước ngoài nâng tầm thể thao Việt Nam

Trong hành trình vươn ra đấu trường châu lục và thế giới, thể thao Việt Nam đang đứng trước một bài toán quen thuộc nhưng chưa bao giờ dễ giải: làm thế nào để rút ngắn khoảng cách với các cường quốc. Và một trong những cách không bao giờ lỗi thời đó là chiêu mộ HLV đẳng cấp từ các nền thể thao phát triển hơn.

AI đang tái định hình điện ảnh Trung Quốc

AI đang tái định hình điện ảnh Trung Quốc

Làn sóng AI đang len lỏi vào mọi khâu sản xuất, từng bước tái định hình ngành điện ảnh Trung Quốc. Cơ hội mở ra cho nhiều người làm nghề, nhưng cũng kéo theo không ít thách thức về bản sắc và sự cạnh tranh trong tương lai.