Pháp và nỗ lực đại chúng hóa nhạc kịch

Ngày 13-6-2019 vừa qua, vở diễn “Con tàu ma” viết năm 1843, của nhà soạn nhạc kỳ tài Đức Richard Wagner (1813-1883), từ nhà hát Graslin, thành phố Nantes, đã được truyền trực tiếp ra bốn mươi thành phố miền Tây nước Pháp.

Lần này, vở nhạc kịch “Con tàu ma” được Nhà hát Hagen của Đức trình diễn, với sự phối hợp dàn dựng của hai đoàn nhạc kịch Pháp, đoàn Nantes và đoàn Rennes.

Lúc đầu, lãnh đạo nhà hát Graslin dự định chiếu vở diễn qua màn hình lớn ngoài trời, ở những quảng trường hay địa điểm chủ yếu các thành phố miền tây, nhưng cuối cùng, việc đó được tiến hành ở bất cứ nơi nào có địa điểm chung rộng rãi, dù chúng có mái che hay không, như bể hay hồ bơi, nơi giao lưu với khách hàng của các nhà nhiếp ảnh, trung tâm nữ phạm nhân, điểm cải huấn trẻ vị thành niên, khu ký túc xá đại học… 

Nhiều làng xã cũng xin được xem trực tiếp “Con tàu ma” trên màn ảnh nhỏ gia đình… Vở nhạc kịch được thể hiện bằng tiếng Đức, bên trên sân khấu hiện rõ phụ chú tiếng Pháp. Như thế, bất cứ ai ở miền tây Pháp cũng có thể  được thưởng thức vở nhạc kịch kiệt tác của Richard Wagner mà không phải trả tiền.

Đáng chú ý, phương diện tài chính của cuộc truyền hình vì công chúng - có những nơi phát lại buổi truyền hình trực tiếp - không được đề cập. Ở đây, nghệ thuật vì số đông, cho số đông là mệnh lệnh, đúng như tâm niệm hồn cốt của Richard Wagner thuở sinh thời. 

Sự kiện nổi bật nhất trong đời ông là "ân huệ" mà vua Xứ Bavière Louis II (1864-1886), một người hâm mộ ông hết sức cuồng nhiệt, dành cho ông hầu như vô điều kiện. Năm 1861, ông tập trung tâm sức cho việc trình diễn ở Paris vở nhạc kịch Tannhauser của mình, nhưng khán giả đa phần huýt sáo chế giễu, báo chí chê cười thậm tệ…

Năm 1864, vừa lên ngôi, Louis II đã mời thần tượng Wagner của vua về Munich, trả hết nợ nần cho Wagner, tạo điều kiện cho Wagner công diễn các vở nhạc kịch của mình, dưới sự điều phối của Hans von Bulow (1830-1894), nhạc trưởng và tay dương cầm gạo cội, một học trò sáng giá của Wagner và Lizt. 

Oái oăm thay, Cosima Bulow, vợ người học trò, con gái của nhạc sỹ thiên tài người Hung Franz Liszt (1811- 1886), bạn thân của Wagner, đem lòng si mê Wagner, dù kém Wagner tới 24 tuổi. Năm 1865, Cosima sinh một bé gái - mang dòng máu của Wagner. Cả Munich sôi lên vì đủ chuyện xì xầm, ảnh hưởng tới uy tín triều đình. Năm 1866, Wagner đành lòng "rời bỏ" nhà vua - vốn định thoái vị để đi theo.

Richard Wagner là người căm ghét chủ nghĩa tư bản và quân phiệt. Do vậy, quan điểm nghệ thuật của ông được xem là tiến bộ nhất của thời đại. Xin ghi nhận, lý tưởng thẩm mỹ này được định hướng từ tâm niệm của Arthur Schopenhauer (1788-1860), nhà triết học Đức vĩ đại, mà ông tôn làm sư phụ toàn diện. 

Nếu hôm nay, điện ảnh là nghệ thuật tổng hòa của mọi nghệ thuật, thì thời ấy, Schopenhauer nhấn mạnh rằng âm nhạc là nghệ thuật chủ lực, vì không mấy liên quan tới thế giới vật chất; âm nhạc phải là tổng hợp của văn thơ nhạc họa.

Từ đó, Wagner chủ trương, nhạc kịch cần từ bỏ những ước lệ khô cứng, nhạc kịch phải là hoa trái của sự hợp tác giữa nghệ sỹ và nhân dân, cội nguồn của mọi thiên tài, mà gương sáng là những thành tựu chói lọi của nghệ thuật Hy Lạp cổ đại, nảy sinh từ sự hòa hợp thân thiết giữa nhà thơ và công chúng của mình. Không lạ, Richard Wagner đứng lại vĩnh viễn trong lịch sử nghệ thuật thế giới như một trong những nhạc sỹ quan trọng nhất, với những vở nhạc kịch cuốn hút, đầy chất văn, chất thơ, chất họa, trước đó chưa từng có.

Khán giả miền tây Pháp xem vở nhạc kịch “Con tàu ma” qua màn hình lớn.
Khán giả miền tây Pháp xem vở nhạc kịch “Con tàu ma” qua màn hình lớn.

“Con tàu ma” là một trong những thành tựu chói lọi theo thời gian. Nó được trình diễn không ngưng nghỉ, ở khắp hành tinh, suốt từ khi ra đời. Lý do của sức thanh xuân của nó có lẽ là tính thời sự của chủ đề tư tưởng. Chuyện của “Con tàu ma” được gợi ý từ nhiều truyền thuyết tây Âu cổ. 

Trước hết là chàng Do Thái bị tội đày lang bạt kể về một người Do Thái, chửi rủa Đức Kitô chịu thống khổ vì nhân loại, nên bị "xử" sống cơ cực nay đây mai đó vĩnh viễn. Gần hơn là chàng Hà Lan buộc phải trôi dạt muôn đời trên biển, tương tự chuyện trên, chỉ khác ở nơi lưu đày, đây là một truyền thuyết dân gian Bắc Âu. 

Từng bị cơ cực trong một chuyến bị bão đe dọa tính mạng ở Đan Mạch, Richard Wagner ngẫm nghĩ nhiều về giai thoại chàng Hà Lan xấu số. Và “Con tàu ma” ra đời.

Chuyện rằng do báng bổ Chúa trời, một thuyền trưởng Hà Lan và thủy thủ đoàn phải lang thang mãi trên các đại dương, cứ bảy năm được ghé bờ một lần, mong tìm được cách chuộc tội. Hay nhất là tìm được một phụ nữ chung tình tuyệt đối. 

Quan tâm tới các kho báu của viên thuyền trưởng bất hạnh, nhà buôn Na Uy Daland hứa sẽ gả con gái Senta cho, và mời đi theo về. Được cha giới thiệu, cô gái ưng thuận tức khắc, vì từ lâu cô từng bị chuyện của chàng thủy thủ kỳ lạ ám ảnh. 

Song cô đã hứa hôn với Erick. Erick lên tiếng trách móc Senta. Viên thuyền trưởng không thể phá hoại hạnh phúc của đồng loại, bèn nói thật bản án kinh khủng của mình và cùng anh em nhảy lên “Con tàu ma” chạy trốn ra biển. Bất ngờ hơn, Senta đã tự hứa sống chết vì "người mới", nên nhảy xuống biển tự vẫn…

“Con tàu ma” như vậy hàm chứa nhiều thông điệp, khiến công chúng hôm nay khó hờ hững. Qua sức hút đông khán giả đến với vở nhạc kịch, cho thấy cần xóa bỏ định kiến lâu nay, nhạc kịch chỉ vừa tầm với những người lắm bạc nhiều tiền, học cao biết rộng.

Thế là năm 2009, ở thành phố Rennes, miền Tây nước Pháp, họ cho truyền hình trực tiếp hai lần vở “Don Giovani” của Mozart (1756-1791). Thành công đáng khích lệ. Năm  2017, đến lượt một kiệt tác hàng đầu nữa, “Carmen” của Meilhac (1831-1897), Halevy (1799-1862) và Bizet (1838-1875). Cũng mấy lần, thành công vang dội… 

Giám đốc Đoàn nhạc kịch Rennes, miền Tây Pháp, đại diện cho các nhà chủ trương "đại chúng hóa nhạc kịch", vui mừng khẳng định: "Chúng tôi vững tin vào sức mạnh kết nối cộng đồng của nhạc kịch, vào khả năng của nó - khơi gợi những xúc động tập thể"…

Đặng Nhân Từ

Các tin khác

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Việt Nam đã tạo lập ngày càng nhiều dữ liệu số về di sản, nhưng phần lớn vẫn phân tán, thiếu liên thông và chưa được khai thác như một nguồn lực. Chuyển từ những bản sao số rời rạc sang hạ tầng tri thức dùng chung vì thế là điều kiện để di sản tiếp tục tạo ra giá trị cho nghiên cứu, giáo dục, sáng tạo và cộng đồng.

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Trước đà lao dốc của đồng yen, Mỹ đã ra tay hỗ trợ Nhật Bản sau gần 3 thập kỷ, đánh dấu động thái phối hợp hiếm hoi giữa lúc những tác động từ tỷ giá ngày càng lan rộng.

Các nghệ sĩ trẻ với tư duy mới mẻ mang đến sức sống mới cho làng nghề.

Tái sinh di sản làng nghề

Hà Nội sở hữu hơn 1.300 làng nghề. Thế nhưng, nhiều làng nghề đang đứng trước nguy cơ mai một vì thiếu thị trường, thiếu người kế nghiệp và thiếu không gian để kể câu chuyện của mình. Trước thềm Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, những người trẻ đã chọn làng nghề làm chất liệu sáng tạo, mở ra một cách tiếp cận mới, tái sinh di sản làng nghề…

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Những pho tượng, sắc phong trong đình chùa đến những cấu kiện nguyên gốc của các công trình cổ, nhiều di sản đang trở thành mục tiêu của nạn trộm cắp ngày càng tinh vi, táo tợn. Mỗi cổ vật bị thất lạc không chỉ là mất đi một tài sản quý giá, mà còn là sự đứt gãy một phần ký ức lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Trước đòi hỏi của kỷ nguyên phát triển mới, thể thao Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt chiến lược: chuyển đổi mạnh mẽ từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại và thương mại hóa chuyên nghiệp. Nâng cao năng lực tổ chức sự kiện không chỉ là thước đo điều hành, mà còn là chìa khóa mở ra không gian kinh tế thể thao đầy tiềm năng.

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Khi “The Odyssey” - bộ phim điện ảnh lấy cảm hứng từ sử thi kinh điển của Homer công bố dàn diễn viên, lựa chọn của đạo diễn Christopher Nolan tựa như “quả táo bất hòa”, tạo ra những luồng tranh luận sôi nổi, độc giả lan tỏa những bài viết phân tích, so sánh với nguyên tác sử thi. Cùng thời gian, điện ảnh Việt Nam dậy sóng khi công bố Tăng Thanh Hà vào vai Nam Phương Hoàng hậu. Tại sao đạo diễn lại thích đảo lộn những hình mẫu vốn đã quá đỗi quen thuộc và thành công từ nguyên tác? Liệu việc tuân thủ tuyệt đối tác phẩm gốc có phải “lá bùa hộ mệnh”, hay sự phóng tác dũng cảm mới giúp tác phẩm đến gần hơn với thế hệ khán giả mới?

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 8 năm 2026 đang diễn ra tại Hà Nội, mở ra một không gian đối thoại đa chiều của nghệ thuật đương đại, phản ánh tiếng nói của những người trẻ trước cuộc sống và những thay đổi của thời cuộc. Tuy nhiên, hơn cả một kỳ liên hoan, mỹ thuật trẻ cần có một chiến lược phát triển dài hạn trong thời gian tới.

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ cơ sở pháp lý của nhiều mức thuế quan, Chính phủ Mỹ phải hoàn hàng chục tỷ USD cho doanh nghiệp nhập khẩu, gây ra hậu quả ngân sách tháng 6/2026 thâm hụt 120 tỷ USD.

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Thời gian gần đây, nhiều bộ phim có chất liệu từ những chuyên án và nguyên mẫu có thật trong lực lượng CAND đã được đưa vào sản xuất. Những tác phẩm điện ảnh ấy không chỉ mang đến những câu chuyện chân thực, giàu tính nhân văn, tái hiện sinh động cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh Tổ quốc mà còn khắc họa bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh của các chiến sĩ Công an trong nhiều giai đoạn lịch sử.

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Trong thể thao thành tích cao, mỗi tấm huy chương không chỉ được quyết định ở khoảnh khắc thi đấu, mà được vun đắp từ rất sớm: từ khâu phát hiện năng khiếu, lựa chọn môn phù hợp, xây dựng giáo án huấn luyện, tạo dựng môi trường rèn luyện cho đến bồi dưỡng bản lĩnh qua từng giải đấu. Với Thể thao Công an nhân dân (CAND), công tác đào tạo trẻ vì thế luôn mang ý nghĩa đặc biệt. Đó không chỉ là nhiệm vụ chuẩn bị lực lượng kế cận cho thể thao CAND, mà còn là sự đóng góp thiết thực vào thành tích chung của thể thao Việt Nam.

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Đầu năm 2026, khi xung đột Mỹ - Iran đẩy eo biển Hormuz vào tình trạng gián đoạn nghiêm trọng, nỗi lo của thế giới không chỉ là giá dầu, mà còn là chip bán dẫn.

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Những tấm thân vùi sâu dưới đất, nằm yên lặng hơn nửa thế kỷ, có những tình yêu không được viết bằng đám cưới, mà được viết bằng cả một đời chờ đợi. Đó là những thước phim chân thực và sống động nhất đã và đang diễn ra trong “chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Trong những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam ghi nhận bước tiến rõ rệt cả về quy mô thị trường lẫn năng lực sản xuất. Chất lượng hình ảnh, thiết kế mỹ thuật, diễn xuất hay tổ chức sản xuất ngày càng tiệm cận những chuẩn mực mới. Tuy nhiên, để một bộ phim không chỉ thành công trong nước mà còn có thể bước ra các liên hoan phim, thị trường phát hành quốc tế, điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở kịch bản. Những câu chuyện giàu bản sắc Việt Nam cần được kể bằng một ngôn ngữ điện ảnh đủ sức tạo đồng cảm với khán giả toàn cầu.

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

Chỉ cần vài thao tác không quá 10 phút trên điện thoại, người lao động có thể nhận trước tiền lương nhờ những lời quảng cáo "0% lãi suất", "giải ngân trong 5 phút". Nhưng phía sau sự tiện lợi ấy là các khoản phí phát sinh mà người lao động chỉ biết khi đã nhận tiền và khả năng vi phạm pháp luật, nguy cơ phụ thuộc tài chính và nếu không tỉnh táo thì rất khó để phân biệt giữa dịch vụ ứng lương với hoạt động cấp tín dụng.

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Những đợt nắng nóng cực đoan đang hoành hành tại châu Âu không chỉ là vấn đề thời tiết hay môi trường, mà ngày càng hiện rõ như một thách thức kinh tế, đe dọa tới tốc độ tăng trưởng GDP và gây ra khó khăn cho mọi mặt đời sống.