Pháp và nỗ lực đại chúng hóa nhạc kịch

Ngày 13-6-2019 vừa qua, vở diễn “Con tàu ma” viết năm 1843, của nhà soạn nhạc kỳ tài Đức Richard Wagner (1813-1883), từ nhà hát Graslin, thành phố Nantes, đã được truyền trực tiếp ra bốn mươi thành phố miền Tây nước Pháp.

Lần này, vở nhạc kịch “Con tàu ma” được Nhà hát Hagen của Đức trình diễn, với sự phối hợp dàn dựng của hai đoàn nhạc kịch Pháp, đoàn Nantes và đoàn Rennes.

Lúc đầu, lãnh đạo nhà hát Graslin dự định chiếu vở diễn qua màn hình lớn ngoài trời, ở những quảng trường hay địa điểm chủ yếu các thành phố miền tây, nhưng cuối cùng, việc đó được tiến hành ở bất cứ nơi nào có địa điểm chung rộng rãi, dù chúng có mái che hay không, như bể hay hồ bơi, nơi giao lưu với khách hàng của các nhà nhiếp ảnh, trung tâm nữ phạm nhân, điểm cải huấn trẻ vị thành niên, khu ký túc xá đại học… 

Nhiều làng xã cũng xin được xem trực tiếp “Con tàu ma” trên màn ảnh nhỏ gia đình… Vở nhạc kịch được thể hiện bằng tiếng Đức, bên trên sân khấu hiện rõ phụ chú tiếng Pháp. Như thế, bất cứ ai ở miền tây Pháp cũng có thể  được thưởng thức vở nhạc kịch kiệt tác của Richard Wagner mà không phải trả tiền.

Đáng chú ý, phương diện tài chính của cuộc truyền hình vì công chúng - có những nơi phát lại buổi truyền hình trực tiếp - không được đề cập. Ở đây, nghệ thuật vì số đông, cho số đông là mệnh lệnh, đúng như tâm niệm hồn cốt của Richard Wagner thuở sinh thời. 

Sự kiện nổi bật nhất trong đời ông là "ân huệ" mà vua Xứ Bavière Louis II (1864-1886), một người hâm mộ ông hết sức cuồng nhiệt, dành cho ông hầu như vô điều kiện. Năm 1861, ông tập trung tâm sức cho việc trình diễn ở Paris vở nhạc kịch Tannhauser của mình, nhưng khán giả đa phần huýt sáo chế giễu, báo chí chê cười thậm tệ…

Năm 1864, vừa lên ngôi, Louis II đã mời thần tượng Wagner của vua về Munich, trả hết nợ nần cho Wagner, tạo điều kiện cho Wagner công diễn các vở nhạc kịch của mình, dưới sự điều phối của Hans von Bulow (1830-1894), nhạc trưởng và tay dương cầm gạo cội, một học trò sáng giá của Wagner và Lizt. 

Oái oăm thay, Cosima Bulow, vợ người học trò, con gái của nhạc sỹ thiên tài người Hung Franz Liszt (1811- 1886), bạn thân của Wagner, đem lòng si mê Wagner, dù kém Wagner tới 24 tuổi. Năm 1865, Cosima sinh một bé gái - mang dòng máu của Wagner. Cả Munich sôi lên vì đủ chuyện xì xầm, ảnh hưởng tới uy tín triều đình. Năm 1866, Wagner đành lòng "rời bỏ" nhà vua - vốn định thoái vị để đi theo.

Richard Wagner là người căm ghét chủ nghĩa tư bản và quân phiệt. Do vậy, quan điểm nghệ thuật của ông được xem là tiến bộ nhất của thời đại. Xin ghi nhận, lý tưởng thẩm mỹ này được định hướng từ tâm niệm của Arthur Schopenhauer (1788-1860), nhà triết học Đức vĩ đại, mà ông tôn làm sư phụ toàn diện. 

Nếu hôm nay, điện ảnh là nghệ thuật tổng hòa của mọi nghệ thuật, thì thời ấy, Schopenhauer nhấn mạnh rằng âm nhạc là nghệ thuật chủ lực, vì không mấy liên quan tới thế giới vật chất; âm nhạc phải là tổng hợp của văn thơ nhạc họa.

Từ đó, Wagner chủ trương, nhạc kịch cần từ bỏ những ước lệ khô cứng, nhạc kịch phải là hoa trái của sự hợp tác giữa nghệ sỹ và nhân dân, cội nguồn của mọi thiên tài, mà gương sáng là những thành tựu chói lọi của nghệ thuật Hy Lạp cổ đại, nảy sinh từ sự hòa hợp thân thiết giữa nhà thơ và công chúng của mình. Không lạ, Richard Wagner đứng lại vĩnh viễn trong lịch sử nghệ thuật thế giới như một trong những nhạc sỹ quan trọng nhất, với những vở nhạc kịch cuốn hút, đầy chất văn, chất thơ, chất họa, trước đó chưa từng có.

Khán giả miền tây Pháp xem vở nhạc kịch “Con tàu ma” qua màn hình lớn.
Khán giả miền tây Pháp xem vở nhạc kịch “Con tàu ma” qua màn hình lớn.

“Con tàu ma” là một trong những thành tựu chói lọi theo thời gian. Nó được trình diễn không ngưng nghỉ, ở khắp hành tinh, suốt từ khi ra đời. Lý do của sức thanh xuân của nó có lẽ là tính thời sự của chủ đề tư tưởng. Chuyện của “Con tàu ma” được gợi ý từ nhiều truyền thuyết tây Âu cổ. 

Trước hết là chàng Do Thái bị tội đày lang bạt kể về một người Do Thái, chửi rủa Đức Kitô chịu thống khổ vì nhân loại, nên bị "xử" sống cơ cực nay đây mai đó vĩnh viễn. Gần hơn là chàng Hà Lan buộc phải trôi dạt muôn đời trên biển, tương tự chuyện trên, chỉ khác ở nơi lưu đày, đây là một truyền thuyết dân gian Bắc Âu. 

Từng bị cơ cực trong một chuyến bị bão đe dọa tính mạng ở Đan Mạch, Richard Wagner ngẫm nghĩ nhiều về giai thoại chàng Hà Lan xấu số. Và “Con tàu ma” ra đời.

Chuyện rằng do báng bổ Chúa trời, một thuyền trưởng Hà Lan và thủy thủ đoàn phải lang thang mãi trên các đại dương, cứ bảy năm được ghé bờ một lần, mong tìm được cách chuộc tội. Hay nhất là tìm được một phụ nữ chung tình tuyệt đối. 

Quan tâm tới các kho báu của viên thuyền trưởng bất hạnh, nhà buôn Na Uy Daland hứa sẽ gả con gái Senta cho, và mời đi theo về. Được cha giới thiệu, cô gái ưng thuận tức khắc, vì từ lâu cô từng bị chuyện của chàng thủy thủ kỳ lạ ám ảnh. 

Song cô đã hứa hôn với Erick. Erick lên tiếng trách móc Senta. Viên thuyền trưởng không thể phá hoại hạnh phúc của đồng loại, bèn nói thật bản án kinh khủng của mình và cùng anh em nhảy lên “Con tàu ma” chạy trốn ra biển. Bất ngờ hơn, Senta đã tự hứa sống chết vì "người mới", nên nhảy xuống biển tự vẫn…

“Con tàu ma” như vậy hàm chứa nhiều thông điệp, khiến công chúng hôm nay khó hờ hững. Qua sức hút đông khán giả đến với vở nhạc kịch, cho thấy cần xóa bỏ định kiến lâu nay, nhạc kịch chỉ vừa tầm với những người lắm bạc nhiều tiền, học cao biết rộng.

Thế là năm 2009, ở thành phố Rennes, miền Tây nước Pháp, họ cho truyền hình trực tiếp hai lần vở “Don Giovani” của Mozart (1756-1791). Thành công đáng khích lệ. Năm  2017, đến lượt một kiệt tác hàng đầu nữa, “Carmen” của Meilhac (1831-1897), Halevy (1799-1862) và Bizet (1838-1875). Cũng mấy lần, thành công vang dội… 

Giám đốc Đoàn nhạc kịch Rennes, miền Tây Pháp, đại diện cho các nhà chủ trương "đại chúng hóa nhạc kịch", vui mừng khẳng định: "Chúng tôi vững tin vào sức mạnh kết nối cộng đồng của nhạc kịch, vào khả năng của nó - khơi gợi những xúc động tập thể"…

Đặng Nhân Từ

Các tin khác

Triết lý "không đường lùi" ở Kashima Gakuen

Triết lý "không đường lùi" ở Kashima Gakuen

Bước chân vào kỳ tuyển sinh hàng năm tại trường THPT Kashima Gakuen, tỉnh Ibaraki đồng nghĩa với việc đặt cược tương lai vào cánh cửa duy nhất: trượt kỳ thi là ở nhà một năm. Không phương án dự phòng, không có chỗ cho sự thỏa hiệp. Suốt một phần tư thế kỷ, HLV Masato Suzuki và ban giám hiệu đã biến áp lực ấy thành sức mạnh, hình thành khả năng tự lập cho học sinh, từ đó trở thành bệ phóng cho hàng chục tuyển thủ bóng đá Nhật Bản đang tung hoành tại các sân cỏ châu Âu. Đây là câu chuyện tiêu biểu cho khái niệm "thể thao học đường Nhật Bản".

Nguy cơ mã độc từ phim ngắn AI

Nguy cơ mã độc từ phim ngắn AI

Phim ngắn AI (trí tuệ nhân tạo) đang “làm mưa, làm gió” trên thị trường đã thu hút một lượng lớn khán giả say mê theo dõi. Những thước phim do AI tạo ra đẹp mắt, kịch bản hư cấu, giật gân, lôi cuốn, tạo hiệu ứng thị giác mạnh và khơi gợi sự tò mò cho người xem. Đánh vào tâm lý này, mã độc được cài cắm vào nội dung dưới vỏ bọc xem quảng cáo, bấm link lạ, cơ hội trúng thưởng, nhận thẻ xem phim VIP… khiến người xem có nguy cơ tiền mất, dữ liệu cá nhân bị lộ và tài khoản bị chiếm đoạt.

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Quyết định từ Ban Tổ chức SEA Games 34 tại Malaysia về việc chốt 43 môn với 473 nội dung tranh huy chương đang tạo ra xáo trộn lớn với thể thao khu vực. Việc hàng loạt môn chủ lực như vật, đua thuyền, kickboxing, jujitsu và futsal nữ bị gạch tên khiến Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đứng trước nguy cơ mất hơn 20 HCV từ trước giờ xuất phát. Động thái này không chỉ đặt ra bài toán tái cơ cấu lực lượng khốc liệt mà còn buộc các nhà quản lý thể thao nước nhà phải tính toán lại chiến lược đầu tư cho chu kỳ mới.

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Lượng hóa dầu dư thừa từng giúp Trung Quốc giảm tác động từ cú sốc nguồn cung nay đang gần cạn, kéo theo sức ép tăng giá đối với nhựa, cao su, sơn và nhiều sản phẩm khác. Tuy nhiên, tình trạng dư thừa công suất khiến giới phân tích cho rằng áp lực này chỉ mang tính tạm thời.

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là “vùng trung gian” còn khá mờ nhạt nhưng có thể là “miền đất hứa” nhiều kỳ vọng của điện ảnh Việt. Không chỉ mang đến những bộ phim gần gũi, phù hợp với nhiều đối tượng khán giả, “vùng trung gian” còn ít được chú ý này đóng vai trò quan trọng đối với việc thúc đẩy tính đa dạng và sáng tạo của điện ảnh Việt Nam.

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Từ phim ảnh, bảo tàng đến các hoạt động trải nghiệm lịch sử, quân tư trang góp phần tạo nên hình hài cụ thể của một giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, theo một số nhóm sưu tầm, từ những năm 1980-2000, nhiều kỷ vật chiến tranh của Việt Nam được người nước ngoài mua lại, khiến việc tìm kiếm hiện vật gốc không hề dễ dàng. Với mong muốn tái hiện lịch sử, cộng đồng phục dựng quân phục đang dần hình thành, đặt ra vấn đề về sự kết nối với các thiết chế văn hóa chính thống để phát triển bền vững.

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Xe điện vốn thông dụng và thuận lợi trong tầng lớp học sinh, sinh viên thời gian gần đây trở thành trào lưu chế, độ cho những cuộc tranh hùng từ mạng xã hội ra xa lộ. Những quái xế tuổi teen với các vụ “bão đêm” trở thành “quả bom nổ chậm” hãi hùng ngoài đường phố…

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Nắm được phí phải trả khá cao khi mua hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) để phù phép cho hoạt động kinh doanh vật tư trôi nổi nên Lê Văn Hiền, sinh năm 1984, ngụ phường Tân Sơn Nhì, TP Hồ Chí Minh đã biến mình thành kẻ đi bán hóa đơn để thu lợi. Với mối quan hệ từ nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, Hiền nhanh chóng móc nối với nhiều đối tượng nhờ đứng tên thành lập, thuê và mua nhiều công ty để xuất bán khống hàng trăm ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi lên đến gần 20 ngàn tỷ đồng, thu lợi bất chính số tiền lớn. Mặc dù che đậy rất kỹ, nhưng tất cả hoạt động phạm tội của đối tượng đã bị cơ quan Công an phát hiện và xử lý trước pháp luật.

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Phải đến sát thời điểm trái bóng lăn trong trận mở màn của đội tuyển Việt Nam vào ngày 26/9/2026, câu chuyện bản quyền truyền hình FIFA ASEAN Cup 2026 mới chính thức ngã ngũ sau những cuộc đấu trí nghẹt thở. Mức giá chào bán ban đầu lên tới 3 triệu USD đã vấp phải cái lắc đầu kiên quyết từ các nhà đài trong nước, buộc đối tác phân phối phải nhượng bộ hạ giá. Không còn cảnh mua bằng mọi giá hay nhờ cậy dòng tiền giải cứu, thị trường truyền hình Việt Nam đang xác lập một bước ngoặt tư duy: liên minh chia sẻ chi phí để hướng tới sự bền vững.

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Một tập phim ngắn AI chỉ dài vài phút, nhưng tình tiết liên tục bị bỏ lửng có thể giữ người xem từ tối đến gần sáng. Từ đoạn xem miễn phí trên mạng xã hội, họ được dẫn sang ứng dụng và trả tiền để biết kết cục. Khi phim được sản xuất hàng loạt và xuất hiện dày đặc trên dòng đề xuất, trách nhiệm bảo vệ khán giả phải được đặt ra với cả người làm phim, đơn vị phát hành và nền tảng phân phối.

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Tại cảng Nagoya những ngày trung tuần tháng 9/2026, Asiad 20 phô diễn diện mạo chưa từng có: không xây làng VĐV triệu đô, không để lại những khối bê tông bỏ hoang. Bằng tư duy tối ưu chi phí và tính toán thực dụng điển hình, người Nhật biến siêu du thuyền cùng tổ hợp nhà gỗ lắp ghép ven biển thành nơi lưu trú cho hàng ngàn VĐV châu Á.

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Từ những chiếc đèn lồng, con giống ngựa, voi từng hiện diện trong ký ức nhiều thế hệ, những người trẻ hôm nay đang tìm cách phục dựng, làm mới và đưa đồ chơi Trung thu truyền thống trở lại đời sống. Họ không chỉ giữ lại một món đồ chơi, mà đang tìm cách nối lại một mạch văn hóa giữa quá khứ và hiện tại.

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Với mạng lưới giao thông thuận lợi di chuyển đến các trung tâm kinh tế lớn ở khu vực phía Nam, biên giới tỉnh Tây Ninh luôn là địa bàn mà các loại hình tội phạm thường nhắm đến để hoạt động, trong đó có vấn đề xuất, nhập cảnh trái phép. Nhằm đảm bảo an ninh trật tự trên toàn tuyến, đồng thời phát hiện, ngăn chặn sớm các đối tượng vi phạm, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh đã phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ, Công an các xã, Bộ đội Biên phòng, triển khai cao điểm phòng, chống tội phạm…

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Các thầy bà tự xưng là “người bề trên”, có khả năng biết trước kết quả xổ số, lô đề, đánh vào niềm tin tâm linh, ham trúng số, muốn làm giàu của nhiều người. Bằng chiêu thức gửi “lộc” chỉ vài chục ngàn đến vài trăm ngàn, khi tâm lý người tham gia không muốn đòi lại hoặc không dám đòi nên các nhóm đối tượng này mặc sức hưởng lợi từ hàng ngàn nạn nhân…