Những tác phẩm mới được phát hiện của các nhà văn quá cố nổi tiếng thế giới

56 năm sau khi đại văn hào Hemingway tự sát tại nhà riêng, tháng 5-2017 vừa qua, một tác phẩm của ông lại được tìm thấy. Tuy nhiên, ông không phải là nhà văn duy nhất có tác phẩm được phát hiện sau khi đã qua đời.

Hemingway đã từng vượt Đại Tây Dương

Nhà văn Ernest Hemingway (21-7-1899 – 2-7-1961) là một trong những phóng viên kiêm tiểu thuyết gia vĩ đại nhất của nước Mỹ trong thế kỉ 20. Ông sinh ra tại Oak Park, Illinois, ngoại ô của thành phố lộng gió Chicago. Hemingway là người con trai đầu tiên của bác sĩ Clarence Edmonds Hemingway và bà Grace Hall. Được biết, cha của cậu bé Earnest đã từng… thổi tù và để thông báo cho tất cả bà con làng xóm biết là ông đã có một cậu con trai.

Là con trai độc nhất của một gia đình khá giả, Hemingway may mắn được lớn lên đầy đủ: gia đình ông sở hữu một căn hộ 6 phòng ngủ, được xây theo lối kiến trúc thời Victoria. Tuy nhiên, cha mẹ của Hemingway lại có tính cách quá khác biệt và không thể hoà hợp với nhau; chính những mâu thuẫn của cha mẹ đã ảnh hưởng sâu sắc tới quan niệm về hôn nhân và gia đình của nhà văn sau này.

Mẹ của Hemingway là một người phụ nữ đam mê opera và đàn cello; bà thường xuyên biểu diễn ở khắp các nhà hát trong thị trấn Oak Park. Bà Grace thậm chí còn cố gắng hướng cậu con trai - lúc này mới chỉ là một đứa trẻ rất hiếu động - học chơi cello. Chính vì sự ép buộc mà Hemingway cho là vô lối, cùng với sự sùng đạo đến “mù quáng” và tính cách độc đoán của bà mà hai mẹ con không thể hoà hợp, đến mức Hemingway còn cho rằng chính mẹ ông đã huỷ hoại cha ông.

Truyện mới của Hemingway.
Truyện mới của Hemingway.

Nhiều nhà nghiên cứu phỏng đoán bà Grace Hal bị rối loạn thần kinh chức năng. Tuy nhiên, sau này chính Hemingway đã thừa nhận rằng những tiết học cello mà ông khiếp sợ khi còn bé lại giúp ông rất nhiều khi ông đã trở thành nhà văn, vì tiết tấu của đàn cello rất phù hợp với cấu trúc tác phẩm của ông, đặc biệt là tiểu thuyết “Chuông nguyện hồn ai”.

Trong gia đình, cậu bé Ernest gần gũi với cha mình hơn cả, một phần vì ông Clarence rất cưng chiều cậu con trai, và chính ông là người đã dạy con câu cá, săn bắn, cắm trại. Hemingway chịu rất nhiều ảnh hưởng từ cha mình, đặc biệt là ở niềm ham mê phiêu lưu và mong muốn được sinh sống ở một vùng đất xa xôi, biệt lập.

Đáng tiếc thay, ngoài thú vui và lối sống, Hemingway còn “thừa hưởng” từ người cha của mình căn bệnh haemochromatosis, một dạng bệnh tiểu đường gây dư thừa sắt trong não bộ, gây tổn thương tuyến tụỵ, khiến thần kinh bệnh nhân suy nhược và kém ổn định. Chứng bệnh này, cùng chứng rối loạn thần kinh di truyền từ mẹ được cho là một trong những lý do khiến Hemingway tự sát.

Suốt cuộc đời sáng tác của Hemingway, ông đã cho ra đời không ít tác phẩm vĩ đại như “Chuông nguyện hồn ai” cùng với “Ông già và Biển cả”. Năm 1961, trước sinh nhật của bản thân một thời gian ngắn, Hemingway đã tự sát tại nhà bằng một khẩu súng săn hai nòng. Tuy nhiên, 56 năm sau khi ông qua đời, tác phẩm đầu tiên của ông mới được phát hiện!

Khi siêu bão Irma tàn phá vùng Key West, căn nhà của nhà thơ, nhà văn, ca sĩ kiêm hoạ sĩ từng đoạt giải Grammy, Quả Cầu vàng và Oscar đã bị tốc mái. Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Sandra Spanier, giám đốc dự án Kỉ vật của Hemingway và giáo sư văn học tại Trường Penn State lại thực sự lo lắng cho một ngôi nhà khác: tư gia của đồng nghiệp của bà, ông Brewster Chamberlin, bởi lẽ ông hiện chính là người lưu trữ tác phẩm đầu tiên của Hemingway - một truyện ngắn 14 trang được đại văn hào nước Mĩ sáng tác khi mới là một cậu bé 10 tuổi.

Vào tháng Năm 2017, Sandra và Chamberlin đã tìm thấy một truyện ngắn không tựa đề của Hemingway trong kho lưu trữ của gia đình nhà Bruce - một dòng họ rất thân thiết với nhà Hemingway. Sinh thời, tác giả “Chuông nguyện hồn ai” lưu giữ tất cả mọi giấy tờ của mình: từ bài tập về nhà của những ngày đi học, công thức nấu ăn, vé tàu xe, phim chụp X-quang…

Năm 1961, sau khi đại văn hào qua đời, những kỉ vật của ông lưu lạc khắp nơi, từ Key West, Oak Park, Cuba cho tới Ketchum, Idaho.

Người vợ thứ tư của nhà văn, bà Mary Welsh Hemingway đã dành hàng chục năm trời để tìm kiếm và sưu tầm các kỉ vật của chồng, bao gồm cả hồi kí của Hemingway về những tháng năm sống tại Paris. Mùa đông năm 1962, Mary đến Key West để thăm Betty và Telly Otto “Toby” Bruce. Bruce chính là người đã thu hồi lại một hộp kỉ vật Hemingway bỏ quên tại Sloppy Joes Bar - quán bar yêu thích của Hemingway.

Bruce là một người bạn thân thiết lâu năm kiêm thợ sửa xe và tài xế của. Mary đã mang về Ketchum, Idaho những kỉ vật mà bà yêu mến nhất, và để lại những thứ còn lại cho nhà Bruce. Câu chuyện được viết trên một cuốn sổ nhỏ, với lời đề tựa dành cho cha mẹ.

Cậu bé Ernest kể về hành trình đi bằng tàu hoả từ Chicago và New York, sau đó cậu vượt Đại Tây Dương để đến Scotland và Ireland. Cậu bé Ernest đã mô tả lại cuộc phiêu lưu của mình một cách chi tiết và chính xác đến mức sau lần đọc đầu tiên, hai nhà nghiên cứu Sandra và Chamberlin đã cho rằng tác phẩm này được ông viết khi đã bước vào tuổi trưởng thành.

Tuy nhiên, khi không thể tìm thấy tài liệu lịch sử nào chứng minh Hemingway đã từng vượt Đại Tây Dương, hai nhà nghiên cứu đã tiếp tục giám định và phân tích cuốn sổ, để rồi nhận ra 14 trang truyện này được đại văn hào sáng tác khi mới 10 tuổi. Sandra cho rằng, có thể đây là bài tập môn địa lý của cậu bé Ernest.

“Đối với một cậu bé 10 tuổi chưa từng rời khỏi Illinois thì đây quả là một nỗ lực đáng kinh ngạc, chứng tỏ Hemingway đã quan tâm tới chi tiết và có sức sáng tạo tuyệt vời khi còn rất nhỏ”.

Kafka – Khi tác phẩm kết thúc bằng câu văn dang dở

Tuy nhiên đại văn hào Hemingway không phải là nhà văn duy nhất có tác phẩm được phát hiện sau khi ông qua đời. Tác phẩm “The Castle” của nhà văn Franz Kafka cũng được tìm thấy theo cách tương tự.

Franz Kafka (3-7-1883 – 3-6-1924) là một nhà văn gốc Do Thái; ông được coi là một trong những tượng đài văn học vĩ đại nhất của thế kỉ 20. Nhà văn sinh ra và lớn lên trong một gia đình Do Thái nói tiếng Đức khá giả tại Prague, cộng hoà Séc. Ông nội của nhà văn là một đồ tể hiến tế, còn cha của Franz là ông Hermann Kafka (1854-1931) vốn làm trong ngành du lịch, nhưng về sau thì chuyển sang buôn bán đồ xa xỉ và rất thành đạt.

Mẹ của đại văn hào tên là Julie Kafka; bà là một người phụ nữ dịu dàng và rất có học thức. Tuy không phải chật vật về tiền bạc nhưng Franz Kafka đã phải trải qua những mất mát vô cùng đau đớn: cả 3 chị gái của ông đều bị sát hại trong nạn diệt chủng Do Thái trong Thế chiến thứ hai . Khi còn trẻ, ông học Đại học Luật và đi làm cho một công ty bảo hiểm.

Để chạy trốn khỏi thực tại và công việc ngột ngạt mà ông chán ghét, Kafka bắt đầu viết văn. Trong 40 năm ngắn ngủi của cuộc đời mình, Franz Kafka tuy có rất nhiều tình nhân nhưng không hề kết hôn với bất kì ai. Nhà văn chỉ in 5 tác phẩm trong suốt sự nghiệp sáng tác: hai truyện ngắn “Contemplation”, “A Country Doctor” và vài truyện ngắn trên tạp chí văn học. Tuy nhiên, 2 năm sau khi ông qua đời, tác phẩm “The Castle” đã được người bạn vong niên của ông là Max Brod tìm thấy và đem in.

Kafka bắt tay vào viết tác phẩm vào chiều ngày 27-1-1922, ngày mà ông đặt chân đến khu nghỉ dưỡng Spindlermuhle, Cộng hoà Séc. Nhà văn đã qua đời trước khi có thể hoàn thành tác phẩm cuối cùng của mình; tuy vậy nhiều nhà nghiên cứu đã đặt ra câu hỏi liệu nếu Franz Kafka được chữa khỏi bệnh lao phổi, thì ông có định tiếp tục hoàn thiện tác phẩm này hay không?

Có một lần, Kafka đã tâm sự với Max Brod về cái kết của “The Castle”: tác phẩm sẽ kết thúc với cảnh toà lâu đài thì thầm với nhân vật chính tên K. khi anh đang hấp hối rằng tuy K. chưa hoàn tất thủ tục pháp lý để sở hữu toà lâu đài, nhưng nó vẫn sẽ để anh sống và làm việc ở đây mãi mãi.

Lần khác, vào ngày 11-9-1922, trong một lá thư gửi Max Brod, Kafka lại thổ lộ rằng ông đã bỏ cuộc và sẽ không bao giờ viết tiếp cuốn sách này nữa. Kết quả là tác phẩm “The Castle” đã kết thúc bằng một câu văn viết dở.

Sách của Jane Austen.
Sách của Jane Austen.

Trước khi qua đời, Franz Kafka đã để lại di nguyện cho Max Brod, khẩn thiết yêu cầu bạn nếu có tìm thấy thì không được đăng những truyện ngắn, tiểu thuyết, thư từ khác… của mình, mà phải thiêu huỷ tất cả. Thế nhưng, Max Brod vẫn kiên nhẫn kiếm tìm những di vật của bạn và xuất bản rất nhiều sách, trong số đó có chính cuốn tiểu thuyết viết dở “The Castle”. Cuốn sách này được nhà xuất bản Joella Goodman ở Munich cho in vào năm 1926, và không bán nổi 1.500 bản.

Năm 1935 và 1946, lần lượt hai nhà xuất bản Schocken Verlag ở Berlin và Schocken Books ở New York cho tái bản “The Castle”. Một trong những lý do khiến “The Castle” bán không chạy chính là do Max Brod đã cắt gọt và sửa chữa tác phẩm quá mức. Nhưng nỗ lực của Max Brod đã trở nên vô ích khi năm 1940, quyển sách được khôi phục nhằm giữ nguyên giọng văn và cách ngắt câu đặc trưng của Kafka, sau đó dịch lại từ đầu.

Nữ tiểu thuyết gia lừng danh Jane Austen (1775-1817) cũng có một tác phẩm được phát hiện sau khi bà qua đời, đó chính là cuốn tiểu thuyết Northanger Abbey - một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của bà.

Jane Austen sinh ngày 16-12-1775 tại Steventon, Hamsphire, Anh quốc. Cô bé Jane sinh non gần 1 tháng, lại chào đời vào mùa đông lạnh giá nên từ nhỏ thể chất đã không được tốt. Cha của Jane Austen là ông George Austen (1731-1805) là một mục sư. Ông xuất thân từ một dòng họ tuy lâu đời và quyền quý, nhưng đến đời của 3 chị em nhà George thì đã suy tàn ít nhiều. Ông mồ côi cha mẹ từ nhỏ và được họ hàng nuôi lớn. Chính vì sớm chịu cảnh mất mát nên ông là một người cha tình cảm và rất yêu thương vợ con.

Mẹ của nữ tiểu thuyết gia là bà Cassandra Leigh (1739-1827) xuất thân từ một gia đình giàu có ở Oxford. Ông George và bà Cassandra kết hôn vào ngày 26-4-1764. Gia đình nhà Austen không lấy gì làm khá giả, vì ông Georgre có mức lương rất khiêm tốn, còn bà Cassandra thì chỉ được thừa hưởng một phần rất nhỏ tài sản thừa kế từ người mẹ quá cố của mình.

Đôi vợ chồng trẻ dọn đến Deane ở, và sinh 3 người con trai trong 3 năm, từ năm 1765 đến 1767. Tuy nhiên người con trai thứ hai lại bị động kinh, khiếm thính và thiểu năng trí tuệ. Chính vì không thể lo nổi chi phí y tế cho con nên bà Cassandra đã phải gửi Geogre làm con nuôi.

Tuy khó khăn, nhưng ông bà Austen vẫn cố gắng cho các con ăn học đầy đủ. Năm 1783, khi Jane vừa tròn 8 tuổi, cô bé cùng em gái Cassandra được cha mẹ gửi tới Oxford để được cô giáo Ann Cawley dạy dỗ, nhưng sớm phải quay về do cả hai bị một trận ốm thập tử nhất sinh. 2 năm sau đó, hai cô bé lại nhập học trường nội trú Abbey nhưng lại thôi học vì học phí quá cao so với gia cảnh nhà Austen, và từ đó trở đi, Austen gần như không bao giờ rời khỏi nhà nữa.

Năm 1803, khi đã 28 tuổi, Jane Austen hoàn thành quyển tiểu thuyết hài hước tên “Northanger Abbey” về cô bé Catherine Morland, một “nữ anh hùng tập sự” mạnh mẽ. Cô bán bản quyền của “Northanger Abbey” cho nhà sách Crosby & Co., ở London với giá vỏn vẹn 10 bảng Anh. Mùa xuân năm 1816, quyển sách được bán lại cho anh trai của Jane Austen là Henry Austen, vẫn với giá 10 bảng Anh, vì nhà sách không nhận ra “Northanger Abbey” có cùng tác giả với 4 cuốn tiểu thuyết rất nổi tiếng khác là “Lý trí và Tình cảm”, “Kiêu hãnh và Định kiến”, “Công viên Mansfield” và “Emma”.

Austen qua đời vào tháng 7-1817. Henry Austen tìm lại và đặt lại tên quyển sách, sau đó gửi cho nhà xuất bản để in thành 2 tập vào tháng 12-1817. Đây là lần đầu tiên các tác phẩm của Jane Austen có ghi tên thật của bà, và bà chỉ thực sự nổi tiếng sau khi đã qua đời ở tuổi 41.

Thi San

Các tin khác

Những chiếc bẫy tâm linh trên không gian mạng

Những chiếc bẫy tâm linh trên không gian mạng

Không còn là những lời phán truyền miệng ở cổng chùa hay góc chợ, mê tín dị đoan đang được nâng cấp thành những chiếc bẫy tinh vi trên không gian mạng. Từ vụ nữ thầy bói lừa 31 người chiếm đoạt hơn 28 tỷ đồng đến các đường dây sử dụng hàng chục nhân viên gọi điện tự xưng "cô đồng", hàng nghìn người đã trở thành nạn nhân khi nỗi sợ bị biến thành công cụ thao túng và niềm tin mù quáng trở thành món hàng để trục lợi.

Từ trào lưu phim kinh dị đến bài toán phát triển điện ảnh bền vững

Từ trào lưu phim kinh dị đến bài toán phát triển điện ảnh bền vững

Doanh thu hàng trăm tỷ đồng và sức hút mạnh mẽ với khán giả đang đưa phim kinh dị trở thành thể loại nổi bật nhất của điện ảnh Việt. Nhưng khi ngày càng nhiều tác phẩm chạy theo yếu tố giật gân, máu me và tâm linh, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để thị trường không rơi vào vòng xoáy của những trào lưu ngắn hạn.

Giới siêu giàu thưởng thức bóng đá theo cách nào?

Giới siêu giàu thưởng thức bóng đá theo cách nào?

Khi các cầu thủ bước ra sân trước hàng chục nghìn khán giả, phần lớn người hâm mộ trên thế giới chỉ quan tâm đến một điều: điều gì sẽ xảy ra trong 90 phút trên sân cỏ. Nhưng ở World Cup 2026, có một cuộc chơi khác cũng đang diễn ra song song. Đó là cuộc chơi của tiền bạc, quyền lực và những trải nghiệm xa xỉ mà phần lớn người hâm mộ chỉ có thể hình dung qua những con số.

Tính trung thực trong sáng tạo nghệ thuật

Tính trung thực trong sáng tạo nghệ thuật

Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, vấn đề giữ gìn sự trung thực và đạo đức trong sáng tạo nghệ thuật của nghệ sĩ đang là vấn đề cấp thiết được đặt ra.

Châu Á tăng cường khai phá “kinh tế bạc”

Châu Á tăng cường khai phá “kinh tế bạc”

Dân số nhiều nước châu Á đang già đi với tốc độ chưa từng có. Nhưng, thay vì nhìn nhận xu hướng đó như một gánh nặng, lục địa này đang chọn cách nhìn nhận tích cực hơn, khi xem người cao tuổi cũng là một động lực kinh tế.

Nhìn lại lỗ hổng nhận thức bản quyền

Nhìn lại lỗ hổng nhận thức bản quyền

Vụ việc xuất hiện yếu tố từ tác phẩm sắp đặt Tàn Chỉ của nghệ sĩ Lê Giang trong MV “Come My Way” của ca sĩ Sơn Tùng M-TP đã bộc lộ những hạn chế trong quy trình kiểm soát sở hữu trí tuệ và xử lý khủng hoảng của các đơn vị sản xuất nội dung thương mại, đồng thời đặt ra yêu cầu về năng lực quản trị quyền tác giả trong công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Những "thánh ăn quỵt" hay câu chuyện suy đồi nhân cách

Những "thánh ăn quỵt" hay câu chuyện suy đồi nhân cách

Người phụ nữ gây "ám ảnh" nhất đối với chị em bỉm sữa hành nghề kinh doanh online thời gian vừa qua đó chính là Hoàng Lê Ngọc My, sinh năm 1992, trú tại một con ngõ trên phố Lê Duẩn, phường Cửa Nam, Hà Nội. Hàng xóm nơi đây đã quá quen với cảnh hầu như ngày nào cũng có shipper hoặc chủ shop đến đòi nợ vì My nhận hàng, ăn xong rồi nhưng... không trả.

Vàng tăng nhanh, dầu giảm mạnh sau bước ngoặt Mỹ - Iran

Vàng tăng nhanh, dầu giảm mạnh sau bước ngoặt Mỹ - Iran

Thị trường hàng hóa diễn biến trái chiều sau thỏa thuận Mỹ - Iran: giá vàng tăng mạnh do rủi ro địa chính trị chưa hoàn toàn hạ nhiệt, còn dầu lao dốc khi nhà đầu tư kỳ vọng nguồn cung Iran sớm quay lại thị trường.

Chờ đợi phán quyết của tòa án Pháp

Chờ đợi phán quyết của tòa án Pháp

Sau nhiều năm theo đuổi vụ kiện chất độc da cam, bà Trần Tố Nga tiếp tục chờ Tòa Phá án Pháp xem xét liệu các tập đoàn hóa chất Mỹ có được hưởng quyền miễn trừ tài phán hay không.

Siết quản lý bằng AI và truy xuất nguồn gốc

Siết quản lý bằng AI và truy xuất nguồn gốc

Hơn 2.000 gian hàng có dấu hiệu vi phạm bị chặn, hơn 9.100 sản phẩm bị gỡ khỏi các sàn thương mại điện tử chỉ trong chưa đầy 1 tháng cao điểm kiểm tra. Những con số này cho thấy hàng giả, hàng nhái đang ngày càng dịch chuyển lên môi trường số, buộc cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các nền tảng thương mại điện tử phải đẩy nhanh ứng dụng công nghệ, từ trí tuệ nhân tạo (AI) đến truy xuất nguồn gốc, để bảo vệ người tiêu dùng và giữ niềm tin cho nền kinh tế số.

Lật tẩy đường dây mua bán trái phép hóa đơn khống trên 5.000 tỷ đồng

Lật tẩy đường dây mua bán trái phép hóa đơn khống trên 5.000 tỷ đồng

Nguyễn Văn Tuyến, sinh năm 1984, ngụ phường Phước Tân, TP Đồng Nai thành lập “công ty ma” rồi bán hóa đơn để hưởng phí chênh lệch. Nghĩ rằng với kinh nghiệm nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, sử dụng những trò ma mãnh để qua mặt cơ quan chức năng, Tuyến nhanh chóng thành lập 17 công ty, móc nối với nhiều đối tượng xuất bán khống hàng ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi trên 5.077 tỷ đồng, thu lợi bất chính hàng trăm tỷ đồng. 

Cá độ núp bóng trò chơi có thưởng

Cá độ núp bóng trò chơi có thưởng

Những lời quảng cáo có cánh, mời gọi tham gia hội nhóm để được “tặng ngay tiền mặt, đầu tư sinh lời, chơi là trúng…” xuất hiện kín đáo và khéo léo trên màn hình trò chơi trực tuyến. Ít ai ngờ, “miếng bánh” ấy lại chính là cạm bẫy dẫn vào các trang web cá độ bóng đá, cờ bạc online khi mùa World Cup bắt đầu.

Đâu rồi, tính chân thật của sân khấu đương đại?

Đâu rồi, tính chân thật của sân khấu đương đại?

Sự phổ biến của hát nhép, hát đè và các công nghệ xử lý âm thanh đang đặt ra câu hỏi về tính chân thực của sân khấu đương đại. Giới chuyên môn cho rằng đã đến lúc cần những chế tài đủ mạnh để bảo vệ giá trị cốt lõi của nghệ thuật biểu diễn.

 Phát triển bóng đá hay trục lợi?

Phát triển bóng đá hay trục lợi?

World Cup 2026 sẽ là giải đấu lớn nhất lịch sử với 48 đội tuyển và 104 trận đấu. FIFA gọi đây là bước tiến cho sự phát triển bóng đá toàn cầu, nhưng những con số doanh thu khổng lồ phía sau khiến cuộc tranh luận về mục đích thật sự của FIFA trở nên gay gắt hơn.

Vì sao ngành pin mặt trời Trung Quốc thua lỗ nặng?

Vì sao ngành pin mặt trời Trung Quốc thua lỗ nặng?

Chiếm tới 80% thị phần toàn cầu, sau giai đoạn tăng trưởng nóng, ngành pin mặt trời Trung Quốc từng là biểu tượng trong “Bộ ba chủ lực mới” nay lại rơi vào vòng xoáy dư cung, giảm giá và thua lỗ kéo dài.

Giới trẻ Việt vẫn lao vào tiền ảo

Giới trẻ Việt vẫn lao vào tiền ảo

Tiền ảo mới du nhập vào Việt Nam bằng con đường phi pháp. Nhưng ít ai biết rằng, từ lâu, chúng âm thầm len lỏi khắp ngõ ngách từ thành phố, nông thôn tới miền núi với số lượng tài khoản thống kê lên tới hơn 17 triệu, gần gấp đôi tài khoản chứng khoán dù tuổi đời chỉ bằng 1/2. Thị trường tiền ảo phi pháp này đã mê hoặc giới trẻ, cả người có học thức, thậm chí kỹ sư công nghệ thông tin (IT) các trường nổi tiểng, tới người lao động, du học sinh dù nhiều người đã không ít lần trắng tay chỉ sau vài buổi giao dịch. Đâu là sự thật?